 |
| Trẻ khi bước vào tuổi dậy thì thích đóng cửa phòng, không muốn cha mẹ tự ý mở cửa. Ảnh: Pexels. |
Khi còn nhỏ, trẻ có thể thoải mái để cửa phòng mở, thường xuyên trò chuyện hoặc tham gia các hoạt động cùng gia đình. Nhưng khi bước vào tuổi vị thành niên, nhiều em bắt đầu thay đổi thói quen. Cánh cửa phòng thường xuyên đóng kín, trẻ không muốn cha mẹ tự ý bước vào, thậm chí tỏ ra khó chịu khi người lớn hỏi han quá nhiều về những gì đang diễn ra bên trong.
Sự thay đổi này đôi khi khiến phụ huynh lo lắng, cho rằng con đang giấu giếm bí mật hoặc dần xa cách gia đình. Tuy nhiên, theo nhà tâm lý học Carl E. Pickhardt, khi con lớn, phòng ngủ dần trở thành biểu tượng cho mong muốn được sống theo cách riêng của mình.
Nhu cầu của con khi bước vào tuổi dậy thì
Bàn thêm về vấn đề này, nhà tâm lý học Pickhardt chỉ ra một số thay đổi thường gặp. Khi bước vào tuổi dậy thì, nhiều em bắt đầu biến phòng ngủ thành nơi thể hiện sở thích, cá tính và những mối quan tâm mới. Trẻ muốn tự quyết định cách trang trí, sắp xếp đồ đạc, lựa chọn âm nhạc, thậm chí quyết định ai được phép bước vào phòng.
Cánh cửa vốn thường mở trong những năm thơ ấu cũng dần được đóng lại thường xuyên hơn. Trẻ không còn thoải mái khi cha mẹ xuất hiện bất cứ lúc nào trong phòng riêng. Thay vào đó, các em muốn có quyền kiểm soát đối với không gian mà mình sử dụng hàng ngày.
Sự thay đổi này gắn với hai nhu cầu quan trọng trong quá trình trưởng thành. Thứ nhất là tách dần khỏi sự phụ thuộc vào tuổi thơ và gia đình để có thêm tự do trong hành động. Thứ hai là khẳng định bản sắc cá nhân, tìm kiếm những đặc điểm riêng để không còn chỉ được nhìn nhận như một đứa trẻ trong gia đình.
Giáo sư Laurence Steinberg, chuyên gia tâm lý học và khoa học thần kinh tại Đại học Temple, cũng từng đề cập đến hiện tượng trẻ vị thành niên dành phần lớn thời gian trong phòng riêng. Ông cho rằng việc trẻ muốn có cuộc sống riêng không có nghĩa các em đang từ chối cha mẹ.
Theo vị giáo sư, ở độ tuổi mới lớn, trẻ thường tìm cách khẳng định mình không còn chỉ là con của cha mẹ mà còn là một cá thể có suy nghĩ, sở thích và những mối quan hệ riêng. Cũng giống người trưởng thành không muốn người khác nghe lén các cuộc trò chuyện cá nhân, thanh thiếu niên cần được tôn trọng quyền riêng tư.
Vì vậy, việc con đóng cửa phòng không nên mặc định bị xem là vấn đề cần can thiệp. Cha mẹ không thể ngăn cản hoàn toàn quá trình trẻ muốn độc lập và cũng không nên cố gắng kiểm soát mọi khía cạnh trong đời sống riêng của con.
Thay vào đó, phụ huynh có thể cùng trẻ thống nhất những khoảng thời gian dành cho gia đình, chẳng hạn ăn tối hoặc tham gia một số hoạt động chung, đồng thời để con có quyền lựa chọn cách sắp xếp thời gian cá nhân.
 |
| Cha mẹ cần tôn trọng không gian cá nhân của con, tránh gay gắt hay kiểm soát con quá mức. Ảnh: Pexels. |
Cho con không gian để trưởng thành
Tuổi thiếu niên là giai đoạn trẻ trải qua nhiều biến đổi về tâm sinh lý và các mối quan hệ xã hội. Những thay đổi này có thể tác động đến cảm xúc, tính cách và cách trẻ tương tác với gia đình. Không ít phụ huynh phải đối mặt với những biểu hiện khiến họ lo lắng như con trở nên bốc đồng, thích khiêu khích, nghiện trò chơi điện tử, thiếu động lực học tập, phòng ngủ bừa bộn hoặc thường xuyên phản ứng trước những yêu cầu của người lớn.
Trong khi đó, bản thân trẻ cũng chưa phải lúc nào có thể nhận diện và điều chỉnh cảm xúc. Những bất đồng nhỏ có thể nhanh chóng biến thành tranh cãi, khiến cha mẹ mất bình tĩnh và phản ứng bằng cách quát mắng, trừng phạt hoặc trách móc. Nếu tình trạng này kéo dài, khoảng cách giữa hai thế hệ có thể ngày càng lớn.
Trong cuốn Bắt Sóng Tuổi Ẩm Ương (Giúp Con Bước Qua Tuổi Dậy Thì 12-17 Không Tổn Thương), hai tác giả Isabelle Filliozat và Anouk Dubois đã tập trung lý giải những thay đổi trong giai đoạn phát triển này, đồng thời cung cấp gợi ý để phụ huynh điều chỉnh cách ứng xử với con.
Tuổi thiếu niên là thời điểm não bộ trải qua những thay đổi quan trọng. Một số khả năng như ghi nhớ, tư duy và sáng tạo có bước phát triển mạnh, trong khi những chức năng liên quan phân tích, tổ chức, tính toán rủi ro và đồng cảm vẫn đang tiếp tục hoàn thiện. Sự phát triển không đồng đều này phần nào lý giải vì sao trẻ có thể suy nghĩ nhanh, thể hiện nhiều ý tưởng mới nhưng đôi khi vẫn gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc và cân nhắc hậu quả hành động.
Tác giả cũng khuyến khích phụ huynh thay đổi cách nhìn về những biểu hiện thường bị xem là tiêu cực ở tuổi dậy thì. Sự bừa bộn, mong muốn có không gian riêng, những phản ứng gay gắt hay nhu cầu tách khỏi cha mẹ cần được nhìn nhận. Điều này không có nghĩa người lớn bỏ qua mọi giới hạn, mà cần phân biệt giữa hành vi cần được định hướng và những nhu cầu phát triển bình thường cần được tôn trọng.
Với cách tiếp cận dựa trên tâm lý học, Bắt Sóng Tuổi Ẩm Ương hướng đến việc giúp người lớn hiểu những thay đổi của trẻ, từ đó phản ứng nhẹ nhàng, công bằng và giàu sự cảm thông hơn trong những tình huống dễ phát sinh xung đột.
Quá trình trưởng thành đòi hỏi trẻ từng bước có quyền quyết định đối với cuộc sống của mình, trong khi cha mẹ cũng cần học cách điều chỉnh vai trò. Tôn trọng không gian riêng, gõ cửa trước khi vào phòng và duy trì những cuộc trò chuyện không phán xét là những việc nhỏ nhưng có thể giúp trẻ cảm thấy được tin tưởng.
Khi được trao cơ hội tự lập trong những giới hạn phù hợp, trẻ có thêm điều kiện xây dựng bản sắc cá nhân mà vẫn duy trì sự gắn kết với gia đình.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
