Mơ về vùng nhiệt đới

Ngoài những triển lãm về mảng khoa học kỹ thuật, sự kiện Đấu xảo Hoàn vũ còn trưng bày nhiều thứ khác khiến quần chúng thích thú. Khách tham quan xếp thành hàng dài để chiêm ngưỡng viên kim cương lớn nhất thế giới và màn trình diễn Miền Tây Hoang Dã ngoạn mục của Buffalo Bill và Annie Oakley, cùng một đàn ngựa hoang và một toán người châu Mỹ bản địa.

Bức phù điêu từ thế kỷ 9 tại chùa Phật giáo Borobudur ở Trung Java. Ảnh: metmuseum.

Gauguin hứng thú với khu nhà trưng bày về những dân tộc và văn hóa ở các vùng thuộc địa của Pháp. Ông xem xét kỹ nghệ thuật và kiến trúc Madagascar, và bỏ thời gian đi lại quanh bản sao của một ngôi làng Java, nơi ông bị cuốn hút bởi điệu múa kỳ lạ của những nữ vũ công.

Ông cũng mua một series ảnh chụp chùa Borobudur ở miền trung Java. Về sau, ông sẽ dùng số ảnh này làm tư liệu cho vài tác phẩm nổi tiếng nhất của mình.

Xem những nữ vũ công múa đã đánh thức trở lại trong Gauguin khát khao chu du tới miền nhiệt đới. Ban đầu ông tính đi đến Madagascar, và đã cố thuyết phục Bernard đi cùng, nhưng không thành.

Hòn đảo này, ông viết, có nhiều “sức hút đủ loại, cả kiểu huyền bí lẫn kiểu tượng trưng. Ở đây ta có người Ấn Độ từ Calcutta, các bộ lạc Ả Rập đen, và người Hova, một chủng người Polynesia.” Gauguin không đi Madagascar, nhưng giờ đây ông đã có một ý tưởng nung nấu trong đầu là phải đến những miền đất xa xôi. Hai năm sau đó, ông đi Tahiti.

Tác phẩm Yêu đi rồi ngươi sẽ hạnh phúc

Trích đoạn bức phù điêu Soyez amoureuses vous serez heureuses (Yêu đi rồi ngươi sẽ hạnh phúc) được họa sĩ Paul Gauguin thực hiện vào năm 1889. Ảnh: wikipedia.

Gauguin khắc tác phẩm Soyez amoureuses vous serez heureuses (Yêu đi rồi ngươi sẽ hạnh phúc) sau khi đi dự Đấu xảo Hoàn vũ. Nhân vật nữ chính trong tác phẩm có thân hình được Gauguin dùng màu nâu để tô đậm, gợi nhớ những vũ công và các dân tộc bị đô hộ mà ông đã thấy ở triển lãm.

Các yếu tố khác trong bức phù điêu thì khó nhận diện hơn. Con vật trông giống như cáo có thể là hiện thân của tác giả - nhiều lần ông đã tự gọi mình là con cáo ranh mãnh - còn nhân vật kỳ quặc phía trên, người đàn bà hai tay ôm đầu gợi đến tư thế của một xác ướp Peru mà Gauguin từng thấy trong bảo tàng dân tộc học ở Trocadéro, Paris, có thể là chi tiết ám chỉ tuổi thơ của ông ở Lima.

Ở góc trên bên phải, một nhân vật nam đang nhìn xuống một cách bí ẩn, ngón cái ngậm trong miệng, một cử chỉ khó hiểu. Những hình người và gương mặt kỳ lạ khác nhìn ra từ nhiều điểm nhìn, nửa hé lộ, nửa ẩn giấu, càng làm tăng thêm tính mơ hồ cho bức tranh. Theo một kiểu rất Tượng trưng, Gauguin đưa ra rất nhiều gợi ý, song không có thông tin gì rõ ràng cả.

Bức phù điêu dày đặc các tầng nghĩa, khiến cho hình ảnh nó chứa đựng mang một nét bí ẩn sâu sắc, một cảm thức rằng có những chân lý uyên thâm đang được hé lộ nhưng không hề được phát biểu một cách rõ ràng.

Thái độ của Gauguin đối với những người trình diễn ở đấu xảo là như thế nào thì vẫn còn nhiều tranh cãi. Một số người cho rằng ông là kiểu đàn ông Pháp điển hình, thích thú chiêm ngưỡng những cơ thể ngoại quốc. Số khác lại cho rằng ông đồng cảm với cảnh ngộ của những người trình diễn, vốn thường bị buộc phải đến châu Âu bất chấp họ có muốn hay không, rồi bị bắt trình diễn cho công chúng xem như những con vật trong sở thú.

Soyez amoureuses vous serez heureuses không hề đưa ra đáp án nào cho câu hỏi này.