Ảnh minh họa: MV Anh ơi ở lại.

Nói về chuyện tình của vua chúa cũng phải nhắc đến những tình yêu từ ấn tượng đầu tiên. Như chuyện vua Lý Thánh Tông nhân trên đường đi chơi các chùa quán Kinh Bắc, nhìn thấy người con gái họ Lê đứng tựa trong bụi cỏ lan, lòng thấy cảm mến mới gọi đưa vào cung, ngày càng yêu thương nên phong làm Ỷ Lan phu nhân.

Chuyện tình của thế tử Nguyễn Phúc Lan ở Đàng Trong với người con gái ở Quảng Nam vào thời Trịnh - Nguyễn phân tranh cũng vậy. Theo sử triều Nguyễn Đại Nam liệt truyện, phần Tiền biên, nhân có lần chúa Nguyễn Phúc Nguyên đi chơi Quảng Nam, thế tử Nguyễn Phúc Lan đi theo hộ giá. “Đêm đáp thuyền chơi trăng, đỗ thuyền ở Điện Châu câu cá, nghe tiếng hát lấy làm lạ, sai người đến hỏi, biết là con gái họ Đoàn (con Đoàn Công Nhạn), cho tiến vào hầu Chúa, được yêu chiều lắm”, sách kể lại vậy.

Nói chuyện tình cảm lúc gặp mặt cũng nên nói chuyện lúc chia ly. Toàn thư có chép mấy câu chuyện về tình nghĩa vợ chồng của các tôn thất nhà Trần trái ngược nhau.

Như năm 1309 đời vua Trần AnhTông, phu nhân của Uy Túc công Trần Văn Bích (con Trần Đạo Tái, cháu Trần Quang Khải) là công chúa Thiên Trân mất, nhà vua thương xót, đến đưa đám. Theo lệ thời Trần, những người lấy công chúa, nếu công chúa mất hay bỏ nhau, thì đều không được lấy vợ khác; nếu có lén lấy vợ khác, thì phải giấu giếm vụng trộm. Công chúa Thiên Trân mất, Uy Túc lăn ra đất khóc lóc không đứng dậy tược.

Vua đến đưa đám, phải có người đỡ hai bên mới ra tiếp vua được, ai cũng bảo là Uy Túc công nhất định sẽ không lấy vợ khác nữa, thế mà Uy Túc sau lại lấy công chúa Huy Thánh.

Ngược lại, Văn Huệ Công Trần Quang Triều (con Trần Quốc Tảng, cháu Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn) lấy công chúa Thượng Trân. Khi công chúa mất, vua Trần Minh Tông đến điếu tang, Văn Huệ ra tiếp tâu bày như không có vẻ gì đau buồn, mọi người đều cho là Văn Huệ thế nào cũng lại lấy vợ khác. Thế nhưng sau đó, Văn Huệ Công lại đi tu đến cuối đời.