Đọc Murakami ở quán bar thì sao?

Câu chuyện trên tiếp tục gợi mở nhiều thảo luận khác về sự đọc trong thời đại số. Nhà văn Đức Anh cùng TS Đỗ Anh Đức, chị Trần Tố Uyên đã tham gia tọa đàm Người trẻ đọc gì trong thời đại số, tổ chức trong khuôn khổ chuỗi sự kiện của Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại Hà Nội.

Tọa đàm Người trẻ đọc gì trong thời đại số, diễn ra tại Thư viện Quốc gia Việt Nam. Ảnh: Trần Hiền.

Thời đại "muốn đọc gì cũng có", nhưng dễ lạc lối khi đọc

"Truyền thông như một dòng chảy, thứ anh thấy nổi lên mặt nước là thứ nhẹ hơn", TS Đỗ Anh Đức, Viện Đào tạo Báo chí & Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn nhận định. "Người nhìn được luồng chảy phía dưới mới là người giỏi. Bắt trend - có vẻ rất 'thời sự', nhưng không có chiều sâu", ông tiếp lời.

Đồng tình với ý kiến của TS Đỗ Anh Đức, nhà văn Đức Anh cho rằng thời đại ngày nay người đọc có thừa thông tin, nhưng thiếu định hướng đọc, thiếu khả năng tri nhận vấn đề với chiều sâu suy nghĩ và cảm xúc. "Thời nay, muốn đọc gì cũng có, nhưng mặt trái là ta dễ lạc lối, đánh mất khả năng cảm nhận, nhìn đúng, nhìn sâu vào một vấn đề của cuộc sống", Đức Anh cho biết.

Nhà văn Đức Anh cho rằng thời đại này, người đọc không thiếu tư liệu đọc nhưng thiếu khả năng đọc sâu. Ảnh: Trần Hiền.

Theo 3 diễn giả, nội dung ngắn là một trong những nguyên nhân khiến khả năng tiếp nhận, đánh giá thông tin, khả năng phản tư của người đọc hiện nay thay đổi. Chị Trần Tố Uyên - Giám đốc Quốc gia AI for Vietnam - so sánh nội dung ngắn giống "một nửa của sự thật", tức không phải sự thật. Khi người đọc tiếp xúc nhiều thông tin bề nổi mà không thực sự nhìn vào cốt lõi của chủ thể, khả năng đánh giá vấn đề suy giảm là điều khó tránh.

Thậm chí, nội dung ngắn liên quan tới sách cũng đặt ra nhiều dấu hỏi. Theo nhà văn Đức Anh, sự lên ngôi của các trào lưu như BookTok, review sách trên Instagram một mặt giúp ngành xuất bản có cách tiếp cận mới với độc giả, giúp văn hóa đọc đi lên; mặt khác, ngành xuất bản đang đối diện với sự biến mất của các hiệu sách truyền thống, các phố sách, những người bán sách thực thụ - có đọc sách họ bán, có thảo luận về sách với độc giả.

Tuy nhiên, 3 diễn giả đều đồng tình rằng đây là thực tế khó tránh của thời đại, và việc mỗi cá nhân có thể làm là chủ động kiến tạo trải nghiệm đọc cho chính mình. Việc đọc sâu, đọc chủ động chính là cách con người có thể phản kháng trước dòng chảy không ngừng nghỉ của luồng thông tin hiện nay.

Dùng AI như công cụ gợi mở, thay vì đọc bằng AI

Trước câu hỏi "Cần đọc thế nào trong thời đại số?", các diễn giả đã chia sẻ những kinh nghiệm đọc khác nhau. Điểm chung của cả 3 "phong cách" đều là đọc với sự chủ động, độc lập về tâm thế, về lựa chọn đọc; hạn chế để hành động đọc bị chi phối bởi những yếu tố khác.

Với TS Đỗ Anh Đức, ông khuyên người trẻ cần đọc với sự phản tư, đọc với sự tương tác với người khác, và đọc song hành với quá trình tái xét lại những gì ta đã đọc.

Theo ông, một bộ phận người trẻ hiện nay có tinh thần phản tư khá tốt; họ cần phát huy khả năng này để nhìn thấy xu hướng dịch chuyển bề sâu của xã hội, từ đó có cách thay đổi, dẫn dắt. "Đọc để kháng cự, để hiểu ra những nguyên lý trong đời sống này, để tránh bị cuốn theo những vòng xoáy tới kiệt sức", TS khẳng định.

TS Đỗ Anh Đức khuyên người trẻ cần đọc với sự phản tư, đọc với sự tương tác với người khác, và đọc song hành sự tái xét lại những gì ta đã đọc. Ảnh: Trần Hiền.

Nhà văn Đức Anh lại có thói quen tạo ra trải nghiệm đọc gợi mở nhiều cảm hứng cho bản thân. Ngoài chuyện kỹ tính chọn không gian đọc phù hợp với cuốn sách, anh cho rằng các không gian sách vật lý - như thư viện, hiệu sách - là những nơi có nhiều gợi mở cho bạn đọc. Người đọc có thể vô tình bắt gặp những cuốn sách thú vị khi lướt qua các giá sách, những cuốn không được truyền thông "đẩy lên xu hướng". Tương tự, chị Tố Uyên cũng hạn chế xem các nội dung ngắn, kể cả khi đó là nội dung về sách.

Cũng chia sẻ về cách ứng dụng AI trong việc đọc, nhà văn Đức Anh cho biết anh luôn giữ quy tắc khi dùng AI. Anh không để AI đọc hộ mình; nếu dùng AI để tra cứu thông tin, cũng không dùng AI nhiều hơn thời gian dành cho việc đọc sách; chỉ dùng AI để tra cứu thông tin, gợi mở các cuốn sách cùng phong cách, cùng thời kỳ để đọc tiếp.

Đức Anh cũng gợi ý bạn đọc chia sẻ suy nghĩ với AI sau khi đọc, như một cách để tạo thêm cảm hứng và mở ra những hướng nghiên cứu kế tiếp.