|
|
Thủ tướng Lê Minh Hưng dự phiên thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sáng 10/11. Ảnh: Quochoi.vn. |
Sáng 10/11, tại phiên thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, nhiều đại biểu Quốc hội đã tham gia góp ý, đề xuất các quy định mới tại dự án luật.
Đầu tư có trọng điểm, đảm bảo tiêu chí xác định sản phẩm công nghiệp văn hóa
Trong đó, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn TP Huế) cho rằng cần làm rõ 3 vấn đề cốt lõi của dự án Luật gồm: quyền sở hữu trí tuệ; tiêu chí xác định sản phẩm văn hóa, công nghiệp văn hóa; và ngân sách Nhà nước dành cho công nghiệp văn hóa.
Trong đó, riêng với tiêu chí xác định sản phẩm văn hóa, đại biểu cho rằng để định lượng sản phẩm văn hóa không dễ, vì văn hóa không giống như kinh tế. Theo bà, cần quan tâm, tìm hiểu sâu các tiêu chí xác định sản phẩm, công nghiệp văn hóa, có giá trị bản sắc văn hóa Việt Nam và sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm bởi kết quả đánh giá có liên quan trực tiếp đến các chính sách hỗ trợ.
 |
| Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị làm rõ tiêu chí xác định sản phẩm công nghiệp văn hóa. Ảnh: Quochoi.vn. |
“Phải bảo đảm tiêu chí đủ rõ để áp dụng thống nhất, có căn cứ kiểm chứng nhưng không biến đánh giá văn hóa thành phép đo doanh thu đồng thời không để tiêu chí chung chung dẫn đến tùy nghi vi phạm”, đại biểu nêu quan điểm.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị 4 nhóm tiêu chí xác định sản phẩm văn hóa, trong đó nhấn mạnh khả năng lan tỏa và bản sắc, thương hiệu giá trị văn hóa đất nước và con người Việt Nam. Trong đó, bà cho rằng lan tỏa không nên chỉ được hiểu là số lượt xem, lượt thích, số người tham gia hay doanh thu, mà cần xem xét sản phẩm có truyền tải đúng và có chiều sâu giá trị văn hóa Việt Nam hay không, tiếp cận được nhóm đối tượng công chúng nào, và được phổ biến qua những thị trường nào…
Bên cạnh đó, đại biểu cũng cho rằng cần xét đến tiêu chí mức độ tham gia đóng góp của chủ thể sáng tạo, nghệ sĩ, chuyên gia và những người làm văn hóa. Trong đó, không nên chỉ tính số lượng người Việt Nam tham gia hoặc tỷ lệ nhân lực Việt Nam, một cách cơ học, điều cần đánh giá là vai trò thực chất của họ trong sáng tạo, thiết kế, nghiên cứu, biên soạn, hoàn thiện sản phẩm.
Cũng góp ý về dự thảo Luật, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) cho rằng không nên đầu tư dàn trải nhiều lĩnh vực văn hóa mà nên dồn nguồn lực vào 3-4 lĩnh vực trọng điểm theo từng giai đoạn.
Đại biểu cho rằng Việt Nam đã có những lĩnh vực văn hóa phát triển mạnh nhưng chưa hình thành được các ngành công nghiệp chuyên sâu, có khả năng khai thác hiệu quả giá trị sáng tạo.
Dẫn số liệu năm 2025, ông cho biết game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; doanh thu phòng vé gần 5.600 tỷ đồng, trong đó phim Việt dẫn đầu thị trường. Âm nhạc trong nước cũng ghi nhận nhiều chương trình biểu diễn thu hút lượng khán giả đủ lấp đầy các sân vận động.
 |
| Đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất trước mắt, cần tập trung vào 3 lĩnh vực văn hóa gồm: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. Ảnh: Quochoi.vn. |
Tuy nhiên, những kết quả này chưa chuyển hóa tương xứng thành giá trị kinh tế, tình trạng vi phạm bản quyền trực tuyến cũng ảnh hưởng đến khả năng khai thác thương mại.
Đại biểu cũng cho rằng cơ chế bảo vệ bản quyền hiện chưa theo kịp tốc độ vi phạm trên môi trường số. Trong khi đó, dự thảo luật được thiết kế cho cả 10 nhóm ngành công nghiệp văn hóa nhưng chưa có cơ chế lựa chọn những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư.
Từ thực tế này, đại biểu đề xuất cần cơ chế lĩnh vực trọng điểm theo giai đoạn: Luật quy định tiêu chí; Chính phủ chọn tối đa 3 đến 4 lĩnh vực cho mỗi 5 năm; có đánh giá, không đạt thì đưa ra. Trước mắt, ông đề xuất tập trung vào 3 lĩnh vực: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện.
Ngoài ra, đại biểu cũng đề nghị bổ sung cơ chế đặc thù bổ trợ Luật Sở hữu trí tuệ: chặn nhanh cả tên miền mới của trang tái phạm, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của trang vi phạm; chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ theo chi tiêu thực tế, trả sau khi có kết quả.
    |
Các đại biểu Quốc hội tham gia góp ý về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Ảnh: Quochoi.vn. |
Không miễn thuế cho sản phẩm văn hóa chạy theo thị hiếu tầm thường
Cũng góp ý về dự án luật này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn TP Hải Phòng) cho rằng muốn văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, phải nhận diện đúng nguồn lực và có cơ chế biến giá trị sáng tạo thành tài sản kinh tế.
Theo đại biểu, chính sách hỗ trợ phải tạo động lực tăng trưởng có trọng tâm, hiệu quả và phù hợp cam kết quốc tế. Dự thảo Luật hiện liệt kê 10 nhóm ngành ngang nhau, và mở ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho sản phẩm có bản sắc thuộc bất kỳ ngành nào. Ông Sơn cho rằng cần rà soát các quy định này, tránh quá mở rộng phạm vi phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời đề nghị giao Chính phủ xác định ngành ưu tiên theo từng giai đoạn, trên cơ sở danh mục trọng tâm của Nghị quyết 80; bổ sung ưu đãi thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.
Đại biểu cũng cho rằng các khoản hỗ trợ từ ngân sách, trong đó có hỗ trợ chi phí sản xuất, phải gắn với kết quả đầu ra như giá trị gia tăng, việc làm; cơ sở xác định mức trần 30% cũng cần được làm rõ như cơ quan thẩm tra đã đề nghị.
  |
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (ảnh trái) và đại biểu Phạm Anh Tuấn (ảnh phải) góp ý về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Ảnh: Quochoi.vn. |
Đại biểu Phạm Anh Tuấn (đoàn Ninh Bình) thì cho rằng mối quan hệ giữa văn hóa và sáng tạo luôn đặt ra bài toán cơ chế phức tạp. Trong đó, câu hỏi đặt ra là làm sao giải phóng tối đa sức sáng tạo nhưng vẫn giữ vững ranh giới, ngăn ngừa nguy cơ xuyên tạc lịch sử, làm méo mó bản sắc dân tộc trong cơ chế thị trường.
Nếu luật quá chặt sẽ bóp nghẹt sáng tạo khiến sản phẩm trong nước thiếu đột phá. Ngược lại, nếu buông lỏng cho thị trường tự điều tiết, nguy cơ bóp méo lịch sử sẽ xâm hại đến an ninh tư tưởng và lòng tự tôn dân tộc.
Để đảm bảo sự cân bằng, đại biểu đề xuất 3 nội dung. Một là cần xác định rõ ranh giới cấm. Đại biểu đề nghị bổ sung trực tiếp quy định nghiêm cấm hành vi lợi dụng hoạt động công nghiệp văn hóa để xuyên tạc lịch sử dân tộc, phủ nhận truyền thống cách mạng, xúc phạm biểu tượng quốc gia, làm méo mó di sản văn hóa cốt lõi.
Quy định này đóng vai trò vừa định hướng cho các chủ thể sáng tạo, vừa làm điểm tựa pháp lý vững chắc trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, deepfake và các chủ khác làm sai lệch lịch sử hiện nay.
Thứ hai, phân biệt giữa hư cấu nghệ thuật và cố ý xuyên tạc văn hóa. Để bảo vệ quyền tự do sáng tạo, dự thảo luật cần phân định rạch ròi hai khái niệm. Trong đó, hư cấu nghệ thuật phải có điều kiện tiên quyết là không làm sai lệch bản chất tiến trình lịch sử, tính chất của sự kiện.
Thứ ba, vận hành bộ lọc tài chính để điều tiết thị trường. Nhiều sản phẩm rơi vào vùng xám, không vi phạm điều cấm để bị cấm phát hành, nhưng lại khai thác lịch sử lai căng theo hướng thương mại hóa giật gân. Theo đại biểu, Nhà nước không nên dùng mệnh lệnh hành chính để cấm đoán cực đoan, nhưng Nhà nước có quyền quyết định việc phân bổ nguồn lực.
Dự thảo luật đã thiết kế các ưu đãi lớn về thuế, đất đai, bảo hộ ứng dụng, đầu tư mạo hiểm. Đại biểu đề nghị luật hóa nguyên tắc sàng lọc, kiên quyết không cấp vốn đầu tư mạo hiểm, không miễn giảm thuế, không hỗ trợ, không đưa vào danh mục chi tiêu văn hóa quốc gia đối với các sản phẩm chạy theo thị hiếu tầm thường, thương mại hóa dung tục, làm lệch chuẩn xã hội. Mà dành trọn vẹn ưu đãi cao nhất cho các dự án tôn vinh văn hóa cổ dân tộc, có cố vấn khoa học nghiêm túc, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lịch sử và hơi thở đương đại.
Đại biểu nhấn mạnh các đề xuất nêu trên tạo thành hệ thống bảo vệ đồng bộ, vừa để ngăn chặn sai phạm vừa để giải phóng biên độ sáng tạo và dùng đòn bẩy tài chính để nuôi dưỡng giá trị thiết thực. Đây sẽ là cơ sở vững chắc để công nghiệp văn hóa nước nhà vươn tầm quốc tế đứng vững trên nền tảng của cội nguồn.
