Cha mẹ thường mong con thoải mái chia sẻ cảm xúc và trò chuyện với mình. Tuy nhiên, việc khiến trẻ mở lòng không phải điều dễ dàng.

Viviana McGovern, chuyên gia trị liệu hôn nhân và gia đình, cho biết nhiều phụ huynh thường tâm sự rằng họ chỉ muốn con chịu nói chuyện hoặc gắn kết với con hơn. Song, việc này rất khó.

Vì sao trẻ không muốn tâm sự với cha mẹ?

Theo TS Victoria Grinman, chuyên gia trị liệu tâm lý, dấu hiệu cho thấy trẻ không thoải mái khi tâm sự có thể chia làm hai nhóm. Những biểu hiện dễ nhận thấy gồm trẻ thường im lặng hoặc chỉ trả lời qua loa. Các em cũng lo lắng và dè dặt bất thường khi ở bên cha mẹ, chỉ kể những chuyện bên lề, thích tâm sự với người khác hơn, từ chối giao tiếp, phớt lờ cha mẹ..

Những dấu hiệu kín đáo hơn là trẻ quá nghe lời, luôn cố gắng làm mọi việc hoàn hảo hoặc tìm cách làm hài lòng người khác. Theo TS Grinman, những trẻ này không hẳn dễ bảo, mà đang cố đáp ứng mong đợi của cha mẹ vì sợ khiến người lớn thất vọng hoặc trách phạt.

Khi con có những biểu hiện trên, cha mẹ thường băn khoăn vì sao trẻ lại cư xử như vậy và điều gì dẫn đến tình trạng này. Một phần nguyên nhân có thể bắt nguồn từ cách cha mẹ phản ứng với cảm xúc của con từ khi trẻ còn nhỏ.

"Nếu trẻ thường bị chỉ trích, trách phạt hoặc cha mẹ vội vàng tìm cách giải quyết vấn đề mỗi khi con bộc lộ cảm xúc, trẻ sẽ dần cho rằng việc nói ra không an toàn và chọn cách giữ mọi chuyện trong lòng, TS Grinman giải thích.

McGovern cũng cho rằng cách cha mẹ phản ứng khi con chia sẻ cảm xúc có thể ảnh hưởng đến việc trẻ có muốn tâm sự trong những lần sau hay không. Trẻ có thể chọn giữ mọi chuyện trong lòng vì sợ bị cha mẹ phớt lờ, trách phạt hoặc hiểu lầm.

Thậm chí, ngay cả khi có ý tốt, cha mẹ cũng có thể khiến con ngừng chia sẻ nếu vội đưa ra lời khuyên hoặc tìm cách giải quyết vấn đề, trong khi điều trẻ cần lúc đó chỉ là được lắng nghe.

Ngoài ra, một số trẻ chưa biết cách gọi tên hoặc diễn đạt cảm xúc của mình. Khi không có đủ vốn từ để mô tả những gì đang trải qua, các em có thể gặp khó khăn trong việc chia sẻ với cha mẹ.

Làm thế nào để con thoải mái tâm sự

Theo TS Grinman, trước khi tìm cách khiến con mở lòng, cha mẹ nên nhìn lại cảm xúc và cách phản ứng của chính mình. Khi người lớn không thể kiểm soát cảm xúc, việc giúp trẻ bình tĩnh cũng trở nên khó khăn.

Trước khi trò chuyện hoặc đề nghị con chia sẻ, cha mẹ nên chú ý đến giọng nói, tư thế và nhịp thở của mình. Hãy tự hỏi liệu bản thân đã đủ bình tĩnh để lắng nghe những điều con sắp nói mà không vội phán xét hay chưa.

Khi đã ổn định cảm xúc, cha mẹ có thể tạo không gian trò chuyện cởi mở.

Trong cuốn Nói sao cho trẻ chịu nghe và Nghe sao cho trẻ chịu nói của Adele Faber và Elaine Mazlish, tác giả khuyên phụ huynh hãy dành sự chú ý cho con khi trò chuyện. Thay vì vừa nghe vừa làm việc khác, người lớn nên cho trẻ cơ hội nói hết điều mình muốn kể.

Tiếp đó, cha mẹ có thể thử gọi tên cảm xúc mà trẻ đang trải qua và công nhận cảm xúc của trẻ. Cách phản hồi này cho thấy người lớn đang cố gắng hiểu cảm xúc của con, đồng thời cung cấp cho trẻ từ ngữ để diễn đạt điều mình đang trải qua.

Hai tác giả cũng khuyến khích cha mẹ nên phản hồi những mong muốn không thể thực hiện của trẻ. Chẳng hạn, khi con muốn một điều không thể có ngay, người lớn có thể nói: “Mẹ ước gì mẹ có thể hóa phép ra điều đó cho con”. Cách nói này không có nghĩa cha mẹ phải đáp ứng mọi yêu cầu, mà giúp trẻ cảm thấy mong muốn của mình đã được lắng nghe.

Khi cảm nhận được sự an toàn về mặt cảm xúc, trẻ sẽ dần mở lòng và chia sẻ suy nghĩ, cảm xúc của mình với bố mẹ.