Cục trưởng Cục Điện ảnh: 'Ngăn chặn phim AI nhảm nhí, tràn lan mạng xã hội'

Ngày 25/9, Cục Điện ảnh ban hành Công văn số 1919/ĐA-VP về việc chấp hành quy định phổ biến phim trên không gian mạng, trong bối cảnh các sản phẩm được giới thiệu dưới tên gọi “phim ngắn” xuất hiện dày đặc trên nhiều nền tảng, ứng dụng và dịch vụ nội dung trực tuyến. Cơ quan quản lý cho biết đang rà soát, kiểm tra và xác minh những trường hợp có dấu hiệu chưa thực hiện đầy đủ quy định về điều kiện phổ biến, phân loại, hiển thị kết quả phân loại, thông báo danh sách phim trước khi phát hành và các nghĩa vụ liên quan.

Động thái này diễn ra khi phim ngắn, đặc biệt những sản phẩm được sản xuất với sự hỗ trợ của AI, đang trở thành nguồn nội dung phổ biến trên mạng xã hội. Trước những lo ngại về nội dung bạo lực, dung tục có thể tác động tới thói quen xem phim và thị hiếu của đại chúng, Tri Thức - Znews có cuộc trò chuyện với Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường.

Phim ngắn AI không tạo ra ngoại lệ trong công tác quản lý

Theo ông Đặng Trần Cường, Công văn 1919/ĐA-VP xuất phát từ thực tế hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng đang thay đổi nhanh cả về phương thức lẫn số lượng.

“Qua công tác quản lý nhà nước về điện ảnh, chúng tôi nhận thấy một số tổ chức, cá nhân đang thực hiện phổ biến phim trên không gian mạng nhưng chưa thực hiện hoặc chưa thực hiện đầy đủ các điều kiện, thủ tục theo quy định pháp luật. Các vấn đề cần lưu ý gồm chủ thể được phép phổ biến phim trên không gian mạng, điều kiện thực hiện phân loại phim, phân loại và hiển thị kết quả phân loại, thông báo danh sách phim và kết quả phân loại trước khi phổ biến cùng các nghĩa vụ khác”, Cục trưởng Cục Điện ảnh cho biết.

Một vấn đề được đặt ra là nhiều sản phẩm chỉ kéo dài vài phút, thậm chí được chia thành hàng chục hoặc hàng trăm tập, nên dễ được nhìn nhận như video ngắn trên mạng xã hội hơn là một tác phẩm điện ảnh. Tuy nhiên, lãnh đạo Cục Điện ảnh cho rằng thời lượng không phải tiêu chí duy nhất để xác định một sản phẩm có phải là phim hay không.

Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường cho biết phim ngắn AI không tạo ra ngoại lệ trong công tác quản lý. Ảnh: Cổng thông tin điện tử Bộ VHTTDL.

Theo Khoản 2 Điều 3 Luật Điện ảnh 2022, phim được xác định dựa trên đặc điểm của một tác phẩm điện ảnh, được thể hiện bằng chuỗi hình ảnh động hoặc hình ảnh do các thiết bị, công nghệ tạo ra, có hoặc không có âm thanh, hiệu ứng và được thể hiện theo ngôn ngữ điện ảnh. Vì vậy, một sản phẩm chỉ dài vài phút vẫn có thể được xác định là phim nếu đáp ứng các đặc điểm này.

“Phim ngắn”, theo đó, không tạo ra một vùng ngoại lệ trong công tác quản lý. Việc một tác phẩm được thực hiện bằng AI cũng không làm thay đổi bản chất pháp lý của sản phẩm. Đại diện Cục Điện ảnh nhấn mạnh việc xác định nghĩa vụ quản lý cần dựa vào bản chất sản phẩm và cách thức phổ biến, thay vì chỉ nhìn vào thời lượng hay công nghệ được sử dụng.

Trong thời gian tới, Cục Điện ảnh sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử, các cơ quan liên quan và các nền tảng trong công tác rà soát, phát hiện, yêu cầu xử lý nội dung vi phạm; đồng thời nghiên cứu việc ứng dụng công nghệ để hỗ trợ nhận diện nội dung có nguy cơ vi phạm, tăng hiệu quả hậu kiểm trong điều kiện số lượng phim trên môi trường số ngày càng lớn.

"Mục tiêu không phải 'kiểm duyệt AI', mà là quản lý nội dung và trách nhiệm của chủ thể sử dụng AI, bảo đảm một nội dung không thể tránh nghĩa vụ pháp lý chỉ vì được sản xuất nhanh hơn, ngắn hơn hoặc bằng một công nghệ mới", ông Đặng Trần Cường nói.

Tận dung AI trong điện ảnh nhưng cũng ngăn nội dung nhảm nhí

Sự bùng nổ của phim ngắn AI cũng đặt ra một câu hỏi rộng hơn về cách khán giả tiếp nhận nội dung khi hàng loạt sản phẩm được thiết kế để giữ chân người xem bằng những chiêu trò đánh vào tâm lý. Những câu chuyện về quyền lực, trả thù, tình dục, bạo lực hay những tình huống gây sốc, gây ức chế có thể được xào nấu thành chuỗi tập phim ngắn, kích thích người dùng rơi vào "cơn nghiện" phim AI.

Phim ngắn AI xuất hiện tràn lan trên các nền tảng.

Theo lãnh đạo Cục Điện ảnh, AI về bản chất là công nghệ và không tự quyết định chất lượng hay giá trị tác phẩm. Việc sử dụng các mô-típ như tiền bạc, quyền lực, tình yêu, ngoại tình hay hình tượng “tổng tài” chưa thể vội vã kết luận là nội dung tiêu cực.

Tuy nhiên, khi các yếu tố nội dung nhạy cảm xuất hiện với tần suất cao, được thể hiện ở mức độ mạnh và liên tục tiếp cận một nhóm khán giả nhất định có thể tạo ra tác động tới thói quen xem phim và thị hiếu của đại chúng.

Người xem, nhất là trẻ em và thanh thiếu niên, tiếp xúc thường xuyên với nội dung như vậy mà thiếu thông tin phân loại và công cụ bảo vệ, có thể hình thành thói quen xem nhanh, xem liên tục; giảm thời gian dành cho học tập, giao tiếp và các hoạt động khác; hoặc tiếp nhận những cách ứng xử, quan niệm lệch lạc như một điều bình thường.

Song, đây đều là những nguy cơ cần được đánh giá trên cơ sở thực tiễn, không nên đánh đồng rằng mọi phim ngắn hoặc mọi sản phẩm AI đều gây tác động tiêu cực. Quan điểm của Cục Điện ảnh là không ngăn cản sự phát triển của công nghệ. AI đang và sẽ trở thành một công cụ quan trọng của ngành công nghiệp điện ảnh, từ phát triển ý tưởng, tiền kỳ, thiết kế mỹ thuật, kỹ xảo, hậu kỳ, phục chế đến phát hành và quảng bá.

"Cục Điện ảnh ủng hộ việc các nhà làm phim trẻ sử dụng AI để mở rộng khả năng sáng tạo, giảm chi phí và thử nghiệm những phương thức biểu đạt mới. Song song với đó phải nâng cao nhận thức về đạo đức nghề nghiệp, quyền tác giả, quyền liên quan, quyền đối với hình ảnh, giọng nói của cá nhân; minh bạch việc sử dụng AI trong những trường hợp cần thiết và đặc biệt là trách nhiệm đối với nội dung phim khi phổ biến tới công chúng.

Chúng ta cần hướng tới một môi trường trong đó AI hỗ trợ con người sáng tạo chứ không thay thế trách nhiệm sáng tạo của con người; công nghệ giúp điện ảnh Việt Nam làm được những điều trước đây khó thực hiện vì chi phí, nhưng giá trị văn hóa, tư tưởng, nghệ thuật và trách nhiệm xã hội của tác phẩm vẫn phải do con người quyết định", ông Cường chia sẻ.

Để có thể vừa định hướng giới làm phim tận dụng AI trong điện ảnh một cách sáng tạo, tuân thủ pháp luật, vừa ngăn chặn hiện tượng một bộ phận nội dung phim AI nhảm nhí tràn lan trên mạng xã hội và các nền tảng phát hành, Cục Điện ảnh nhận định có 3 giải pháp chính:

Thứ nhất, thực hiện nghiêm quy định hiện hành: chủ thể phổ biến phim phải đáp ứng điều kiện, thực hiện phân loại, thông báo và hiển thị kết quả phân loại, cảnh báo phù hợp; nền tảng và đơn vị vận hành cần rà soát, phối hợp xử lý nội dung có dấu hiệu vi phạm và bảo vệ người xem chưa thành niên.

Quan điểm của Cục Điện ảnh là không ngăn cản sự phát triển của công nghệ.

Thứ hai, tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý điện ảnh, cơ quan quản lý thông tin trên mạng, các nền tảng và kho ứng dụng để tiếp nhận phản ánh, xác minh và xử lý kịp thời. Với nội dung xuyên biên giới hoặc được phân phối qua nhiều tài khoản, ứng dụng, cần xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm và lưu vết thông tin phục vụ kiểm tra.

Cuối cùng, song song với kiểm soát vi phạm, cần nâng cao năng lực lựa chọn nội dung của khán giả, hỗ trợ phụ huynh sử dụng công cụ kiểm soát phù hợp và khuyến khích các tác phẩm ngắn có chất lượng. Mục tiêu không phải hạn chế hình thức sáng tạo hay công nghệ mới, mà là bảo đảm hoạt động phổ biến phim tuân thủ pháp luật, tôn trọng quyền sáng tạo và bảo vệ khán giả.