Đường Đồng Khởi nằm ở quận 1 cũ, TP.HCM, có chiều dài gần 1 km, nổi tiếng nhất trong những con đường đẹp, buôn bán sầm uất và có tuổi đời xưa nhất của Sài Gòn.

Thời Nguyễn, đó là con đường chạy thẳng từ bờ sông lên thành Gia Định (thành Quy). Sau khi xây Nhà thờ Đức Bà (1877), đường Đồng Khởi (lúc đó là Đường số 16) bắt đầu từ ngã ba với Nguyễn Du và kết thúc ở đường Tôn Đức Thắng, ven sông Sài Gòn.

Đây là con đường đầu tiên người Pháp chỉnh trang thành đường đô thị. Trên con đường này tập trung nhiều khách sạn sang trọng, cửa hàng, tiệm cà phê, hiệu sách... trở thành địa chỉ văn hóa quen thuộc, in đậm dấu ấn trong ký ức nhiều thế hệ người Sài Gòn và những người từng đến Sài Gòn.

Nơi này quy tụ những điểm từng là nơi giao lưu văn hóa của giới thượng lưu, trí thức thành phố như hiệu bán đĩa hát Ménestrel (gần Nhà hàng Bông Sen sau đó), khu thương mại hành lang (passage) Eden nằm trên một con hẻm đâm ra đầu đường Nguyễn Huệ có rạp phim, các cửa hàng dành cho giới thượng lưu; rồi Nhà hàng Brodard, Nhà sách Xuân Thu... trước đây là nơi ngày đêm khách hàng ra vào tấp nập.

Đường Đồng Khởi năm 1923. Nguồn: Le Monde colonial illustré.

Trên đường Đồng Khởi còn có những công trình văn hóa lâu đời và nổi tiếng như Nhà thờ Đức Bà, Công viên Chi Lăng, Nhà hát Thành phố và công viên đầu đường Lê Lợi cao vút những hàng cây xanh, khách sạn Caravelle (đã được xây lại), khách sạn Continental (1880), khách sạn Majestic (1925), khách sạn Grand Hotel Saigon (1930) trong việc trùng tu thành khách sạn hiện đại đã rất khôn ngoan khi giữ lại kiến trúc cũ để làm tăng giá trị lịch sử văn hóa của khách sạn...

Khu vực này còn có nhiều tòa nhà cổ ở góc Đồng Khởi - Lý Tự Trọng - Lê Thánh Tôn... Một số công sở quan trọng như Tòa Đô chính (1908), nay là UBND thành phố, trụ sở Sở Văn hóa và Thể thao... Ngoài ra, toàn bộ con đường là hàng loạt cửa hàng, tiệm cà phê, khách sạn sang trọng tồn tại đến tận hôm nay.

Nói đến đường Đồng Khởi nhiều người sẽ nghĩ ngay đến quán cà phê Givral nổi tiếng trên con đường này. Cà phê Givral đã và sẽ mãi nổi tiếng vì giá trị vô hình của nó qua sinh hoạt chính trị, văn hóa của nhiều nhân vật nổi tiếng như nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn, nhưng còn “nổi tiếng” hơn bởi ca khúc Vĩnh biệt Givral - C’est fini Givral khi nó bị phá hủy không để lại chút dấu tích nào, kể cả cái tên của nó, khi xây dựng khu Eden mới.

Nhiều nhân vật lớn từng lưu trú ở các khách sạn sang trọng trên đường Đồng Khởi, cũng như nó từng hiện diện trong tiểu thuyết (và bộ phim) nổi tiếng Một người Mỹ trầm lặng.

Nằm ở quận 1 cũ là trung tâm kinh tế văn hóa của TP.HCM, vị trí đắc địa và thường xuyên thu hút lượng lớn du khách trong, ngoài nước đến tham quan, lưu trú, kinh doanh khiến cho Đồng Khởi từ lâu đã trở thành “con đường kim cương” của những nhà đầu tư bất động sản.

Chính vì vậy từ khoảng năm 2010, nhiều dấu tích xưa trên con đường này đã biến mất nhanh chóng và sẽ còn tiếp tục biến mất!