Bạn nên kết hôn với ai?

Có lẽ đây là quyết định ảnh hưởng lớn nhất trong cuộc đời một con người. Chắc chắn nhà đầu tư tỷ phú Warren Buffett cũng nghĩ như vậy. Ông cho rằng việc bạn sẽ cưới ai chính là “quyết định trọng đại nhất đời người”.

Thế nhưng hiếm khi người ta lại tìm tới khoa học để giúp đưa ra quyết định quá ư quan trọng ấy. Thực ra mà nói, khoa học cũng không giúp ích được bao nhiêu.

Các học giả của ngành khoa học nghiên cứu những mối quan hệ đã cố gắng tìm kiếm câu trả lời. Nhưng người ta thấy thật khó khăn và đắt đỏ để tuyển đủ số lượng cặp đôi làm mẫu nghiên cứu. Các nghiên cứu trong lĩnh vực này thường dựa dẫm vào số lượng mẫu rất nhỏ và các nghiên cứu khác nhau thường đưa ra các kiến giải trái ngược nhau.

Năm 2007, một học giả xuất sắc là Harry Reis của trường Đại học Rochester đã so sánh địa hạt nghiên cứu về các mối quan hệ này với một đứa trẻ đang dậy thì: “lười chảy thây, thi thoảng nổi loạn và có lẽ là bí ẩn hơn mức chúng ta mong muốn.”

Hôn nhân hạnh phúc không chỉ bắt đầu bằng một đám cưới đẹp như mơ. Ảnh: Experian.

Nhưng vài năm trước, một nhà khoa học trẻ tuổi tài năng, tràn đầy năng lượng và vô cùng tò mò, Samantha Joel, đã quyết tâm thay đổi điều đó. Như rất nhiều người khác trong lĩnh vực của mình, Joel rất quan tâm tới việc điều gì dự đoán những mối quan hệ thành công. Nhưng cô có một cách tiếp cận khác biệt đáng kể với họ.

Joel không chỉ đơn thuần tuyển một nhóm nhỏ các cặp đôi mới để nghiên cứu. Thay vào đó, cô tổng hợp dữ liệu từ những cuộc nghiên cứu khác đã từng có trước đây. Joel lập luận rằng nếu cô có thể gộp dữ liệu từ những nghiên cứu nhỏ lẻ này lại, cô sẽ có một tập Dữ Liệu Lớn - và với đủ dữ liệu, cô có thể xác định chính xác những yếu tố nào dự đoán sự thành công của một mối quan hệ, và yếu tố nào thì không.

Kế hoạch của Joel đã có hiệu quả. Cô tìm đến tất cả giáo sư từng thu thập dữ liệu về các mối quan hệ - đội ngũ của cô cuối cùng có tới tám mươi lăm nhà khoa học khác - và họ đã xây dựng được một tập dữ liệu gồm 11.196 cặp đôi.

Quy mô của tập dữ liệu này thực sự ấn tượng. Và những thông tin mà nó chứa đựng cũng vậy.

Với mỗi cặp đôi, Joel và đội nghiên cứu của cô đã đo mức độ hạnh phúc mà từng người tự báo cáo khi đang trong mối quan hệ. Ngoài ra, họ còn thu thập dữ liệu về gần như mọi yếu tố có thể đo lường liên quan đến hai người trong mối quan hệ đó.

Các nhà nghiên cứu có dữ liệu về:

• Nhân khẩu học (chẳng hạn như tuổi tác, trình độ học vấn, thu nhập và chủng tộc)

• Ngoại hình (ví dụ: Hai người trong mối quan hệ đánh giá nhau hấp dẫn đến mức nào?)

• Sở thích tình dục (ví dụ: Mức độ thường xuyên từng người muốn quan hệ tình dục? Họ thích những trải nghiệm tình dục táo bạo đến đâu?)

• Các mối quan tâm và thú vui

• Sức khỏe tinh thần và thể chất

• Giá trị quan (ví dụ: Quan điểm của họ về chính trị, về các mối quan hệ và về việc nuôi dạy con cái)

• Và nhiều yếu tố khác nữa.

Joel và đội của cô không chỉ có nhiều dữ liệu hơn những người khác trong cùng lĩnh vực, mà họ còn có những phương pháp thống kê vượt trội. Joel và vài nhà nghiên cứu khác đã thành thạo sử dụng công cụ máy học, một nhánh của trí tuệ nhân tạo cho phép các học giả hiện đại phát hiện ra những mô hình tinh vi trong tập dữ liệu khổng lồ. Một số người có thể gọi dự án của Joel là “Hôn nhân AI”, bởi đây là một trong những nghiên cứu đầu tiên trên thế giới áp dụng các kỹ thuật tiên tiến để dự đoán mức độ hạnh phúc trong một mối quan hệ.

Nếu các bạn thích cá cược, các bạn có thể cố đoán xem kết quả là gì. Bạn nghĩ đâu là những chỉ dấu lớn nhất cho một mối quan hệ thành công? Phải chăng những mối quan tâm chung quan trọng hơn cả những giá trị chung? Về lâu về dài thì sự tương hợp về tình dục có tầm quan trọng như thế nào? Phải chăng việc môn đăng hộ đối với bạn đời sẽ khiến cho bạn hạnh phúc hơn?

Sau khi xây dựng đội ngũ của mình và thu thập cũng như phân tích dữ liệu, Joel đã sẵn sàng công bố kết quả - một công trình nghiên cứu có lẽ là thú vị nhất trong lịch sử khoa học về các mối quan hệ.

Joel lên lịch cho cuộc nói chuyện ở trường Đại học Waterloo, Canada vào tháng Mười năm 2019 với một tiêu đề đầy trực diện: “Chúng ta có thể giúp mọi người lựa chọn bạn đời tốt hơn hay không?”

Vậy thì liệu Samantha Joel - cùng với đội ngũ tám mươi lăm nhà khoa học lừng danh nhất thế giới, thêm cả các dữ liệu từ bốn mươi ba cuộc nghiên cứu, những đào bới từ hàng trăm biến số thu thập được từ hàng chục nghìn cặp đôi, cộng với việc tận dụng các mô thức máy học tân tiến nhất - có thể giúp người ta chọn được bạn đời tốt hơn hay không?

Không.

Như Samantha Joel đã chia sẻ với tôi trong một cuộc phỏng vấn qua Zoom, bài học quan trọng nhất - và cũng đáng kinh ngạc nhất - từ dữ liệu chính là “các mối quan hệ dường như khó đoán đến mức nào”. Joel và các đồng tác giả phát hiện rằng nhân khẩu học, sở thích và giá trị quan của hai cá nhân có rất ít khả năng dự đoán liệu họ có hạnh phúc trong mối quan hệ lãng mạn hay không.

Và thế là, kính thưa các vị, ngày nay trí tuệ nhân tạo có thể:

• Đánh bại những kỳ thủ tài năng nhất thế giới trong bộ môn cờ vua và cờ vây;

• Dự đoán đáng tin cậy về tình trạng náo động của xã hội trong khoảng năm ngày trước khi nó xảy ra chỉ dựa vào các đoạn hội thoại trên mạng Internet;

• Thông tin cho con người biết về một tình trạng y tế đáng lo ngại, chẳng hạn như bệnh Parkinson, dựa trên mùi hương cơ thể họ.

Nhưng khi ta yêu cầu AI phân tích xem, liệu hai con người cụ thể kia có thể cùng nhau xây dựng một cuộc đời hạnh phúc hay không, thì nó cũng chẳng biết mô tê gì y như tất cả chúng ta vậy.