Chuyện lão hóa thành công của một PGS.TS.BS

Tuổi thơ của PGS.TS Nguyễn Thị Bay gắn liền với một ngôi làng nhỏ ấm áp bóng dáng gia đình tam đại đồng đường. Thế nhưng, chiến tranh đẩy gia đình bà vào ấp chiến lược, nơi một trận dịch tả kinh hoàng quét qua năm bà vừa tròn 8 tuổi.

Trận dịch bùng phát từ bầy gà giãy chết rồi nhanh chóng lan sang con người, cướp đi hàng loạt mạng người - đặc biệt là trẻ em và người già. "Mùi tử khí" bao trùm khắp xóm làng năm ấy đã gieo vào tâm trí cô bé Nguyễn Thị Bay 8 tuổi nỗi ám ảnh khôn nguôi về ranh giới giữa sự sống và cái chết.

Nhiều năm sau, khi là sinh viên năm thứ hai Y khoa, bà bước vào thực tập tại khoa Truyền nhiễm Bệnh viện Hàn Việt (nay là Bệnh viện Nhiệt đới). Ký ức đau thương ngày cũ bất ngờ sống lại khi bà ngửi thấy mùi “tử khí” quen thuộc. Nhờ những giờ học chăm sóc người bệnh và bài giảng của thầy cô, bà nhận ra mình không còn là đứa trẻ bất lực mà đã đủ tri thức để thấu hiểu, điều trị và phòng ngừa căn bệnh nguy hiểm.

Chứng kiến người thân lần lượt ra đi vì tuổi già lẫn bệnh tật, PGS.TS Nguyễn Thị Bay trăn trở: “Già mà không bệnh có được không? Liệu lão hóa có phải là một điều gì đó chúng ta phải lo sợ hay né tránh?”.

Từ những chiêm nghiệm y khoa và thực tiễn đời sống, cuốn sách Lão hóa thành công của PGS.TS Nguyễn Thị Bay ra đời như một lời giải đáp toàn diện, kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền. Tác phẩm khẳng định lão hóa không phải là sự suy tàn thụ động mà là một cơ hội để con người sống đúng, sống khỏe và hưởng thụ chất lượng cuộc sống tối ưu ở chặng đường cuối đời.

Lối sống của một người 'sống lâu trăm tuổi'

Trong cuốn Lão hóa thành công, PGS.TS Nguyễn Thị Bay dành những trang viết xúc động nhất để phác họa chân dung mẹ của mình. Bà là một người nông dân tại Long An đã sống đến 102 tuổi và giữ trọn sự minh mẫn cho đến tận những năm tháng cuối đời.

Mất chồng từ năm 46 tuổi, mẹ của bà Bay một mình lao động, gánh vác gia đình để nuôi dạy 10 người con trưởng thành. Bà còn tự tay chăm sóc 7 công vườn và điều hành 20 mẫu ruộng mà hiếm khi nào than vãn.

"Mẹ tôi không biết chữ nhưng bà đã một tay nuôi dạy chúng tôi sau khi cha tôi mất sớm. Bà nghiêm khắc dạy con gái đủ công - dung - ngôn - hạnh, dạy chúng tôi tiết kiệm, quý chữ nghĩa và hướng dẫn bằng hành động hơn lời nói", BS Nguyễn Thị Bay nhớ lại.

Dù đã qua nhiều năm, “đại thụ” của ngành y học cổ truyền vẫn nhớ như in lịch trình sinh hoạt của mẹ mình. Bà thường ngủ từ 8-9 giờ tối, thức dậy lúc 4 giờ sáng để nấu ăn, chuẩn bị thức ăn cho các con mang đến trường, rồi đi chân đất ra vườn quét sân, tưới kiểng. Ăn chay từ năm 46 tuổi, người phụ nữ tự tay chế biến thực phẩm từ nguồn nông sản sân vườn như chao, tương, đậu hũ mà không phụ thuộc vào hàng hóa bên ngoài.

Nhờ lối sống tích cực và chế độ dinh dưỡng lành mạnh, đến tận năm 100 tuổi, mẹ của PGS Nguyễn Thị Bay vẫn minh mẫn ngồi tiếp cán bộ tỉnh, huyện đến chúc thọ. Trước đó, mỗi dịp lễ Tết, bà vẫn tự tay rọc lá chuối, chuốt dây năng gói bánh tét.

"Mãi đến khi hơn 70 tuổi, bà mới thường than đau nhức khớp xương. Bấy giờ tôi đã là bác sĩ, đưa bà đi làm cận lâm sàng thì biết bà bị thoái hóa cột sống nhẹ, còn tất cả xét nghiệm huyết học và sinh hóa máu đều trong giới hạn hoàn toàn bình thường. Đối với riêng tôi, bà là hình tượng trọn vẹn của một quá trình lão hóa thành công", bà Bay nhận định.

Nhìn lại cuộc đời trăm tuổi của mẹ, tác giả khẳng định sự minh mẫn và dẻo dai này không phải là món quà may mắn tự nhiên, mà là trái ngọt từ một hành trình sống khoa học, siêng năng vận động và giữ gìn đời sống tinh thần khỏe mạnh.

Cách tăng 12-14 năm tuổi thọ

Từ câu chuyện về hành trình lão hóa thành công của mẹ, tác giả mở rộng vấn đề về nỗi sợ mà nhiều người lớn tuổi thường nghĩ đến. Họ sợ suy giảm thể lực dù xem bệnh tật như một "định mệnh" bắt buộc phải chấp nhận. Tuy nhiên, từ góc nhìn y học tích hợp, PGS.TS Nguyễn Thị Bay khẳng định lão hóa là một hành trình cá nhân chủ động đầy ý nghĩa.

Theo bà, các nghiên cứu y sinh học hiện đại đã chứng minh gene di truyền không hoàn toàn quyết định tuổi thọ hay số phận sức khỏe của con người. Tác động của di truyền chỉ chiếm khoảng 20-25%, trong khi môi trường sống, chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt mới là những yếu tố then chốt.

"Liên quan đến vấn đề tuổi thọ, về mặt khoa học hoàn toàn không có định mệnh. Yếu tố di truyền chỉ tác động 25%, còn lại hơn 70% là do các yếu tố khác góp phần quyết định. Nếu chúng ta có kiến thức về hoạt động của cơ thể, biết sống một cách khoa học thì sẽ duy trì sức khỏe tốt, tuổi thọ cao và lão hóa khỏe mạnh", bà Bay cho biết.

Thực hiện bộ 5 thói quen lành mạnh gồm dinh dưỡng tốt, vận động thể chất thường xuyên, không hút thuốc, kiểm soát cân nặng và ngủ đủ giấc có thể giúp gia tăng từ 12 đến 14 năm tuổi thọ. Bên cạnh đó, các hoạt động rèn luyện trí óc như đọc sách, chơi cờ hay duy trì mối quan hệ kết nối cộng đồng sẽ tạo ra lá chắn vững chắc chống lại sự sa sút trí tuệ.

Tác phẩm đi sâu phân tích mô hình "Lão hóa thành công" được phát triển bởi hai nhà nghiên cứu lão khoa Rowe và Kahn (1997). Đây được xem là phiên bản tối ưu của lão hóa khỏe mạnh, người cao tuổi không chỉ tránh được bệnh tật mạn tính mà còn cảm nhận trọn vẹn giá trị cuộc sống.

Theo mô hình này, lão hóa thành công đòi hỏi phải duy trì đồng thời ba trụ cột cốt lõi: thể chất dẻo dai, tinh thần minh mẫn và tham gia chủ động vào các hoạt động xã hội. Khả năng thích nghi linh hoạt với những thay đổi của cơ thể giúp người cao tuổi tìm thấy niềm vui và sự an yên trong từng khoảnh khắc.

“Di truyền giống như quân bài bạn được chia khi bắt đầu cuộc chơi nhưng môi trường và lối sống mới chính là cách bạn chơi ván bài đó để quyết định mình sẽ trụ lại bao lâu trên bàn cờ cuộc đời”, bà khẳng định.

Cuốn sách Lão hóa thành công vì thế gửi gắm một thông điệp nhân văn và đầy hy vọng. Theo đó, tuổi già là hành trình con người bước sang một chương mới. Chặng đường này có thể rực rỡ nếu mỗi người biết chủ động làm chủ “ván bài” sức khỏe của chính mình.