Ánh sáng xanh và những cuộc trò chuyện trên mạng khiến điện thoại trở thành thứ khó cưỡng lại ngay cả khi iGen cần đi ngủ. Ảnh: Polina/Pexels.

Ngay trước khi đi ngủ, bạn kiểm tra con mình. Cô bé xem chừng đã tắt đèn, nhưng bạn vẫn chưa chắc. Thế là bạn nhòm vào: ánh sáng xanh nhạt hắt ra từ màn hình trong lúc cô bé xem điện thoại trên giường.

Nhiều iGen nghiện mạng xã hội tới mức khó mà tắt điện thoại để đi ngủ đúng giờ. “Em thức cả đêm để xem điện thoại,” một cô bé 13 tuổi ở New Jersey thừa nhận trong cuốn American Girls. Ban đêm, cô bé thường trùm chăn nhắn tin để mẹ không biết mình còn thức. Gần như sáng nào ngủ dậy cô bé cũng mệt mỏi nhưng cô nói: “Em chỉ cần uống Red Bull là được.” Athena, 13 tuổi, nói với tôi điều tương tự: “Có những bạn không ngủ cho đến 2 giờ sáng.” Tôi hỏi: “Chắc chỉ vào mùa hè thôi chứ?” Cô bé nói: “Không, cả trong năm học ạ. Và bọn em phải thức giấc lúc 6 giờ 45 đấy.”

Việc sử dụng điện thoại thông minh có thể đã làm giảm thời gian ngủ của thanh thiếu niên: ngày càng nhiều thanh thiếu niên ngủ ít hơn bảy tiếng mỗi đêm (xem Hình 4.12). Các chuyên gia giấc ngủ nói rằng thanh thiếu niên ngủ không khoảng chín tiếng mỗi đêm, vậy thì một thanh thiếu niên ngủ dưới bảy tiếng mỗi đêm tức là đang thiếu ngủ nghiêm trọng. Năm 2015, số lượng thanh thiếu niên thiếu ngủ tăng 57% so với năm 1991. Chỉ trong ba năm từ 2012 đến 2015, số thanh thiếu niên không ngủ đủ bảy tiếng một ngày đã tăng 22%.

Như thường lệ, khó mà khẳng định được nguyên nhân của một xu hướng theo thời gian. Dẫu vậy, thời điểm gia tăng rất đáng ngờ, một lần nữa xảy ra đúng lúc hầu hết thanh thiếu niên bắt đầu sở hữu điện thoại thông minh, khoảng năm 2011 hay 2012. Sự gia tăng cũng diễn ra mạnh ở nữ giới so với nam giới (xem Phụ lục F), và các bạn nữ cũng năng hoạt động nhiều hơn trên mạng xã hội.

Nếu những thanh thiếu niên dành nhiều thời gian lên mạng hơn cũng ít ngủ hơn, thì sẽ có thêm bằng chứng rằng phương tiện truyền thông mới và điện thoại thông minh có thể đứng sau tình trạng thiếu ngủ. Sự thật đúng là như vậy: những thanh thiếu niên dành từ ba giờ trở lên mỗi ngày cho thiết bị điện tử tăng 28% khả năng ngủ dưới bảy tiếng mỗi ngày, và những thanh thiếu niên lướt mạng xã hội mỗi ngày tăng 19% khả năng không ngủ đủ giấc. Số lượng thanh thiếu niên không ngủ đủ giấc tăng lên sau mức sử dụng thiết bị điện tử từ hai tiếng trở lên mỗi ngày và tăng chóng mặt kể từ mức đó (xem Phụ lục F).

Một phân tích tổng hợp bao quát về các nghiên cứu trong việc sử dụng thiết bị điện tử ở trẻ em cũng cho kết quả tương tự: trẻ em sử dụng thiết bị truyền thông trước khi ngủ sẽ dễ ngủ thiếu giấc hơn, ngủ kém ngon giấc hơn, và tăng gấp đôi khả năng buồn ngủ vào ban ngày.

Thiết bị điện tử và mạng xã hội dường như gây tác động đến giấc ngủ theo một cách khác hẳn so với các hình thức truyền thông truyền thống. Thực tế, những thanh thiếu niên thường đọc sách và tạp chí ít có khả năng bị thiếu ngủ - hoặc việc đọc khiến họ buồn ngủ hoặc họ có khả năng gấp sách lại để đi ngủ đúng giờ. Thời gian xem tivi gần như không liên quan đến thời gian ngủ. Hiển nhiên, những thanh thiếu niên xem tivi nhiều có khả năng tắt tivi để đi ngủ, trong khi những thanh thiếu niên lướt điện thoại thì không. Sức quyến rũ của điện thoại thông minh, với ánh sáng xanh hắt lên trong bóng tối, thường rất khó cưỡng lại.

Các hoạt động chiếm nhiều thời gian khác như làm bài tập về nhà và làm thêm được trả lương, cũng làm tăng nguy cơ thiếu ngủ. Nhưng vì thanh thiếu niên dành thời gian cho việc làm thêm và làm bài tập năm 2015 chỉ tương đương với năm 2012, nên những hoạt động này khó có thể là nguyên nhân gia tăng tình trạng thiếu ngủ kể từ năm 2012.

Các hoạt động chiếm nhiều thời gian khác như tập thể dục và dành thời gian trực tiếp với bạn bè, thực tế lại tương quan với tình trạng ngủ nhiều hơn. Việc sử dụng phương tiện truyền thông mới vừa có mối liên quan chặt chẽ nhất với tình trạng thiếu ngủ, lại vừa là hoạt động duy nhất tăng mạnh trong khoảng từ năm 2012 đến 2015. Do đó, điện thoại thông minh có vẻ là nguyên nhân chính làm tăng tình trạng thiếu ngủ giai đoạn gần đây, tức là thứ công nghệ mới mẻ này đã ảnh hưởng xấu đến cả sức khỏe thể chất lẫn sức khỏe tâm thần.

Việc thiếu ngủ có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Chứng thiếu ngủ liên quan tới vô số vấn đề, bao gồm suy giảm khả năng tư duy và lý luận, dễ mắc bệnh hơn, tăng cân và huyết áp cao. Thiếu ngủ cũng ảnh hưởng nhiều đến tâm trạng: người không ngủ đủ giấc dễ bị trầm cảm và lo âu hơn.

Nghe quen phải không? Việc thiếu ngủ có thể là một lý do khác khiến thế hệ iGen dễ bị trầm cảm hơn. Những thanh thiếu niên ngủ không đủ giấc có khả năng báo cáo các triệu chứng trầm cảm ở mức cao hơn gấp hơn hai lần (31% gặp tình trạng này, so với chỉ 12% ở những người ngủ nhiều hơn). Những thanh thiếu niên ngủ dưới bảy tiếng mỗi đêm cũng có nguy cơ cao hơn 68% xuất hiện ít nhất một yếu tố nguy cơ dẫn đến tự tử. Thiếu ngủ là kẻ phá hỏng tâm trạng hiệu quả nhất, và theo thời gian, nó có thể tích tụ dần thành những vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe tâm thần.

Những nguy cơ này gần như giống hệt nhau ở mọi giới tính, chủng tộc và tầng lớp kinh tế - xã hội, vì vậy các yếu tố đó không thể là nguyên nhân. Một số nghiên cứu mới đầy thú vị cho thấy ánh sáng xanh phát ra từ các thiết bị điện tử gửi tín hiệu đến não bộ rằng bên ngoài vẫn đang là ban ngày, khiến não mất nhiều thời gian hơn để đi vào giấc ngủ. Tình hình có lẽ còn tệ hơn khi những cuộc trao đổi trên mạng xã hội - đặc biệt đối với các bé gái tuổi thiếu niên - thường đầy rắc rối và căng thẳng, hoàn toàn không phải điều lý tưởng khi bạn đang cố thư giãn trước giờ đi ngủ.

Vì thế, điện thoại thông minh có thể gây ra tình trạng thiếu ngủ, rồi từ đó dẫn đến trầm cảm; hoặc có thể chính điện thoại gây ra trầm cảm, rồi trầm cảm lại dẫn đến thiếu ngủ. Tất cả đều bắt nguồn từ chiếc điện thoại, tiếng gọi của nó không khác gì tiếng hát của nàng tiên cá, khiến các thanh thiếu niên lao vào ghềnh đá thay vì lên giường ngủ.