|
|
Ảnh: Pexels. |
Theo Boston Globe, vào tháng 2/1975, một vụ hỏa hoạn tại trung tâm chuyển mạch điện thoại ở Manhattan đã khiến 173.000 người dân New York bị cắt đứt liên lạc. Các nhà xã hội học đã tận dụng sự cố này để nghiên cứu tác động của điện thoại đối với cộng đồng.
Trong cuốn sách The Telephone: A New History, James Gleick bắt đầu từ sự kiện dây cáp cháy rụi đó, rồi ngược về một căn gác mái tại Boston. Đây là nơi Alexander Graham Bell cùng cộng sự Thomas Watson đã thành công trong việc truyền giọng nói con người qua dòng điện vào năm 1876.
Sự ra đời của điện thoại
Theo New York Times, Bell, thường được gọi là Aleck, là con trai thứ trong một gia đình Scotland gồm 3 anh em. Gia đình ông chuyển đến Bắc Mỹ sau khi ông mắc một đợt lao nặng.
Cha ông, một giáo sư về nghệ thuật diễn thuyết, chính là nguồn cảm hứng cho nhân vật Henry Higgins trong vở kịch Pygmalion của George Bernard Shaw. Mẹ ông là người khiếm thính, còn bản thân Aleck từng giảng dạy tại trường dành cho người câm điếc ở Boston.
Vốn đã say mê giọng nói con người và các hiện tượng vật lý khác, Aleck bắt đầu nghiên cứu các thiết bị liên quan đến sóng, rung động và âm thanh. Ông cũng thử nghiệm để tạo ra những phát minh của riêng mình. Để tìm kiếm sự hỗ trợ, ông đã ghé thăm một xưởng điện địa phương và gặp gỡ Thomas Watson, một thanh niên cũng đầy tài năng.
 |
| Các quy tắc xã hội và giao tiếp dần thay đổi. Ảnh: NYT. |
Cả hai nhanh chóng trở nên tâm đầu ý hợp và bắt đầu cùng nhau mày mò, nghiên cứu trong căn phòng phía trên xưởng làm việc. Sau đó, cả hai đã phát minh ra điện thoại, điều mà nhiều học sinh ngày nay đều biết.
Chỉ một năm sau khi bằng sáng chế của Bell được cấp, nước Mỹ đã có tổng đài điện thoại đầu tiên. Và khi thiết bị này ngày càng phổ biến, nó bắt đầu định hình lại các quy tắc xã hội.
Do hai người đối thoại không thể nhìn thấy nhau và các thiết bị thời kỳ đầu luôn ở trạng thái “sẵn sàng” (luôn bật), những lời mở đầu phải đủ sức thu hút sự chú ý. Bell ưa dùng từ Ahoy (một thuật ngữ hàng hải), còn Edison lại thích từ Hello. Đây là một từ mới xuất hiện vào đầu thế kỷ 19, vốn được dùng để gọi một người nào đó từ xa. Nhờ sự khuyến khích mạnh mẽ từ công ty điện thoại và sự chấp nhận của công chúng, điều này nhanh chóng trở thành thông lệ.
Xóa nhòa hay tạo ra khoảng cách cho giọng nói?
Theo New Yorker, sự ra đời của điện thoại đã mang đến sự gần gũi thông qua giọng nói. Giờ đây, cha mẹ, bạn bè hay người yêu, dù đang ở cách xa cả nghìn dặm, vẫn có thể thì thầm ngay bên tai bạn. Đó chính là lời hứa mà AT&T, tập đoàn khổng lồ từng thống trị phần lớn ngành viễn thông từ đầu thế kỷ 20 đến tận thập niên 1980, đã đưa ra với nước Mỹ.
 |
| Tác giả và cuốn The Telephone. Ảnh: Boston Globe. |
Họ khẳng định rằng điện thoại là một cột mốc quan trọng đối với tất cả. Trong một quảng cáo năm 1909, công ty này mô tả điện thoại là công cụ của “nền văn minh… một trong những tác động mạnh mẽ nhất giúp mở mang trí tuệ con người”.
Một thế kỷ sau, những thông điệp đầy lạc quan ấy vẫn chẳng hề thay đổi. Nokia với khẩu hiệu “Kết nối mọi người”, hay T-Mobile với khẩu hiệu “Cuộc sống là để sẻ chia”. Con người dường như luôn khao khát sự kết nối và mong muốn được sẻ chia.
Tuy nhiên, sự gần gũi không trọn vẹn ấy đôi khi lại gây ra cảm giác bất an. Dường như điện thoại đã xóa bỏ khoảng cách, nhưng về bản chất, giọng nói vẫn là một hiện tượng vật lý, những rung động trong không khí được cơ thể con người tạo ra.
Điện thoại giống như một loại phép thuật: khi nghe ai đó cất tiếng, ta tưởng tượng như họ đang hiện diện ngay trong căn phòng cùng mình. Lúc này, khi thiếu vắng ngôn ngữ cơ thể, không thể quan sát cách đối phương chạm vào má hay nghiêng đầu để hiểu rõ hơn giọng điệu của họ, con người buộc phải tự hình dung những gì mình không thể nhìn thấy.
Và rồi, một câu hỏi xuất hiện: liệu sự hình dung đó có bao nhiêu phần sát với thực tế, hay chỉ là do chính tâm trí ta tự tạo ra? Bản thân sự kết nối đó cũng không hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của con người.
Hệ thống mà khách hàng buộc phải sử dụng, những đường dây với dòng điện chạy qua, hay ngày nay là các trạm phát sóng di động truyền tín hiệu, đều thuộc quyền sở hữu của các bên khác, những tập đoàn điện thoại, mà chính họ cũng có thể đang chịu sự kiểm soát của những thế lực lớn hơn.
Thật khó để quên rằng, khi chúng ta truyền tải thông điệp qua các mạng lưới này, rất có thể có ai đó đang lắng nghe. Theo Gleick, ngay từ khi mới ra đời, các đường dây liên lạc đã luôn bị các nhà vận hành, những kẻ nghe lén, hay những đối tượng mà Gleick gọi là “những kẻ xâm nhập vô hình” theo dõi.
Mọi người cứ vô tư nói vào ống nghe mà chẳng bao giờ biết chắc những lời mình nói sẽ đi đâu hay sẽ đến tay ai. Đây có thể là lý do Gleick khép lại cuốn sách bằng câu chuyện đầy xúc động về Itaru Sasaki, người đã đặt một buồng điện thoại không còn hoạt động trong khu vườn của mình ở tỉnh Iwate, phía bắc Tokyo.
Sau trận động đất và sóng thần cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người vào tháng 3/2011, nhiều người đã tìm đến đây để trò chuyện, gửi gắm tiếng nói của mình vào khoảng không tĩnh lặng.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
