Nơi lan tỏa tri thức ở vùng 'đất lành cò đậu'

Đông Xuyên (Bắc Ninh) là một ngôi làng cổ. Đã từ lâu lắm, ngôi làng là nơi trú ngụ của hàng nghìn con cò, con vạc. Gần mặt hồ trước đình Đông Xuyên, nơi có nhiều khóm tre trúc, chiều chiều, hàng đàn cò trắng lại bay lượn thành đàn, tìm về tổ. Ngay trong con ngõ nhìn ra mặt hồ ấy, có một thư viện nhỏ, lấy tên theo ngôi làng nơi đất lành chim đậu.

Thư viện làng cò Đông Xuyên hình thành từ một chuyện tình yêu. Bà Đào Thị Khanh, vốn là một ca nương hát ca trù, là vợ của cố PGS.TS Nguyễn Đức Lữ, nguyên Viện trưởng Viện Tôn giáo và Văn hóa (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh). Ông Nguyễn Đức Lữ một đời bận bịu vì công việc, nhưng luôn nuôi ước mơ khi nghỉ hưu sẽ về quê hương mình, là làng Đông Xuyên, để viết văn, viết sách. "Ông ấy nói với tôi rằng muốn viết một cuốn sách đúc kết lại kinh nghiệm trong nghề nghiệp của mình, một cuốn sách để lại cho đời, rồi có một không gian cho sách. Ước mơ nhỏ như vậy mà không kịp...", bà Khanh kể lại.

Năm 2014, ông đột ngột qua đời sau thời gian bạo bệnh, chưa kịp hoàn thành ước nguyện với sách vở. Bản thảo còn để dở lại nhà, những cuốn sách trước ông từng viết, với giá sách chứa bao tâm huyết một đời gắn bó với tri thức, nhiều lần khiến bà Khanh nhìn vào lại thấy đau buồn. Khoảng trống mênh mông ấy dần vơi bớt khi bà nghĩ rằng phải biến ước nguyện của chồng thành hiện thực, để sách tới tay người đọc. Năm 2019, không gian thờ tự của gia đình hoàn thành, bên cạnh đặt những giá sách. Lúc này, một cơ duyên khác lại tới.

Từ ngày Thư viện làng cò Đông Xuyên ra đời, nhiều người dân mọi lứa tuổi vẫn thường xuyên tới đọc. Bà Đào Thị Khanh (bên trái) còn có một câu lạc bộ sinh hoạt văn nghệ, mở lớp dạy hát ca trù, nên trước mỗi buổi tập hát, bà lại cùng nhóm hát đọc sách 15 phút, như một cách để "khởi động" tinh thần.

"Làm thế nào để gỡ xuống bức tường giữa mình và người khác là việc cần làm trước, rồi mới tới lan tỏa văn hóa đọc. Người khác có yêu quý mình, chia sẻ tâm sự với mình, thì mình mới giúp được họ. Mỗi người lại có một 'tạng' khác nhau. Có người đã thấy sẵn trong con người họ có kim cương, có người thì có vàng, có bạc, nhưng có người ta chưa biết họ thế nào, ta mới chỉ thấy một mảnh đất. Ta cần vận dụng các cách để họ tự khai thác được kho báu trong mình", bà Khanh kể lại kinh nghiệm của một người thủ thư.

Với bà Khanh, việc một người thường xuyên tới thư viện, cảm thấy vui vẻ thoải mái bên cạnh sách đã là một việc tốt, còn việc đọc sách còn cần nhiều thời gian "mưa dầm thấm lâu", còn cần "duyên" nên không cần phải vội vàng. Bà vẫn ưu tiên nhất là mỗi người tới thư viện đều cảm thấy được xoa dịu về tinh thần, dù họ có đọc sách hay chưa. "Tâm lý của mỗi người mỗi khác. Có vết thương chỉ cần một chút nước muối là sạch, nhưng có vết thương lại cần kiên nhẫn hơn. Tôi cho rằng kỹ năng của người làm ở thư viện chính là ở sự thấu hiểu đó", bà Khanh nói.

Bà Khanh bảo rằng chồng đã gieo mầm tri thức và tinh thần nhân văn vào lòng mình, và luôn biết ơn vì điều đó. Bà Khanh đi đâu xa, đều mua một số cuốn sách để mang về thư viện. Bà cố giữ cho bản thân sống vui khỏe, cũng là để có thể tiếp tục làm việc, tiếp tục lan tỏa nguồn tri thức của chồng.

Thư viện có nhiều đầu sách chuyên nghiên cứu về Bắc Ninh như các tập Di sản sắc phong tỉnh Bắc Ninh, Bắc Ninh tỉnh khảo dị, Thần tích tỉnh Bắc Ninh, Văn hóa làng xã Yên Phong,... nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, học tập về quê hương của người dân địa phương.

Thư viện còn có nhiều đầu sách thiếu nhi phục vụ đối tượng độc giả nhỏ tuổi. Nguồn sách của thư viện được hình thành từ tủ sách cá nhân của gia đình bà Khanh, sự đóng góp của Quỹ Khuyến học xã, cùng sự chung tay tài trợ từ các nhà hảo tâm và các cơ quan, tổ chức. Bà Khanh cho biết đối tượng độc giả đông đảo và thường tới thư viện nhất cũng chính là các em học sinh trong làng.

Dù là một thư viện làng, toàn bộ các đầu sách tại đây đều được sắp xếp, vào sổ theo dõi và phân loại chuyên nghiệp dưới sự hỗ trợ của cán bộ thư viện. Thư viện vinh dự nhận nhiều bằng khen từ cấp tỉnh đến Trung ương, từng đón tiếp nguyên Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan về thăm.

Các thành viên trong nhóm sinh hoạt ca trù của bà Khanh cùng nhau đọc sách 15 phút trước giờ tập văn nghệ.

Thư viện làng cò Đông Xuyên đã trở thành một không gian sinh hoạt văn hóa, văn nghệ quen thuộc của người dân. Bằng sự bao dung và nhiều tâm huyết, bà Khanh vẫn ngày ngày tiếp tục lan rộng giá trị của tình yêu, tri thức và sự tử tế.