|
|
Việt Nam đã có định hướng, chiến lược, nhưng cần lộ trình để tham gia sâu hơn vào ngành công nghiệp bán dẫn. Ảnh: Minh Sơn. |
Tại hội thảo "Mô hình chiến lược xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam", Phó trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Hoàng Giang cho rằng định hướng cho công nghiệp bán dẫn đã được xác lập, phần khó lúc này nằm ở khâu thực thi.
Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 19 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đều xác định khoa học, công nghệ là động lực chủ yếu của nền kinh tế. "Vấn đề quyết định hiện nay là tổ chức thực hiện như thế nào để các chủ trương, chính sách thực sự đi vào cuộc sống, chuyển hóa thành năng lực công nghệ, sản phẩm cụ thể", ông nói.
Bốn câu hỏi cho ngành bán dẫn
Ông Giang đề nghị hội thảo tập trung vào 4 vấn đề. Thứ nhất là đánh giá thực chất Việt Nam đang ở đâu trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, lợi thế cạnh tranh thực sự là gì và hạn chế nằm ở đâu.
Thứ hai là cụ thể hóa chính sách. Theo ông, mỗi kiến nghị cần chỉ rõ nhiệm vụ ưu tiên, chủ thể thực hiện, nguồn lực, lộ trình và tiêu chí đánh giá, để mục tiêu chiến lược trở thành chương trình và sản phẩm đo đếm được.
Thứ 3 là mô hình tổ chức R&D. Ông đề xuất nghiên cứu liên kết "5 nhà" gồm Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và nhà băng, làm rõ vai trò và cách huy động vốn giữa các bên.
Thứ tư, cũng là vấn đề ông "đặc biệt mong muốn" được làm rõ, là lộ trình. Trong 5 năm tới, Việt Nam cần làm gì để hình thành năng lực R&D cốt lõi. Trong 10 năm, cần làm chủ công nghệ, sản phẩm và phân khúc nào. Trong 20 năm, Việt Nam cần xác lập vị thế ra sao trong chuỗi giá trị bán dẫn.
"Trong điều kiện nguồn lực có hạn, chúng ta cần tập trung xác định những lĩnh vực ưu tiên, lựa chọn hướng đi và lộ trình phát triển phù hợp với lợi thế của Việt Nam", ông Giang nói. Kiến nghị của hội thảo sẽ được chắt lọc để tham mưu cho Trung ương.
|
| Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương. Ảnh: Tuấn Anh. |
Chính sách "chưa từng có" để gỡ điểm nghẽn bán dẫn
Trả lời câu hỏi Việt Nam đang ở đâu, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết Viettel đã thiết kế chip cho trạm gốc 5G và năm 2025 sản xuất 5.200 trạm phủ sóng. Tuy nhiên, một số chip tự thiết kế vẫn phải mang ra nước ngoài sản xuất.
"Khi nào con chip do ta tự thiết kế, tự sản xuất thì lúc đó vấn đề an toàn, an ninh mới được bảo đảm", Thứ trưởng KH&CN nói.
Việc nghiên cứu và phát triển (R&D) bán dẫn đang vướng 3 điểm nghẽn. Thứ nhất là chi phí phòng sạch, đo kiểm và chế tạo thử ở nước ngoài vượt khả năng của trường, viện và startup. Thứ hai là thiếu tổng công trình sư và kỹ sư trưởng từng đi qua nhiều chu kỳ chế tạo, kể cả từng thất bại, để dẫn dắt đội ngũ trong nước. Thứ ba là quy định tài chính, đấu thầu và nghiệm thu chưa có chỗ cho rủi ro, trong khi một con chip phải thất bại nhiều lần trước khi thương mại hóa.
Thứ trưởng KH&CN cho biết công cụ trọng tâm để gỡ các điểm nghẽn là Nghị định 260 về phát triển công nghệ chiến lược. Theo đó, chip bán dẫn được hỗ trợ tới 100% chi phí thử nghiệm trong nước và quốc tế, công việc liên quan được hưởng ưu đãi cao nhất về thuế thu nhập doanh nghiệp và thu nhập cá nhân.
"Chưa bao giờ chúng ta có mức chi cho tổng công trình sư và các nhà khoa học lên đến 300 triệu đồng một tháng", ông Định nói, cho biết mức này tương đương đãi ngộ chuyên gia của cơ quan A*STAR, Singapore.
Mỗi nhiệm vụ công nghệ chiến lược được chia thành các mốc đánh giá, gắn với kinh phí và chỉ số đầu ra. "Nếu không đạt thì cho dừng nhiệm vụ để tập trung vào các nhiệm vụ mới", Thứ trưởng nói.
Bộ KH&CN cũng chuyển từ cấp phát sang đặt hàng theo nhu cầu doanh nghiệp, áp dụng khoán sản phẩm cuối cùng và miễn trừ trách nhiệm khi nghiên cứu đúng quy trình nhưng thất bại vì rủi ro khách quan. "Muốn có sản phẩm thì phải lấy doanh nghiệp làm trung tâm, xuất phát từ yêu cầu của doanh nghiệp chứ không phải từ nhu cầu của viện nghiên cứu, trường đại học", ông nhấn mạnh.
|
| Đại diện Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Bộ KH&CN cùng Viện IGNITE đối thoại tại sự kiện. Ảnh: Tuấn Anh. |
Về hạ tầng, Quyết định 1483 của Thủ tướng ban hành hồi tháng 8 yêu cầu phòng thí nghiệm phải dùng chung và gắn với con người chứ không gắn với thiết bị.
Về hướng đi, Việt Nam sẽ không cạnh tranh trực diện ở phân khúc chip đa dụng tiên tiến. Nguồn lực được dồn vào chip chuyên dụng như chip AI tại biên, chip IoT, chip công suất và chip viễn thông 5G, 6G.
Khoảng trống lớn nhất là khách hàng
Trong báo cáo đề dẫn, TS Nguyễn Ái Việt, Viện IGNITE, nhắc lại mục tiêu đến năm 2030: 100 doanh nghiệp thiết kế chip, một nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ, 10 cơ sở đóng gói, kiểm thử, doanh thu bán dẫn hơn 25 tỷ USD/năm và 50.000 kỹ sư, cử nhân.
Theo ông, việc triển khai đang chậm vì 6 khoảng trống, quan trọng nhất là thiếu khách hàng. "Một mặt chúng ta còn nhập rất nhiều sản phẩm bán dẫn, mặt khác doanh nghiệp làm ra lại không biết bán đi đâu", ông nói.
TS Việt cũng đặt câu hỏi về hiệu quả đầu tư hạ tầng. "Nếu kiểm điểm lại 16 phòng thí nghiệm quốc gia đầu tư vào khoảng năm 2000 thì bây giờ chúng ta còn lại cái gì?", ông nói. Theo ông, thiết bị luôn có thể mua lại, còn năng lực con người mới là thứ cần đầu tư.
Ông đồng tình với hướng chuyển từ "3 nhà" sang "5 nhà", bởi nhiều nơi trường và doanh nghiệp ký kết nhưng ít hành động. Theo ông, cần bổ sung nhà khoa học, người quyết định nội dung nghiên cứu, và nhà phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo, đơn vị tạo "sân chơi" chung để các bên gặp nhau thường xuyên. "Chỉ nhà khoa học mới biết họ sẽ làm gì", ông nói.
Báo cáo đề dẫn nêu 4 kiến nghị: Triển khai phòng thí nghiệm dùng chung và công khai danh mục thiết bị toàn quốc, thí điểm hệ sinh thái "5 nhà" tại một số địa phương như Đà Nẵng, bảo đảm khách hàng đầu tiên cho chip Việt và lập một đầu mối đủ thẩm quyền điều phối liên ngành, chịu trách nhiệm đến cùng với mục tiêu từng giai đoạn 5, 10 và 20 năm.