Sau cuộc tập kích Venezuela và bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro ngày 3/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố các công ty dầu mỏ lớn của Mỹ sẽ đầu tư hàng tỷ USD vào ngành năng lượng của quốc gia Nam Mỹ.
Động thái của ông Trump
“Chúng tôi sẽ để các công ty dầu mỏ lớn của Mỹ, đồng thời lớn nhất thế giới vào cuộc, chi hàng tỷ USD để sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hỏng nặng, đặc biệt là hạ tầng dầu mỏ. Hãy bắt đầu kiếm tiền cho đất nước này”, ông Trump tại cuộc họp báo diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago (Florida, Mỹ), giữa lúc giới đầu tư và chuyên gia kinh tế toàn cầu theo dõi sát tác động đối với thị trường dầu mỏ và địa chính trị.
Theo ông Trump, các công ty dầu mỏ Mỹ sẽ trực tiếp chi trả chi phí tái thiết, sau đó “được hoàn trả những gì họ đã làm”. Tổng thống Mỹ nhấn mạnh mục tiêu là khôi phục dòng chảy dầu mỏ bình thường, đưa Venezuela trở lại thị trường xuất khẩu năng lượng quốc tế.
 |
| Ông Donald Trump tại buổi họp báo nói về vụ tập kích Venezuela ở dinh thự Mar-a-Lago. |
“Chúng ta sẽ khôi phục hoạt động vận chuyển dầu một cách bình thường. Chúng tôi sẽ bán một lượng dầu rất lớn cho các quốc gia khác”, ông Trump nói thêm.
Nhà Trắng xác nhận lực lượng Mỹ đã bắt giữ ông Maduro và phu nhân Cilia Flores trong cuộc tấn công quy mô lớn vào Venezuela. Hai người đang đối mặt với các cáo buộc liên quan tới buôn bán ma túy tại Quận Nam New York.
Ông Trump cho biết Mỹ sẽ “điều hành Venezuela cho đến khi có thể thực hiện một quá trình chuyển giao an toàn, phù hợp và không gây lo ngại”, song không nêu chi tiết về cơ chế quản trị hay thời hạn cụ thể. Tổng thống Mỹ chỉ nói Washington sẽ tạm thời điều hành đất nước này “cùng với một nhóm”.
Tuyên bố của ông Trump về việc tiếp quản Venezuela và nhảy vào mảng dầu mỏ đang là tâm điểm của truyền thông quốc tế và thị trường năng lượng toàn cầu. Quốc gia Nam Mỹ là thành viên sáng lập của OPEC và sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn nhất thế giới.
Theo Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA), Venezuela đang sở hữu khoảng 303 tỷ thùng dầu thô đã được chứng minh, chiếm gần 1/5 tổng trữ lượng dầu mỏ toàn cầu, nhiều hơn cả Iraq.
Các cơ sở sản xuất và lọc dầu do nhà nước Venezuela quản lý không bị thiệt hại trong cuộc tấn công của Mỹ. Hoạt động khai thác và lọc dầu vẫn diễn ra bình thường trong ngày 3/1.
Tuy nhiên, một nguồn tin cho biết cảng La Guaira gần Caracas, một trong những cảng lớn của Venezuela nhưng không phục vụ xuất khẩu dầu đã bị hư hại nghiêm trọng.
Reuters lưu ý rằng xuất khẩu dầu của Venezuela đã giảm mạnh từ trước cuộc tấn công. Sau khi ông Trump tuyên bố phong tỏa các tàu chở dầu ra vào Venezuela vào tháng 12/2025 và Mỹ thu giữ hai lô hàng dầu, lượng xuất khẩu của nước này trong tháng trước giảm còn khoảng một nửa, so với mức khoảng 950.000 thùng/ngày của tháng trước đó.
Các biện pháp của Mỹ khiến nhiều chủ tàu tránh xa vùng biển Venezuela, buộc tập đoàn dầu khí quốc doanh nước này (PDVSA) phải tích trữ dầu trên tàu, giảm tốc độ giao hàng tại các cảng để tránh phải cắt giảm sản lượng khai thác hoặc hoạt động lọc dầu.
Hoạt động của PDVSA cũng gặp khó khăn kỹ thuật khi hệ thống quản lý chưa phục hồi hoàn toàn sau cuộc tấn công mạng hồi tháng 12, khiến công ty phải tách các bến cảng, kho dầu và nhà máy lọc dầu khỏi hệ thống trung tâm, sử dụng hồ sơ giấy để duy trì vận hành.
Không dễ thu lợi từ Venezuela
Dù ông Trump tuyên bố các tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ sẽ đầu tư hàng tỷ USD vào Venezuela, nhiều nhà phân tích cho rằng quốc gia Nam Mỹ này khó có thể chứng kiến sự gia tăng đáng kể về sản lượng dầu thô trong nhiều năm tới, ngay cả trong kịch bản các khoản đầu tư lớn sớm được triển khai.
Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ ước tính lớn nhất thế giới, song sản lượng đã suy giảm mạnh trong nhiều thập kỷ do quản lý yếu kém, cơ sở hạ tầng xuống cấp và sự thiếu vắng đầu tư nước ngoài sau khi nước này quốc hữu hóa ngành dầu mỏ vào những năm 2000. Quá trình quốc hữu hóa khi đó bao gồm cả việc tiếp quản tài sản của các tập đoàn lớn như Exxon Mobil và ConocoPhillips.
 |
| Các giàn khoan tại một giếng dầu do công ty dầu khí nhà nước Venezuela PDVSA vận hành. |
Các nhà phân tích cảnh báo rằng bất kỳ công ty nào trở lại Venezuela đều đối mặt hàng loạt rủi ro, từ an ninh, tình trạng hạ tầng, cho tới các câu hỏi pháp lý xoay quanh tính hợp pháp của chiến dịch bắt giữ ông Maduro, nguy cơ bất ổn chính trị kéo dài.
“Các công ty Mỹ sẽ không quay lại cho đến khi họ chắc chắn rằng mình sẽ được thanh toán và được đảm bảo ít nhất ở mức tối thiểu”, ông Mark Christian - Giám đốc phát triển kinh doanh tại CHRIS Well Consulting - nói với Reuters và cho biết thêm các doanh nghiệp cũng sẽ chờ việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt trước khi cân nhắc đầu tư quy mô lớn.
Ngoài ra, Venezuela được cho là sẽ phải cải cách khung pháp lý, tạo điều kiện cho các công ty dầu khí nước ngoài nắm giữ lợi ích lớn hơn, thay vì mô hình liên doanh do công ty dầu khí quốc doanh PDVSA kiểm soát như hiện nay.
Ông Thomas O’Donnell - chiến lược gia về năng lượng và địa chính trị - nhận định rằng nếu Mỹ và các bên liên quan có thể tạo ra một quá trình chuyển giao quyền lực hòa bình, với mức độ phản kháng thấp, thì trong vòng 5-7 năm Venezuela mới có thể chứng kiến sự gia tăng đáng kể về sản lượng dầu, khi cơ sở hạ tầng được sửa chữa và các khoản đầu tư dần đi vào thực chất.
Bà Helima Croft - Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets - cho rằng việc tái thiết ngành dầu mỏ Venezuela là “một nhiệm vụ khổng lồ”, trong bối cảnh lĩnh vực này đã suy giảm suốt nhiều thập kỷ.
“Lịch sử thay đổi chế độ và xây dựng quốc gia của Mỹ không phải lúc nào cũng cho thấy những kết quả rõ ràng”, bà Croft nói.
Ông Brian Jacobsen - chiến lược gia kinh tế trưởng tại Annex Wealth Management - phân tích từ góc độ đầu tư rằng đây có thể là vấn đề thời gian, chứ không phải câu hỏi “có xảy ra hay không”.
“Điều này có thể mở khóa một lượng dầu mỏ rất lớn theo thời gian”, ông Jacobsen nhận định, đồng thời cho rằng diễn biến tại Venezuela gửi tín hiệu về “ý chí và khả năng tạo ra thay đổi” của Tổng thống Mỹ.
Tuy vậy, ông Brian Jacobsen cảnh báo thị trường thường chuyển sang trạng thái tránh rủi ro khi kỳ vọng xung đột gia tăng, trước khi nhanh chóng quay lại tâm lý chấp nhận rủi ro sau khi sự kiện đã xảy ra. Trong bối cảnh thị trường dầu mỏ vốn đã có nhiều dự báo dư cung, diễn biến này có thể làm áp lực thêm.
Một số chuyên gia cho rằng những diễn biến tại Venezuela ít có khả năng tác động mạnh tới giá dầu và xăng tại Mỹ trong ngắn hạn, do phần lớn dầu thô của nước này hiện được xuất khẩu sang Cuba và Trung Quốc.
Ông Ed Hirs - chuyên gia năng lượng tại Đại học Houston - nhận định lịch sử cho thấy nhiều cuộc can thiệp của Mỹ vào các quốc gia giàu dầu mỏ không mang lại lợi ích rõ rệt cho các công ty Mỹ.
“Ông Trump giờ đây đã gia nhập danh sách các Tổng thống Mỹ từng lật đổ chế độ ở những quốc gia giàu dầu mỏ. Trong những trường hợp đó, Mỹ không thu được lợi ích gì từ dầu mỏ. Tôi e rằng lịch sử sẽ lặp lại ở Venezuela”, ông Hirs nói.
