|
|
Trò đùa ngày 1/4 thường gắn với hình ảnh con cá. Ảnh: Shutterstock. |
Ngày 1/4 hàng năm, hàng triệu người trên thế giới háo hức tham gia vào những trò đùa vô hại, từ những cú lừa tinh nghịch đến các trò chơi khăm mang tính giải trí.
Dù phổ biến tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở các nước nói tiếng Anh, các nhà sử học vẫn chưa xác định được chính xác thời điểm hay địa điểm ra đời của ngày lễ này. Điểm chung hiếm hoi là phần lớn học giả đồng thuận rằng phong tục này đã tồn tại ít nhất từ thế kỷ 16, thậm chí có thể lâu hơn.
Con cá đóng vai trò gì trong ngày 1/4?
Theo National Geographic, một trong những giả thuyết sớm nhất đưa chúng ta quay về nước Anh thời Trung cổ. Nhà thơ Geoffrey Chaucer, trong tác phẩm “Nun’s Priest’s Tale” vào khoảng năm 1390 đã kể câu chuyện về một con gà trống và một con cáo tìm cách đánh lừa nhau. Chi tiết đáng chú ý là các trò lừa diễn ra “32 ngày sau khi tháng 3 bắt đầu”, tương đương ngày 1/4.
Tuy nhiên, giả thuyết này không hoàn toàn thuyết phục. Một số học giả cho rằng con số “32 ngày” có thể là lỗi sao chép của các thư lại thời Trung cổ, khiến mốc thời gian bị sai lệch. Điều này làm suy yếu lập luận rằng nước Anh là nơi khai sinh ngày Cá tháng Tư.
Trong khi đó, hai giả thuyết khác lại hướng về nước Pháp, nơi từ lâu đã tồn tại phong tục “Poisson d’Avril” (Cá tháng Tư). Theo truyền thống, người Pháp thường lén dán một con cá giấy lên lưng người khác mà họ không hay biết. Khi nạn nhân phát hiện ra, người thực hiện trò đùa sẽ hô “Cá tháng Tư!” như một cách trêu chọc nhẹ nhàng.
Nguồn gốc của phong tục này có thể được truy vết qua tác phẩm của nhà thơ kiêm nhạc sĩ người Pháp Eloy D’Amerval vào năm 1508. Trong cuốn “Book of Deviltry”, ông cũng nhắc đến cụm từ Cá tháng Tư. Một số nhà nghiên cứu cho rằng hình ảnh con cá được dùng để ám chỉ những người dễ bị lừa, tương tự cách gọi “kẻ ngốc” trong văn hóa phương Tây.
Một giả thuyết khác cũng xuất phát từ Pháp nhưng liên quan đến lịch sử cải cách lịch. Năm 1564, vua Charles IX ban hành Sắc lệnh Roussillon, quy định ngày đầu năm mới sẽ chuyển sang 1/1 thay vì khoảng thời gian cuối tháng 3 - đầu tháng 4 như trước đó.
Sự thay đổi này được cho là đã khiến công chúng nhầm lẫn. Những người chưa quen hoặc không chấp nhận lịch mới vẫn tiếp tục ăn mừng năm mới vào đầu tháng 4 và bị những người khác chế giễu là kẻ ngốc. Từ đó, các trò đùa xuất hiện, dần dần hình thành nên một ngày lễ mang tính trêu chọc lan rộng khắp châu Âu.
Theo truyền thống thời đó, vào dịp năm mới, người dân sẽ ăn mặc đẹp và tặng cá cho nhau như lời chúc tốt lành vào đầu năm. Kể từ khi bị đổi lịch và trò đùa lan rộng, thay vì tặng cá như truyền thống, nhiều người lại lén móc một con cá nhỏ vào sau lưng người khác.
Những con cá này thường không tươi, trang phục có phần cồng kềnh của thời đó cũng khiến nạn nhân khó nhận ra ngay. Do đó, khi phát hiện mùi tanh và tìm thấy thủ phạm, mọi người sẽ reo lên: “Poisson d’Avril!” (Cá tháng Tư).
Từ đó, những trò đùa kiểu này được gọi là “Cá tháng Tư”. Truyền thống lén móc một con cá nhỏ sau lưng người khác vẫn được lưu truyền đến ngày nay, nhưng đã được đổi thành cá giấy thay vì cá thật.
 |
| Hình ảnh con cá được dùng để ám chỉ những người dễ bị lừa. Ảnh: Pexels. |
Mối liên kết từ thời cổ đại
Không dừng lại ở châu Âu thời Trung cổ hay cận đại, nhiều học giả cho rằng nguồn gốc của ngày Cá tháng Tư có thể còn sâu xa hơn, gắn liền với các lễ hội mùa xuân trong thế giới cổ đại.
Trên thực tế, ở nhiều nền văn hóa, mùa xuân luôn được xem là thời điểm của sự tái sinh, chuyển giao và giải phóng năng lượng sau mùa đông dài. Đây cũng là dịp con người tìm đến những hoạt động vui vẻ, đôi khi mang tính lật ngược trật tự như hóa trang, đóng giả hoặc trêu đùa nhau.
Tại La Mã cổ đại, lễ hội Hilaria được tổ chức sau điểm xuân phân để chào đón mùa xuân. Dù nguồn gốc không rõ ràng, các ghi chép từ thế kỷ III cho thấy đây là một phần của nghi lễ tôn vinh nữ thần sinh sản Cybele, còn gọi là Magna Mater.
Theo mô tả của các nhà sử học, Hilaria giống như một lễ hội hóa trang, nơi người tham gia có thể đóng giả thành bất kỳ ai, thậm chí là những nhân vật quyền lực trong xã hội. Việc đóng vai kẻ ngốc hay che giấu danh tính thật không chỉ được chấp nhận mà còn trở thành một phần của niềm vui tập thể.
Không chỉ La Mã, nhiều nền văn hóa khác cũng có những lễ hội mang yếu tố trêu đùa vào mùa xuân. Tại Ấn Độ, lễ hội Holi diễn ra vào tháng 3 nổi tiếng với những trò ném bột màu, cùng không khí vui nhộn và các trò đùa nhẹ nhàng giữa mọi người.
Tương tự, tại Iran, lễ Sizdah Bedar - diễn ra 13 ngày sau Tết Nowruz (thường rơi vào ngày 2/4) - cũng là dịp để mọi người ra ngoài dã ngoại, nói dối và tận hưởng không khí thoải mái. Đáng chú ý, lễ hội này được cho là có lịch sử kéo dài từ năm 536 trước Công nguyên.
Dù không có bằng chứng trực tiếp cho thấy các lễ hội cổ đại này là tiền thân của ngày Cá tháng Tư, sự tương đồng về thời điểm và tính chất cho thấy một mối liên hệ văn hóa đặc sắc. Đó là nhu cầu chung của con người trong việc tìm kiếm niềm vui, giải tỏa căng thẳng và kết nối xã hội thông qua những trò đùa vô hại.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
