Kể từ khi internet xuất hiện, con người có thể kết nối với nhau bất kể thời gian và khoảng cách địa lý. Tuy nhiên, dù giúp con người kết nối dễ dàng hơn, mạng xã hội vô tình khiến những tương tác trực tiếp bị thu hẹp, đẩy con người vào trạng thái cô đơn.

Theo báo cáo công bố năm 2025 từ Ủy ban Kết nối Xã hội của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), 1/6 dân số thế giới chịu ảnh hưởng của sự cô đơn. Báo cáo cũng chỉ ra rằng 1/3 số người cao tuổi và 1/4 thanh thiếu niên đang trong tình trạng bị cô lập về mặt xã hội. WHO xác định thiếu cơ hội giao tiếp xã hội và lạm dụng công nghệ kỹ thuật số nằm trong các nguyên nhân chính gây ra cô đơn và sự cô lập xã hội.

Trong bối cảnh đó, những bữa tiệc đọc sách cùng người lạ trở thành xu hướng trong thời đại số. Được tổ chức lần đầu vào năm 2012 tại San Francisco (Mỹ), mạng lưới câu lạc bộ đọc sách Silent Book Club hiện có hơn 2.000 chi nhánh tại 70 quốc gia. Chỉ sau một năm phát triển, sự kiện Book Doof tại Melbourne (Australia) đã thu hút khoảng 300-500 người đến đọc sách.

Xu hướng “bỏ điện thoại xuống, cầm sách lên”

Sau thời gian sôi nổi ở thị trường quốc tế, trào lưu “bỏ điện thoại xuống, cầm sách lên” cũng được du nhập về Việt Nam và thu hút sự chú ý của những người yêu sách. Một trong số đó có thể kể đến No-phone Reading Party của CA' Library và Nghề Nghệ.

Mỗi sự kiện No-phone Reading Party được tổ chức ở một địa điểm khác nhau trong nội thành Hà Nội với quy mô khoảng 100 người. Ngoài đọc sách, người tham gia còn được thưởng trà, nghe nhạc, tìm hiểu về nến thơm…

Khác với No-phone Reading Party, The Book Club Gathering giới hạn khoảng 20 người tham gia. Lấy cảm hứng từ quan điểm của nhà văn Italo Calvino về “chức năng giải trí” trong truyện kể, nhà thơ Trịnh Nam Trân (founder của The Book Club Gathering) lồng ghép hoạt động trải nghiệm theo chủ đề vào mỗi buổi đọc sách như uống rượu vang, cắm hoa gửi đến tác giả yêu thích của mình…

Phóng viên Tri thức - Znews tìm tới bữa tiệc đọc sách của Salon Văn hóa Cà phê thứ Bảy để trải nghiệm hoạt động này.

Nhà báo Thủy Phạm, người khởi xướng bữa tiệc đọc sách tại Salon Văn hóa Cà phê thứ Bảy, cho biết: “Khi còn là sinh viên, tôi có thể không ăn, không ngủ, ôm sách vài ngày để đọc. Những năm gần đây, rất nhiều sách mua về nhưng không đụng đến, cứ đọc một tí lại có thông báo từ điện thoại rồi nhấp nhổm”.

Những lần đi công tác trên máy bay là khoảng thời gian hiếm hoi mà chị có thể tập trung đọc sách vì điện thoại bị ngắt kết nối hoàn toàn. “Tôi nghĩ nếu có thể tạo ra một không gian không có điện thoại giống như trên máy bay, việc đọc sách sẽ trở nên dễ dàng hơn”, nhà báo Thủy Phạm chia sẻ với Tri Thức - Znews về lý do tổ chức sự kiện.

Trong căn phòng được bao phủ bởi ánh nắng vàng ươm và sách, tiếng lật giấy sột soạt đưa con người trôi dạt vào thế giới khác. Một thế giới cho phép tâm trí hoàn toàn thả lỏng để đắm chìm vào những con chữ. Lúc này, đọc sách cũng giống thiền định. Những bữa tiệc đọc sách đã tạo ra một “ngôi chùa” giúp người tham gia tạm gác lại bộn bề, lo toan của đời sống thường nhật.

Kết nối từ sách

Một bữa tiệc đọc sách thường được tổ chức thành hai phần riêng biệt: cùng nhau đọc sách và cùng nhau thảo luận về nội dung sách. Người tham gia có thể mang theo bất kỳ cuốn sách nào mình muốn đọc hoặc lựa chọn sách theo chủ đề của buổi gặp gỡ. Bên cạnh đó, một quy tắc được nhiều bữa tiệc áp dụng là không sử dụng điện thoại - vật bất ly thân của nhiều người trong cuộc sống hiện đại.

Điểm đặc biệt của mô hình này nằm ở sự kết hợp giữa trải nghiệm cá nhân và không gian cộng đồng. Trong thời gian đọc sách, mỗi người theo đuổi mạch suy nghĩ riêng, không cần trò chuyện với những người xung quanh. Sau đó, họ chia sẻ cảm nhận, phân tích nội dung sách và thảo luận về những vấn đề được gợi mở từ tác phẩm.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, Thanh Lan (39 tuổi) cho biết cô cảm thấy hoạt động này rất thú vị. “Đây là lần đầu tiên tôi được đọc sách cùng nhiều người như vậy. Tôi nghĩ những buổi gặp gỡ này kéo mọi người lại gần nhau hơn”, cô nói.

Có thể thấy, những bữa tiệc đọc sách không chỉ thúc đẩy thói quen đọc mà còn mang đặc điểm của một “không gian thứ ba”. Khái niệm này được nhà xã hội học đô thị Ray Oldenburg giới thiệu lần đầu tiên trong cuốn The Great Good Place (Tạm dịch: Nơi chốn tuyệt diệu) vào năm 1989.

Ông cho biết bên cạnh nhà (không gian thứ nhất) và chỗ làm/trường học (không gian thứ hai), con người cần có một nơi thường xuyên lui tới vào thời gian rảnh rỗi (không gian thứ ba). Môi trường này khuyến khích những tương tác phi ngôn ngữ, giảm căng thẳng và phát triển các kỹ năng xã hội.

Từ một hoạt động thường diễn ra trong không gian riêng tư, đọc sách dần trở thành lý do để con người gặp gỡ và kết nối với nhau trong thời đại cô đơn. Nếu được duy trì đều đặn, những bữa tiệc đọc sách có thể trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng, giúp con người phát triển đời sống tinh thần một cách lành mạnh.