Đừng nhốt trí tưởng tượng của con bằng những quy tắc

Một đứa trẻ có thể ngồi hàng chục phút chỉ để nhìn đàn kiến nối nhau bò qua một ụ đất, trong khi người lớn chỉ muốn con nhanh chóng ăn xong bữa tối. Cùng một khoảnh khắc, nhưng cha mẹ và trẻ nhỏ đôi khi nhìn thấy hai thế giới hoàn toàn khác nhau.

Người lớn quen với lịch trình, thời khóa biểu và những nguyên tắc cần tuân thủ; còn trẻ lại dễ bị cuốn hút bởi những điều rất nhỏ xung quanh: một chiếc lá có thể trở thành con thuyền, chiếc ghế biến thành tàu vũ trụ, còn khoảng đất trống sau nhà có thể mở ra cả một vùng đất chưa được khám phá. Với trẻ, những điều quen thuộc trong cuộc sống vẫn có thể mở ra vô số câu chuyện và trò chơi mới. Đó cũng là cách trí tưởng tượng giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh.

Đừng nhốt trí tưởng tượng của con bằng những quy tắc. Ảnh: Magnific.

Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa trẻ cần được lớn lên mà không có giới hạn. Những quy tắc về an toàn, giờ giấc, học tập hay cách ứng xử vẫn cần thiết để trẻ biết đâu là ranh giới và cảm thấy thế giới xung quanh có thể dự đoán được. Điều đáng nói là khi những quy tắc ấy trở nên quá chặt chẽ, trẻ có thể ít có cơ hội tự khám phá, đặt câu hỏi hay thử một cách làm khác. Khi đó, vấn đề không nằm ở việc cha mẹ đặt ra quy tắc, mà ở việc liệu những quy tắc ấy có còn chừa đủ khoảng trống cho trẻ được là chính mình hay không.

Từ mâu thuẫn ấy, Tiến vào đồng cỏ hoang (tựa gốc: Into the Uncut Grass) của Trevor Noah mở ra một câu chuyện gần gũi về cách trẻ nhìn thế giới. Câu chuyện bắt đầu từ một bất đồng rất đời thường giữa một cậu bé và mẹ. Cảm thấy người lớn không hiểu được mình, cậu quyết định rời khỏi ngôi nhà với những nguyên tắc quen thuộc để bước vào vùng đồng cỏ hoang phía sau vườn. Đồng hành cùng cậu là Walter, chú gấu bông luôn lo lắng về những điều có thể xảy ra phía trước. Một bên muốn bước tiếp để khám phá, một bên liên tục nhắc về những hiểm nguy, và chính sự đối lập ấy khiến chuyến đi vào đồng cỏ hoang trở nên thú vị hơn.

Diễn viên hài Trevor Noah. Ảnh: TheGuardian.

Thế nhưng, càng bước sâu vào đồng cỏ, cậu bé càng gặp nhiều điều nằm ngoài những gì mình biết. Những thần lùn, những chú ốc sên hay những đồng xu cũ trở thành một phần của chuyến phiêu lưu, và mỗi cuộc gặp lại mở ra một cách nhìn mới về thế giới xung quanh. Quan trọng hơn, câu chuyện không cố biến mọi trải nghiệm thành một bài học được giải thích sẵn. Cậu bé quan sát, đặt câu hỏi và tự kết nối những điều mình gặp trên hành trình. Chính cách kể này khiến trí tưởng tượng không chỉ là một trò chơi, mà trở thành một phương thức để trẻ khám phá thế giới theo cách của riêng mình.

Vì thế, khi nhìn vào những hành vi thường bị người lớn xem là “bướng” hay “khó bảo”, cha mẹ cũng có thể thử chậm lại một bước. Một đứa trẻ nói “con không muốn” có thể đang muốn được tự quyết, muốn thử một cách khác hoặc đơn giản là chưa hiểu vì sao mình phải làm theo yêu cầu của người lớn. Điều đó không có nghĩa mọi sự phản kháng đều cần được chấp nhận, nhưng thay vì lập tức dán nhãn cho hành vi, cha mẹ có thể tìm hiểu nhu cầu phía sau nó, đồng thời vẫn giữ những giới hạn cần thiết.

Ở góc độ đó, Tiến vào đồng cỏ hoang không cổ vũ việc để trẻ tự do hoàn toàn, mà gợi nhắc về sự cân bằng giữa bảo vệ và trao quyền. Cha mẹ vẫn cần đặt ra những giới hạn liên quan đến an toàn, sức khỏe và cách ứng xử; nhưng trong những khoảng không phù hợp, trẻ cũng cần được quyền đặt câu hỏi, tưởng tượng, thử nghiệm và đôi khi đi theo một hướng khác với dự tính của người lớn. Một đứa trẻ được hỏi “Con nghĩ gì?” sẽ có cơ hội thể hiện suy nghĩ của mình thay vì chỉ chờ câu trả lời từ cha mẹ.

Sách Tiến vào đồng cỏ hoang.

Sau cùng, có lẽ trẻ không cần một tuổi thơ hoàn toàn không có quy tắc. Trẻ cần giới hạn để cảm thấy an toàn, nhưng cũng cần những khoảng trống để tò mò và khám phá. Bởi vậy, thay vì cố biến thế giới của con thành một khu vườn lúc nào cũng ngay ngắn, cha mẹ có thể giữ lại một phần “đồng cỏ hoang” - nơi con được tưởng tượng, được đặt câu hỏi và tự tìm đường. Và đôi khi, chỉ cần người lớn chịu bước vào đó cùng con, một cuộc phiêu lưu nhỏ cũng có thể trở thành cơ hội để hai thế hệ thấu hiểu và gắn kết nhau hơn.