Đôi nét về Loa
Một vật muốn phát ra âm thanh thì vật đó phải rung động. Loa cũng vậy, dưới tác động của các tín hiệu điện làm cho màn loa run lên.
Loa nói những gì bạn muốn nghe
Loa và thùng loa là khâu cuối cùng của một hệ thống âm thanh hoàng chỉnh, nó là một bộ phận tái tạo lại âm thanh từ các tín hiệu điện do bộ khuếch đại đưa tới, những thành phần đầu tiên của một hệ thống âm thanh như thiết bị thu/phát, bộ khuếch đại âm thanh (amplifier) hay các ổ đĩa quang, card âm thanh của hệ thống máy tính cá nhân thì phải tuân theo các định luật cơ khí chính xác, điện và điện tử. Loa và thùng loa đưa ta đền gần môi trường âm học hơn, để đánh giá một số sản phẩm loa nhất là loa trong môi trường di động vì phải giảm kích thước đến tối đa, làm cho một số đặc tính âm học bị ảnh hưởng theo. Biết một số đặt tính căn bản của loa sẽ giúp rất nhiều cho bạn khi chọn cho mình một người bạn biết nói những gì mà bạn muốn nghe.
Loa hoạt động như thế nào?
Một vật muốn phát ra âm thanh thì vật đó phải rung động. Loa cũng vậy, dưới tác động của các tín hiệu điện làm cho màn loa run lên. Có nhiều loại loa khác nhau (điện động, tĩnh điện, ruban…) nhưng loa điện động là loại thông dụng nhất hiện nay. Cấu tạo của loa điện động bao gồm: khung loa, màng loa và phần động cơ tạo sự rung động cho màng loa (bao gồm toàn bộ cuộn dây di động được gắn với màng loa và nam châm vĩnh cửu tạo nên phần động cơ).
 |
- Khung loa: được làm bằng kim loại chắc chắn, phía sau khung này có các lỗ thủng đối với các loa dùng cho tần số thấp và trung, lỗ thủng này giúp không khí đi ra đằng sau màng loa khi loa chuyển động, xung quanh vành loa ta có một vòng đệm mềm (caosu, dạ, lie…) nhằm làm kín khi được bắt vào thùng loa.
- Màng loa: có hình chóp được làm bằng giấy đã qua xử lý, chất dẻo hay hợp kim cán mỏng…Màng cứng chắc được giữ lại trên khung loa bằng một hệ thống treo mềm dẻo ở ngoài với hệ thống treo này cho phép màng loa chuyển động theo cuộn dây di động của động cơ, cuộn dây này được được gắn liền với màng loa ở phần chóp, đỉnh chóp của màng loa còn có một vòm ngăn bụi, phần vòm này rất cứng góp phần quan trọng cho việc phát lại tần số cao của loa.
- Động cơ: được cấu tạo bởi nam châm rất khoẻ làm bằng hợp kim ticonan, alnico hay gốm ferit…có từ trường rất mạnh và phân bố đều trong khe hở từ, với các bộ loa sử dụng cho máy tính thì nam châm này đều được bọc trong một hộp kim loại nhằm tránh từ trường làm ảnh hưởng đến các thiết bị nhạy cảm với từ trường như màn hình CRT, ổ cứng... Cuộn dây di động là một ống rỗng bằng giấy, trên ống này có cuộn dây đồng tráng men, được lắp đúng vào tâm của khe nam châm và di chuyể tự do trong khe này mà không chạm vào các thành phần khác của động cơ loa, cuộn dây này được nối ra các trạm đấu dây loa bằng các sợi dây dẩn điện rất mềm.
Tín hiệu âm thanh dạng điện, từ bộ khuếch đại công suất được đưa vào cuộn dây tạo nên một trường điện từ thay đổi xung quanh cuộn dây. Từ trường này tác động với từ trường phát sinh bởi nam châm vĩnh cửu được giữ cố định vào khung loa, nên khi có sự khác biệt cực tính giữa nam châm điện là cuộn dây di động và nam châm vĩnh cửu, hiện tượng hút/đẩy sẽ xảy ra, tạo nên sự rung động của màng loa. Khi màng loa rung động, màng loa di chuyển tới lui tạo một lực áp lên các phần tử không khí chung quanh nó, làm các phần tử này rung động theo tạo ra âm thanh mà ta nghe được.
Loa đẹp nhờ chiếc thùng
Một chiếc loa đơn lẻ đã có thể phát ra được âm thanh cho ta nghe, vậy chiếc thùng loa chỉ là một vật trang trí? Đúng vậy nhưng nó còn có một đặt tính quan trọng hơn là chống lại sự chập mạch âm học cho loa, chúng ta biết hoạt động của loa để tạo ra được âm thanh bằng cách khi loa di chuyển về phía trước nó nén không khí lại, không khí phía sau màng loa sẽ giãn ra và ngược lại, vậy sóng âm sẽ được phát ra từ hai phía của màng loa và có chiều ngược nhau cho nên sóng phía trước và sóng phía sau khi gặp nhau sẽ triệt tiêu lẫn nhau đó là chập mạch âm học. Hiện tượng này xảy ra làm cho hiệu suất của các tần số giảm rõ rệt cảm nhận rõ nhất là ở các tần trung trở xuống. Thùng loa ngăn hiện tượng này bằng cách nhốt các sóng âm phía sau loa vào trong thùng không thể gặp được các sóng phía trước loa. Có rất nhiều kiểu thùng loa sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như phóng thanh, trang âm…nhưng cái loại loa đó không đạt tiêu chuẩn Hi-Fi (độ trung thực cao-high fidelity) cho âm nhạc, chúng ta chỉ quan tâm đến hai loại kiểu thùng sau: loại thùng loa kín và loại thùng loa có lỗ thông hay còn gọi là thùng loa cộng hưởng tần số thấp (bass-reflex).
 |
- Thùng loa kín: với thùng được thiết kế chắc chắn, hoàng toàn kín để tránh bất kỳ sự dò rỉ nào của không khí, các sóng âm sau loa bị triệt tiêu trong thùng và để tránh hiện tượng các sóng âm này dội lại làm ảnh hưởng cho màng loa thì trong thùng còn cần phải phủ các chất hút âm ở các vách trừ vách có gắn loa, hiệu suất của thùng loa loại này thấp do một nửa năng lượng của âm thanh bị triệt tiêu trong thùng nhưng bù lại thùng loa loại này cho một đáp tuyến tần số tuyến tính cân bằng trên mọi tần số. Bù lại hiệu suất thấp của kiểu thùng loa kín ta cần có các mạch khuếch đại có công suất cao hơn.
 |
Thùng loa vi tính và thùng loa di động
Để chọn cho mình được một bộ máy nghe nhạc tại gia đình với các bộ loa rời, có lẽ bạn đã từng bối rối giống như tôi khi phải quyết định chọn một bộ loa với nhiều thông số kỹ thuật nhiêu khê nào là công suất, đáp tần, tổng trở loa, tổng trở dây loa…Khi mua loa vi tính (theo cách gọi bình dân) hay loa có tích hợp sẵn bộ khuếch đại công suất trong thùng loa thì vấn đề thật đơn giản hơn nhiều bạn chỉ cần biết nhu cầu thưởng thức âm thanh của mình ở mức độ nào như nghe nhạc theo các thể loại yêu thích, xem phim DVD có hỗ trợ âm thanh vỏng, chơi các games thời thượng…mà chọn một bộ loa có công suất thích hợp, có số lượng loa tuỳ thuộc vào nhu cầu (2.1, 4.1, 5.1…) và cái cuối cùng là chất lượng cộng giá thành.
- Công suất loa: phụ thuộc vào công suất phát ra của bộ khuếch đại công suất, đối với các sản phẩm thuộc hàng thương hiệu như Altec Lansing, JBL, Creative…đều có các thông số về công suất một cách rõ ràng, còn cái loại loa khác bạn chỉ có thể ước chừng bằng cách nghe thử và đoán công suất qua kích thước của loa phương pháp này thường thành công rất thấp. Bạn còn có thể làm một cách khác để biết được công suất của một bộ loa thông qua nguồn điện cung cấp cho loa, lấy chiếc loa dành cho di động JBL On Tour ra làm ví dụ nhìn vào các thông số điện áp cung cấp cho loa ta sẽ thấy được ghi Output:6VDC 1.0A (Ampe) bạn hãy nhân hai số này lại theo định luật Ohm sẽ cho ta kết quả là 6W (Watt) công suất này được nhà sản xuất đưa ra như là công suất âm thanh tối đa cho bộ loa, nếu các loa di động sử dụng nguồn điện cung cấp từ các cổng USB2.0 thì công suất của nó sẽ bị giới hạn bởi giới hạn cung cấp dòng của cổng này, với dòng tối đa 0.5A với điện thế 5VDC sẽ cho ta một công suất tối đa chỉ vào khoảng 2.5W (thực chất công suất hiệu dụng còn thấp hơn do hiệu suất của các mạch khuếch đại chỉ đạt từ 76~85%) như loa Targus Multi-Media Notebook Speakers (AWM04AP) hay Altec Lansing XT1 là một ví dụ.
- Kiểu thùng loa: các thùng loa vi tính dành cho máy tính để bàn thường có kiểu dáng đa dạng nhưng chúng vẫn tuân thủ theo hai kiểu thùng loa cơ bản là thùng loa kín và thùng loa bass-reflex. Nhưng kiểu thùng cộng hưởng tần số thấp (bass-reflex) là được dùng nhiều hơn cả do nó có hiệu suất, độ lợi tần số thấp cao hơn, không cần đến các bộ khuếch đại công suất tích hợp có công suất cao, đơn giản hơn cho các nhà sản xuất. Không nằm ngoài quy luật ấy các bộ loa dảnh cho di động cũng thiết kế giống như vậy, các loa có tính di động càng cao thì thường có xu hướng làm theo kiểu loa thùng kín như XT1, Targus AWM04AP hay chú trọng đến chất lượng âm thanh nhiều hơn thì thiết kế theo kiểu thùng loa bass-reflex như JBL On Tour, Edifier MP300 hay iSOUND IS304.
- Cổng kết nối và nguồn nuôi: loa cho máy tính để bàn thường có số lượng đầu cắm tỉ lệ với số loa, các kết nối âm thanh ấy thông qua các đầu cắm 3,5 mm. Loa cho các thiết bị di động thì không cầu kỳ như vậy chúng thường chỉ có một dây 3,5 mm (mini stereo jack), một số máy có thêm đế cắm cho thiết bị nghe nhạc số như iPod hay MP3 player và có dây giao tiếp với PC thông qua cổng USB thật tiện lợi khi bạn muốn tuyển chọn các bản nhạc yêu thích vào máy. Nguồn nuôi có mối liên quan mật thiết đến công suất âm thanh của bộ loa, đối với loa cho máy tính để bàn thì chuyện này là chuyện nhỏ bộ nguồn có thể lớn hơn khi bộ loa có công suất cao và sử dụng điện nhà làm nguồn cung cấp, nhưng đối với loa di động thì điều này không thể chấp nhận được vì chúng cần sự gọn nhẹ giải pháp là hy sinh một phần công suất loa khi sử dụng với nguồn điện USB hay sử dụng nguồn ngoài với các bộ nguồn điện tử gọn nhẹ cho công suất cao hơn, để tăng thêm tính linh động của bộ loa các nhà sản xuất còn thiết kế một ngăn đựng pin, năng lượng được cung cấp từ pin bị giới hạn bởi thời gian và âm lượng khi bạn nghe nhạc.
Bây giờ chúng ta đã có thể tự tin đi tìm thêm một người bạn đồng hành cho chiếc máy tính xách tay hay chiếc iPod của bạn và bao giờ cũng vậy chiếc loa chỉ nói những gì bạn muốn nghe.
(theo ITCONNECT)
