Dấu hiệu cảnh báo ung thư phổi, đừng đợi đau mới đi khám

Không phải mọi cơn ho đều đáng lo, nhưng ho kéo dài, ho ra máu, đau ngực hay khó thở cần được kiểm tra để tìm đúng nguyên nhân. Ảnh: Magnific.

Ung thư phổi là một trong những bệnh ung thư nguy hiểm nhất trên thế giới. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022 có khoảng 2,5 triệu người mắc mới ung thư phổi và 1,8 triệu người không qua khỏi vì căn bệnh này.

Điều đáng lưu ý là ở giai đoạn sớm, ung thư phổi có thể gần như không gây triệu chứng hoặc chỉ xuất hiện những biểu hiện nhẹ, không đặc hiệu. Người bệnh dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường, từ đó trì hoãn việc thăm khám.

Khói thuốc không phải yếu tố nguy cơ duy nhất

PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết nhiều người vẫn nghĩ đơn giản rằng ung thư phổi thường được phát hiện muộn vì phổi không có dây thần kinh cảm giác đau. Tuy nhiên, theo bà, cách giải thích này chưa đầy đủ.

Trên thực tế, việc bệnh có biểu hiện hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác, như vị trí, kích thước và mức độ xâm lấn của khối u, cũng như cơ địa của từng người bệnh. Vì vậy, ở giai đoạn đầu, ung thư phổi có thể chưa gây ra dấu hiệu rõ ràng nào để người bệnh nhận biết.

Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư phổi. Tuy nhiên, một người không hút thuốc vẫn có thể mắc bệnh do nhiều yếu tố khác.

PGS Phương lưu ý khói thuốc thụ động cũng là tác nhân gây ung thư ở người. Không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được coi là an toàn. Việc thường xuyên sống hoặc làm việc trong môi trường có người hút thuốc có thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi.

Bên cạnh đó, ô nhiễm không khí và một số yếu tố môi trường, nghề nghiệp cũng được ghi nhận có liên quan căn bệnh này. Các tác nhân gồm bụi mịn, ô nhiễm không khí ngoài trời, khí radon trong nhà, amiăng, silica, khí thải diesel và một số chất phơi nhiễm trong môi trường lao động.

Radon là một loại khí phóng xạ tự nhiên, có thể tích tụ trong nhà, đặc biệt tại những khu vực có điều kiện địa chất phù hợp. Phơi nhiễm radon kéo dài là một trong những yếu tố nguy cơ đã được công nhận đối với ung thư phổi.

Khói sinh ra trong quá trình đốt than, củi, sinh khối hoặc dầu hỏa để nấu nướng, sưởi ấm trong không gian kém thông khí cũng liên quan nguy cơ ung thư phổi. Với khói dầu trong quá trình chiên rán, một số nghiên cứu dịch tễ học gợi ý mối liên quan trong những bối cảnh nhất định, song mức độ nguy cơ còn phụ thuộc điều kiện phơi nhiễm.

Ung thư phổi có thể diễn tiến âm thầm với những triệu chứng dễ nhầm bệnh hô hấp thông thường. Ảnh: Magnific.

Một số bệnh lý phổi mạn tính, tiền sử gia đình và tính nhạy cảm di truyền cũng có thể liên quan đến nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa tất cả người từng mắc lao phổi hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đều sẽ phát triển ung thư phổi.

Ho kéo dài, ho ra máu không nên chủ quan

Ung thư phổi giai đoạn đầu có thể không biểu hiện rõ. Khi xuất hiện các triệu chứng mới, kéo dài hoặc ngày càng nặng, người bệnh nên đi khám thay vì tự điều trị trong thời gian dài.

Theo PGS Cẩm Phương, những dấu hiệu cần lưu ý gồm ho không giảm, ho ra máu, đau ngực, khó thở, khàn tiếng, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc viêm phổi tái diễn. Trong đó, ho ra máu, khó thở tăng nhanh hoặc đau ngực dữ dội cần được đánh giá y tế sớm.

Các biểu hiện trên không đồng nghĩa người bệnh chắc chắn mắc ung thư phổi bởi nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây ra những triệu chứng tương tự. Tuy nhiên, việc thăm khám giúp xác định nguyên nhân và tránh bỏ sót bệnh lý nghiêm trọng.

Chủ động giảm các yếu tố nguy cơ vẫn là cách quan trọng để bảo vệ sức khỏe. Theo chuyên gia, không hút thuốc và tránh khói thuốc thụ động là biện pháp cần được ưu tiên.

Người làm việc trong môi trường có nguy cơ phơi nhiễm hóa chất, bụi hoặc các tác nhân liên quan cần tuân thủ quy định về bảo hộ lao động. Trong gia đình, nên cải thiện thông khí khi nấu nướng, hạn chế sử dụng nhiên liệu rắn hoặc dầu hỏa trong không gian kín và thực hiện các biện pháp giảm phơi nhiễm ô nhiễm không khí.

Tại những khu vực có nguy cơ, người dân có thể trao đổi với chuyên gia về việc đánh giá nồng độ radon tại nơi ở hoặc nơi làm việc.

Một chế độ ăn cân đối, nhiều rau quả có lợi cho sức khỏe nói chung. Tuy nhiên, hiện chưa có loại thực phẩm hoặc chất chống oxy hóa nào được chứng minh có khả năng phòng ngừa ung thư phổi một cách tuyệt đối.

PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: BSCC.

Vị chuyên gia cũng cho hay chụp CT ngực liều thấp (LDCT) là phương pháp có thể giúp giảm nguy cơ nguy hiểm tính mạng do ung thư phổi khi được thực hiện định kỳ ở nhóm người có nguy cơ cao phù hợp.

Theo khuyến cáo của Cơ quan Dịch vụ Y tế dự phòng Mỹ (USPSTF), người từ 50 đến 80 tuổi, có tiền sử hút thuốc ít nhất 20 bao-năm, đang hút thuốc hoặc đã bỏ thuốc trong vòng 15 năm có thể được khuyến cáo chụp LDCT hàng năm để sàng lọc.

Tuy nhiên, tiêu chuẩn sàng lọc tại Việt Nam cần được thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành và dựa trên đánh giá cụ thể của từng người.

LDCT không phải phương pháp nên áp dụng thường quy cho tất cả người chưa từng hút thuốc chỉ vì lo lắng về ung thư phổi hoặc có những phơi nhiễm thông thường. Người đã xuất hiện triệu chứng cần được thăm khám và chẩn đoán nguyên nhân, thay vì xếp vào chương trình sàng lọc dành cho người không có triệu chứng.

Dù sử dụng liều bức xạ thấp, LDCT không đồng nghĩa hoàn toàn không có nguy cơ. Việc sàng lọc có thể dẫn đến kết quả dương tính giả, phát hiện những bất thường tình cờ, chẩn đoán quá mức hoặc các thủ thuật theo dõi không cần thiết. Bên cạnh đó, người được chụp vẫn phải chịu một lượng bức xạ, dù thấp, và nguy cơ này có thể tích lũy theo thời gian.

"Do đó, quyết định thực hiện LDCT cần dựa trên sự cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ, phù hợp với tuổi, tiền sử hút thuốc và các yếu tố nguy cơ của từng người", bác sĩ Phương nhấn mạnh.

X-quang ngực hiện không phải phương pháp được khuyến cáo để sàng lọc ung thư phổi ở nhóm nguy cơ cao. Tương tự, xét nghiệm máu thường quy hoặc điện tâm đồ có thể được bác sĩ chỉ định nhằm đánh giá sức khỏe tổng thể, chuẩn bị cho quá trình chẩn đoán hoặc điều trị, nhưng không phải xét nghiệm sàng lọc ung thư phổi có bằng chứng thay thế LDCT.

Vì vậy, thay vì tự tìm một xét nghiệm để kiểm tra ung thư phổi, mỗi người nên đánh giá các yếu tố nguy cơ của bản thân và trao đổi với bác sĩ về việc có cần sàng lọc hay không. Với người đã có triệu chứng bất thường, ưu tiên là thăm khám để tìm nguyên nhân, không nên chờ đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng mới kiểm tra.