Cái giá vượt xa 132 tỷ USD ở Iran

Tàu USS Thomas Hudner phóng tên lửa tấn công mặt đất Tomahawk vào ngày 1/3. Ảnh: Hải quân Mỹ/Reuters.

Với một thỏa thuận đã được ký kết và các cuộc đàm phán đang bắt đầu, cuộc chiến của Mỹ với Iran đang tạm dừng, ít nhất là vào lúc này. Tổng thống Donald Trump đang khẳng định với người dân Mỹ rằng họ đã thắng.

"KHÔNG CÓ CHI!", ông Trump viết hôm thứ Năm trong một bài đăng trên nền tảng mạng xã hội của mình, nơi ông cũng liệt kê các lợi ích của biên bản ghi nhớ nhằm tiếp tục đàm phán với Iran trong 60 ngày tới.

"DẦU ĐANG CHẢY, IRAN SẼ KHÔNG BAO GIỜ CÓ VŨ KHÍ HẠT NHÂN (THẾ GIỚI SẼ AN TOÀN!), THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN ĐANG BÙNG NỔ, VIỆC LÀM ĐANG Ở MỨC KỶ LỤC, VÀ GIÁ CẢ ĐANG GIẢM (KHẢ NĂNG CHI TRẢ!). ĐẤT NƯỚC CHÚNG TA ĐANG MẠNH MẼ, AN TOÀN VÀ ĐƯỢC TÔN TRỌNG HƠN BAO GIỜ HẾT", ông Trump nói.

Sau khi thỏa thuận đưa nước Mỹ khỏi cuộc xung đột với Iran được công bố, nhiều người Mỹ tự đặt câu hỏi: Liệu những gì nước Mỹ đã phải bỏ ra trong những tháng qua có xứng đáng hay không?

Hơn 100 ngày xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, 13 quân nhân Mỹ cùng với hơn 7.500 thường dân khu vực Trung Đông thiệt mạng cho thấy một câu chuyện phức tạp hơn nhiều.

Tổn thất 132 tỷ USD và nhiều hơn thế

Theo hãng tư vấn Moody’s Analytics, chi phí của cuộc xung đột với Iran lên đến 132 tỷ USD. Con số này đến từ mức chi tiêu quân sự gia tăng cũng như chi phí năng lượng, hàng hóa và lãi suất mà người Mỹ phải bỏ thêm tiền, theo chuyên gia kinh tế trưởng Mark Zandi.

Người dân Mỹ đã phải chi thêm khoảng 60 tỷ USD để mua xăng dầu kể từ khi xung đột bùng phát do giá thành tăng cao, theo tính toán của nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Brown. Con số này tương đương với trung bình 460 USD mỗi hộ gia đình và còn đang tiếp tục tăng cao.

Giá xăng dầu tại Mỹ đã tăng từ mức trung bình 2,98 USD/gallon lên khoảng 4 USD/gallon do xung đột. Ở mức đỉnh điểm, con số này lên tới 4,56 USD/gallon. Giá xăng dầu tăng cao cũng khiến hàng loạt dịch vụ có liên quan - từ giá vé máy bay, giao thông tới hàng hóa.

Giá thành phân bón cũng tăng tới 47% trong cuộc xung đột, khiến giá thực phẩm tăng theo. Theo khảo sát của Hiệp hội Trang trại Mỹ, khoảng 70% nông dân Mỹ cho biết họ không thể mua đủ lượng phân bón theo nhu cầu.

Bên cạnh đó, cuộc xung đột cũng khiến lãi suất vay mua nhà gia tăng, khiến người Mỹ khó mua được nhà hơn. Hồi đầu năm nay, mức lãi suất trung bình đã giảm xuống dưới 6%, khiến người Mỹ hy vọng thị trường nhà sẽ khả quan hơn.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký thỏa thuận với Mỹ hôm 18/6. Ảnh: WANA/Reuters.

Tuy nhiên, cuộc xung đột được cho là một trong những yếu tố góp phần đẩy lãi suất thế chấp tăng lên khoảng 6,5%. Nếu một người mua ngôi nhà trị giá 400.000 USD với khoản trả trước 20%, số tiền phải trả thêm mỗi tháng sẽ là 110 USD.

Với thế giới, cuộc xung đột tại Trung Đông là một trong những yếu tố góp phần khiến Ngân hàng Thế giới hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu xuống 2,5% - mức thấp nhất kể từ sau đại dịch Covid-19.

Sụt giảm sức mạnh quân sự

Quân đội Mỹ cho biết 13 quân nhân đã thiệt mạng. Dù con số này tương đối thấp so với các cuộc xung đột khác, việc có binh sĩ thiệt mạng cũng vấp phải sự phản ứng của người dân Mỹ.

Trong khi đó, Israel cho biết 26 binh sĩ nước này thiệt mạng. Con số thương vong của Iran là 3.375 người, bao gồm cả binh sĩ lẫn dân thường. Hàng nghìn người tại Lebanon và hàng chục người tại các quốc gia vùng Vịnh cũng đã trở thành nạn nhân xung đột.

Trình bày trước Quốc hội hồi tháng 5, một quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc cho biết chi phí đối với quân đội Mỹ đã lên đến 29 tỷ USD. Con số này chưa tính chi phí sửa chữa các căn cứ Mỹ trong khu vực bị Iran tấn công.

Theo Wall Street Journal, thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ hồi tuần trước thông tin tới Quốc hội rằng Bộ này sẽ xin 80 tỷ USD ngân sách bổ sung để bù đắp chiến phí và các chi phí khác. Giới chuyên gia đánh giá con số này vẫn chưa được đánh giá đầy đủ.

Trong cuộc xung đột, khoảng 20 căn cứ của Mỹ tại khu vực đã chịu thiệt hại. 42 máy bay quân sự - cả có người lái và không có người lái - đã bị phá hủy hoặc hư hại.

Việc tính toán số tiền cần thiết để thay thế các loại tên lửa đã phóng ra còn khó khăn hơn. Quân đội Mỹ đã phóng hơn 1.000 tên lửa Tomahawk và hơn 1.500 tên lửa phòng không. Báo chí Mỹ đưa tin việc thay thế lượng tên lửa này mất đến 6 năm. Khi đó, năng lực của Mỹ ở cả các mặt trận khác cũng suy giảm đáng kể.

Bên cạnh đó, cũng cần phải tính đến chi phí bảo dưỡng, sửa chữa trang thiết bị, cũng như chi phí vận hành của tàu sân bay trên biển.

“Riêng việc điều động con người và bộ máy đến đó cũng tốn khá nhiều tiền”, bà Linda Bilmes, chuyên gia tại Trường Harvard Kennedy, đánh giá. Bên cạnh đó, giá thành mua đạn dược thay thế cũng cao hơn so với giá gốc, khiến chi phí tiếp tục đội lên.

Thiệt hại của một số căn cứ Mỹ tại Trung Đông trong xung đột với Iran. Ảnh: Washington Post.

Uy tín nước Mỹ sụt giảm

Một “chi phí ẩn” khác không phải lúc nào cũng được thể hiện rõ là sự ảnh hưởng với vị thế, uy tín của chính quyền Trump cả trong nước và trên trường quốc tế.

Trong nội bộ nước Mỹ, hình ảnh của chính quyền Trump chịu tổn hại đáng kể. Theo khảo sát của Đại học Maryland hồi đầu tháng 6, đa số người Mỹ được hỏi đánh giá ảnh hưởng tiêu cực của cuộc xung đột với Iran với nước Mỹ vượt xa ảnh hưởng tích cực.

Cuộc chiến cũng đã bộc lộ những hạn chế trong sức mạnh quân sự của Mỹ. So với mục tiêu ban đầu là chấm dứt hoàn toàn mối đe dọa từ Iran, những gì Washington đạt được dường như không mấy đáng kể.

“Thỏa thuận sẽ là chiến thắng với Iran. Tôi không nghĩ Iran sẽ nhượng bộ nhiều trong 60 ngày đàm phán sắp tới”, một nhà ngoại giao châu Âu cấp cao nói với Telegraph.

Bên cạnh đó, cuộc xung đột cũng khiến quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh bị ảnh hưởng. Ông Trump tức giận với việc một số nước châu Âu từ chối để máy bay quân sự Mỹ sử dụng không phận hay việc các nước thành viên NATO không cử tàu giúp Mỹ mở cửa eo biển Hormuz.

“Sự thất vọng đối với những biến động thất thường trong chính sách đối ngoại (của ông Trump) đang ngày càng gia tăng và rõ rệt. Chúng tôi luôn trả lời điện thoại khi Mỹ gọi. Nhưng hiện tại, tần suất đáp lại sẽ thấp hơn”, nhà ngoại giao châu Âu chia sẻ.