Một đứa trẻ ít dùng điện thoại, được cha mẹ đọc sách, chơi cùng, tham gia các lớp năng khiếu và lớn lên trong môi trường an toàn có thể khiến người ngoài nghĩ rằng đó đơn giản là kết quả của một phương pháp nuôi dạy tốt.
Nhưng phía sau những lựa chọn ấy đôi khi là những thứ không phải gia đình nào cũng có: tiền bạc, thời gian, sự hỗ trợ và năng lượng.
Khi tiền mua thêm lựa chọn
Cây bút Olga Khazan của The Atlantic cho rằng lợi thế kinh tế có thể khiến một số lời khuyên nuôi dạy con trở nên dễ thực hiện hơn. Tiền không tự động biến cha mẹ thành những người nuôi con giỏi, nhưng có thể giúp họ có thêm lựa chọn và giảm bớt những áp lực trong cuộc sống.
Sự khác biệt này có thể nhìn thấy qua thời gian trẻ sử dụng thiết bị điện tử.
Theo dữ liệu của tổ chức phi lợi nhuận Common Sense Media được The Atlantic dẫn lại, trẻ trong các gia đình có thu nhập dưới 50.000 USD/năm dành nhiều thời gian với màn hình hơn đáng kể so với trẻ trong những hộ gia đình có thu nhập từ 100.000 USD/năm trở lên.
 |
| Có tiền, cha mẹ có thể thuê người chăm con, nhưng tiền không đảm bảo đứa trẻ được nuôi dạy tốt. Ảnh: Kim Hong-Ji/Reuters. |
Một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Pew cũng cho thấy cha mẹ có thu nhập thấp có xu hướng cho con xem YouTube hàng ngày hoặc sử dụng điện thoại để giúp trẻ bình tĩnh hơn.
Những khác biệt này không nhất thiết phản ánh mức độ quan tâm của cha mẹ. Một gia đình có điều kiện đơn giản là có nhiều khả năng thực hiện những khuyến nghị nuôi dạy trẻ phổ biến.
Chẳng hạn, cha mẹ có thể biết rằng không nên thường xuyên đưa điện thoại cho con để dỗ dành. Nhưng khi vừa phải làm việc, nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa vừa trông trẻ, một chiếc điện thoại đôi khi lại là cách duy nhất giúp họ có thêm vài phút để hoàn thành những việc cần thiết.
Trong khi đó, gia đình có điều kiện hơn có thể thuê bảo mẫu, người giúp việc, đặt đồ ăn hoặc lựa chọn công việc linh hoạt. Những dịch vụ này không trực tiếp nuôi con thay cha mẹ, nhưng giúp người lớn giảm bớt số việc phải làm, từ đó có thêm thời gian và năng lượng dành cho trẻ.
Cha mẹ cũng có thể dùng nguồn lực ấy để đưa con ra ngoài, đến thư viện, tham gia các hoạt động thể thao hoặc nghệ thuật hay đơn giản là dành thời gian chơi cùng con.
Nhà kinh tế học Emily Oster, người sáng lập ParentData, cho rằng thu nhập cao không chỉ mang lại tiền mà còn có thể giúp giảm nhiều dạng căng thẳng trong cuộc sống. Khi bớt áp lực, cha mẹ có thêm năng lượng về thể chất và tinh thần để duy trì những giới hạn với con.
Điều này đặc biệt đáng chú ý bởi nhiều lời khuyên nuôi dạy trẻ tưởng như không tốn tiền lại đòi hỏi một thứ rất đắt giá - thời gian của cha mẹ.
Ít màn hình chưa chắc là nguyên nhân
Các nghiên cứu về tác động của thiết bị số đối với trẻ nhỏ cũng cho thấy việc hạn chế màn hình có thể mang lại những lợi ích nhất định.
Một tổng quan hệ thống do nhóm iADDICT cùng các nhà nghiên cứu từ Đại học Leeds Trinity, Đại học Leeds, Đại học Loughborough và Đại học Aston (Anh) thực hiện đã tổng hợp các nghiên cứu về 1.001 ngày đầu đời của trẻ.
Tổng quan này cho rằng trẻ dưới 2 tuổi không nên có thời gian sử dụng màn hình có chủ đích và thường xuyên. Việc tiếp xúc nhiều với màn hình có liên quan đến giảm tương tác giữa cha mẹ và trẻ, ảnh hưởng đến giấc ngủ, ăn uống và một số khía cạnh phát triển.
Tuy nhiên, từ đó không thể kết luận rằng chỉ cần cất điện thoại hoặc iPad là trẻ sẽ có kết quả tốt hơn.
Một gia đình hạn chế màn hình có thể đồng thời đọc sách cùng con, trò chuyện trong bữa ăn, đưa trẻ ra ngoài, hỗ trợ việc học và tạo cho con một môi trường sống ổn định. Những yếu tố đó cũng có thể góp phần vào kết quả của trẻ.
Greg Duncan, giáo sư tại Đại học California, Irvine (Mỹ), chuyên nghiên cứu về nghèo đói ở trẻ em, cho rằng trẻ trong những gia đình có nhiều nguồn lực thường đạt kết quả tốt hơn ở nhiều phương diện.
Lợi thế ấy không chỉ đến từ thu nhập. Trẻ có thể đồng thời được hưởng môi trường gia đình ổn định hơn, khu dân cư an toàn hơn, trường học tốt hơn và nhiều cơ hội hơn do cha mẹ cung cấp.
Trình độ học vấn của cha mẹ cũng là một yếu tố đáng chú ý. Theo Duncan, đặc biệt là trình độ học vấn của người mẹ, yếu tố này dường như có ảnh hưởng đến kết quả cuộc đời của trẻ mạnh hơn thu nhập đơn thuần.
Vì thế, sẽ quá đơn giản nếu nhìn vào một hành vi như thời gian sử dụng màn hình rồi kết luận gia đình nào đang nuôi con tốt hơn. Điều quan trọng hơn là nhìn vào toàn bộ nguồn lực mà một gia đình có thể huy động cho việc nuôi dạy trẻ.
Những thứ tiền không thể mua
Nếu tiền giúp cha mẹ có thêm lựa chọn, đó mới chỉ là một phần của câu chuyện.
Có những kỹ năng cốt lõi trong việc đồng hành cùng trẻ không phụ thuộc vào khả năng chi trả. Cha mẹ vẫn phải học cách giữ bình tĩnh khi con ăn vạ, nổi giận hoặc không hợp tác; hiểu cảm xúc phía sau hành vi; đặt ra giới hạn và nhất quán với những giới hạn ấy.
 |
| Nuôi con giỏi bắt đầu từ cách cha mẹ kiểm soát chính mình. Ảnh: NXB Lao Động. |
Tiến sĩ, nhà tâm lý học Martha Deiros Collado, tác giả Nuôi Con Bằng Bản Năng - Dạy Con Bằng Bản Lĩnh, tập trung vào khả năng kiểm soát phản ứng của cha mẹ trước những hành vi khó của trẻ.
Thay vì chỉ tìm cách dập tắt hành vi trước mắt bằng quát mắng, ép buộc hoặc nhượng bộ, cha mẹ cần giữ được bình tĩnh, đồng thời giúp trẻ hiểu và điều chỉnh cảm xúc của mình. Kỷ luật vì thế không nhằm khiến trẻ sợ mà hướng đến việc giúp trẻ dần hình thành khả năng tự điều chỉnh.
Tương tự, Nuôi Con Bằng Yêu Thương - Dạy Con Bằng Lý Trí của Foster Cline và Jim Fay nhấn mạnh rằng yêu thương không có nghĩa cha mẹ phải làm mọi thứ thay con.
Một đứa trẻ quên đồ dùng học tập không nhất thiết cần cha mẹ chạy đến trường đưa giúp. Một đứa trẻ làm đổ nước có thể tự lấy khăn lau. Những tình huống nhỏ, nếu được xử lý nhất quán, có thể giúp trẻ hình thành khả năng tự quyết và chịu trách nhiệm.
Những điều này không đòi hỏi cha mẹ phải giàu. Nhưng chúng lại đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn và năng lượng - những thứ có thể trở nên khan hiếm khi người lớn đang phải vật lộn với công việc, tiền bạc và việc chăm sóc gia đình.
Đó cũng là lý do không nên biến những khác biệt trong cách nuôi con thành thước đo tình yêu thương hay năng lực của cha mẹ.
Một người có thể biết rằng đọc sách cùng con tốt hơn cho trẻ, nhưng vẫn phải đưa cho con điện thoại vì họ cần hoàn thành công việc. Một người khác có thể dễ dàng thực hiện lời khuyên ấy vì đã có người giúp việc, ông bà hỗ trợ hoặc một công việc cho phép họ chủ động về thời gian.
Hai người không nhất thiết khác nhau ở mức độ yêu con. Họ có thể chỉ khác nhau về số lượng lựa chọn mà hoàn cảnh cho phép.
Có những tình yêu không cần nói thành lời, nhưng vẫn luôn hiện diện, dịu dàng và vĩnh cửu. Trong Triệu lá thư gửi mẹ, mỗi trang sách là một phong thư nhỏ, chứa đựng lời nhắn gửi chân thành và sâu sắc để dành tặng những người phụ nữ quan trọng trong cuộc đời mỗi chúng ta.
