Chiến lược đưa sách Việt ra quốc tế

Trong khoảng 5 năm trở lại đây, hành trình “mang chuông đi đánh xứ người” của xuất bản Việt Nam đang chứng kiến những thay đổi. Thay vì chỉ mang sách đi triển lãm quốc tế hoặc chờ đối tác nước ngoài tìm đến, các đơn vị làm sách Việt đã chủ động vươn ra thế giới - theo những cách riêng.

Tập trung thế mạnh, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế

Đông A Books chọn con đường tập trung chuẩn mực kỹ thuật và phân khúc cao cấp - thông qua dòng sách thủ công, sách nghệ thuật cao cấp (book arts).

Tại hội sách CODEX 2026, cuốn Lịch sử Việt Nam bằng hình bản tiếng Anh (The Illustrated History of Vietnam) bán chạy. Các đầu sách tiếng Anh như The Call of the Wild, The Little Prince,... được đón nhận. Các ấn bản này được thực hiện bằng nhiều kỹ thuật thủ công, sử dụng giấy, da và buckram cao cấp, cùng kỹ thuật khâu truyền thống.

Dòng sách thủ công, sách nghệ thuật cao cấp vốn là lợi thế, là điểm khác biệt của Đông A nhiều năm nay ngay từ thị trường nội địa. Việc một đơn vị làm sách tại Đông Nam Á đáp ứng được tiêu chuẩn kỹ thuật thế giới giúp đơn vị tạo lòng tin ở các đối tác quốc tế, "hợp khẩu vị" của giới sưu tầm cao cấp toàn cầu.

Cuốn Lịch sử Việt Nam bằng hình - The Illustrated History of Vietnam của Đông A "cháy hàng" tại Hội sách CODEX X. Ảnh: NVCC.

Hiểu "khẩu vị" của thị trường tiềm năng, chủ động tiếp cận

Chibooks chọn "mở đường" tại các thị trường có văn hóa gần gũi Việt Nam như các nước châu Á. Nhiều cuốn sách Việt về di sản, ẩm thực, phong tục Việt Nam của Chibooks được đối tác quốc tế mua bản quyền, đã tạo tiếng vang tại thị trường, trước khi đơn vị sách giới thiệu các dòng sách văn học hư cấu, vốn đòi hỏi độ thấu hiểu bối cảnh xã hội sâu hơn.

Một điểm đáng chú ý khác ở Chibooks là chủ động dịch tác phẩm tiếng Việt sang tiếng của thị trường đích. Chibooks đã triển khai các dự án dịch sang tiếng Trung các đầu sách văn hóa Việt và văn học Việt để quảng bá, giới thiệu cho giới xuất bản quốc gia tỷ dân. Sự chủ động này giúp đối tác quốc tế có thể rút ngắn thời gian ra quyết định mua bán bản quyền.

Cuốn sách Người Hà Nội, chuyện ăn chuyện uống ấn bản tiếng Trung (bên trái), bán bản quyền cho NXB Khoa học kỹ thuật Quảng Tây, xuất bản tại Trung Quốc hồi tháng 11/2024, đoạt giải Sách Đông Nam Á có sức ảnh hưởng tại Trung Quốc năm 2025. Ảnh: Chibooks.

Ở một nhánh sách khác, Slowbooks chọn cách thâm nhập thị trường quốc tế bằng sự năng động của một đơn vị trẻ am hiểu thị trường sách tranh (picture books), một thị trường sách tận dụng ngôn ngữ thị giác, ít gặp rào cản ngôn ngữ hơn.

Hành trình của Slowbooks bắt đầu bằng các khóa học, học bổng mà đơn vị được đài thọ, nhằm tạo mối quan hệ và tiếp cận dễ hơn với các đơn vị xuất bản nước ngoài. Đơn vị tiếp tục được giới xuất bản quốc tế chú ý hơn khi được chọn vào danh mục sách The White Ravens 2025, hay họa sĩ của Slowbooks được chọn cho triển lãm của các hội sách nổi tiếng như Bologo Children’s Book Fair hay Bookaroo Literature Festival.

Như vậy, lợi thế của Slowbooks là hiểu rõ thị trường ngách mà đơn vị đang theo đuổi là sách tranh, đồng thời, có chiến lược khiến cho hình ảnh thương hiệu rõ ràng, có uy tín và nổi bật trên trường quốc tế.

Tác phẩm sách tranh Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng được Nhà xuất bản Seomdre, đơn vị có thế mạnh giới thiệu ấn phẩm quảng bá văn hóa, mua bản quyền phát hành tại Hàn Quốc.

Chọn tác phẩm thể hiện nội lực sáng tác của tác giả Việt

Major Books chọn giới thiệu những tác phẩm thể hiện nội lực sáng tác của nhà văn Việt, mang giá trị văn chương lớn (như các tác phẩm của Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Bình Phương).

Đơn vị cũng chủ động hợp tác chặt chẽ với các nhà nghiên cứu, dịch giả uy tín để đảm bảo tác phẩm được chuyển ngữ tốt nhất, tránh làm méo mó tác phẩm theo khẩu vị đọc của thị trường phương Tây.

Tuy nhiên, việc lựa chọn thị trường mục tiêu là các quốc gia nói tiếng Anh, với dòng sách văn học hư cấu, đồng nghĩa với việc Major Books chấp nhận dấn thân ở một nhánh sách khá thách thức để mang ra quốc tế.

Việc một đơn vị độc lập đưa văn học đương đại Việt vào hệ thống phân phối xuất bản phẩm tiếng Anh là bài toán khá mạo hiểm về mặt kinh tế.

Major Books chọn giới thiệu những tác phẩm thể hiện nội lực sáng tác của nhà văn Việt Nam, mang giá trị văn chương lớn. Ảnh: Trần Hiền.

Xây dựng mạng lưới quan hệ ở các hội chợ sách

Một trong những đại diện tích cực trong mạng lưới quốc tế là Thái Hà Books. Đơn vị thường xuyên hiện diện tại hầu hết hội sách khu vực và thế giới như Frankfurt, Bologna, Beijing, Bangkok, London, thiết lập mối quan hệ với nhiều nhà xuất bản quốc tế.

Sách mà Thái Hà Books mang ra quốc tế có sự đa dạng, nhiều sách thường thức về văn hóa, ẩm thực, di sản Việt Nam. Có thể coi Thái Hà Books như một đại sứ về "ngoại giao tri thức" với cộng đồng sách quốc tế.

Tương tự, Nhà xuất bản Kim Đồng cũng thường xuyên xuất hiện tại các hội sách quốc tế. Đơn vị đã có nhiều cuốn sách được "xuất khẩu" thành công, ví dụ Chang hoang dã đã xuất bản ở nhiều quốc gia. Lợi thế lớn giúp Kim Đồng đưa tác phẩm "xuất ngoại" là nguồn bản thảo chất lượng và đội ngũ tác giả Việt dồi dào.

Pan Macmillan, nhà xuất bản hàng đầu Anh, đã mua bản quyền toàn cầu cuốn sách. Tác phẩm nhanh chóng được nhiều nhà xuất bản mua lại để phát hành ở các quốc gia như: Penguin random House (Mỹ), Bookdream (Hàn Quốc), Jieli (Trung Quốc)...

Quảng bá giá trị Việt qua Dự án dịch thuật Việt Nam

Nhìn tổng thể, Đông A, Chibooks, Slowbooks, Thái Hà Books, NXB Kim Đồng, Major Books và nhiều đơn vị làm sách khác đã tạo nên một bức tranh đa diện về sự chủ động của các đơn vị xuất bản.

Tuy nhiên, đây vẫn đang là những nỗ lực đơn lẻ. Chuyển ngữ một tác phẩm sang ngôn ngữ khác đòi hỏi đầu tư về tài chính, khả năng chịu đựng rủi ro của đơn vị sách. Việc các đơn vị sách phải gánh chịu chi phí rủi ro này khiến số lượng tác phẩm được chọn bị hạn chế, khó tạo ra cú hích số lượng.

Để xuất khẩu văn hóa thoát khỏi trạng thái "thăm dò" và bước vào giai đoạn tăng trưởng, đòi hỏi những giải pháp mang tính kiến tạo từ phía Nhà nước.

Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam và Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đều nhắc tới việc hỗ trợ dịch thuật, xây dựng Dự án hỗ trợ Xuất bản Việt Nam, Dự án dịch thuật Việt Nam với nguồn vốn từ ngân sách nhà nước.

Trong thời gian tới, khi các dự án hỗ trợ đi vào thực tiễn, thị trường quốc tế sẽ thấy xuất bản Việt Nam hiện diện sôi động hơn, thấu hiểu hơn hệ giá trị Việt Nam thông qua trang sách.