Đồng bạc từng là tiền tệ thế giới

Năm 1621, một doanh nhân người Bồ Đào Nha đã viết: “Bạc lưu chuyển khắp thế giới cho đến khi nó đến Trung Quốc. Nó bị giữ lại ở đó như thể nó đã đến trung tâm tự nhiên của mình.”

Từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVII, hoạt động kinh doanh chính của người châu Âu trong thương mại thế giới là bán ngược bạc, vàng và hàng hóa vì họ không có gì để bán ở các thị trường châu Á đang bùng nổ, chủ yếu là do các sản phẩm nội địa của họ không thể cạnh tranh.

Trung Quốc sử dụng bạc làm tiền tệ chính từ thời nhà Minh. Thời điểm đó, Trung Quốc không phải là nhà sản xuất bạc lớn trên thế giới. Vậy tại sao nhà Minh lại chọn bạc làm tiền tệ? Bạc của Trung Quốc đến từ đâu?

Bạc trở thành tiền tệ chính của triều đại nhà Minh không phải vì sự lựa chọn tự nguyện, mà xuất phát từ tình thế khi đó. Trước triều đại nhà Minh, thời nhà Tống, Kim, Nguyên đã cố gắng thay thế kim loại quý bằng tiền giấy để làm tiền tệ chính, nhưng kết quả lại giống nhau đến mức đáng ngạc nhiên.

Do bản tính tham lam của con người, một khi tiền tệ thoát khỏi các thuộc tính hàng hóa, nó sẽ mất đi những ràng buộc tự nhiên. Trong suốt các triều đại, tiền giấy đã lưu hành trên quy mô lớn để bù đắp thâm hụt tài khóa và tiến hành cướp bóc của cải, cuối cùng tất thảy đều dẫn đến kết cục là siêu lạm phát, thuế thu cực nặng, sụp đổ tài chính và đế chế tan nát.

Trong những năm đầu nhà Minh, những người cầm quyền cũng thử “bài kiểm tra” tiền giấy trước đó và phát hành tiền giấy Minh Bảo. Đến năm 1522, tiền giấy mất giá tới 2‰, lạm phát lan tràn, bách tính lầm than oán thán. Vương triều nhà Minh cuối cùng buộc phải từ bỏ hệ thống tiền giấy và thay vào đó khôi phục hệ thống tiền tệ kim loại. Từ thời Tống đến thời Minh, sau gần 500 năm thử nghiệm hệ thống tiền giấy, kết luận cuối cùng được rút ra từ lịch sử là: Không đáng tin cậy.

Những sự lựa chọn tiền kim loại bày ra trước mắt nhà Minh không gì khác hơn ngoài vàng, bạc và đồng. Vàng quá đắt và đồng quá rẻ. Do đó, với tư cách là ứng cử viên cho đồng tiền chính, bạc đã trở thành “tiền tệ nhân dân” thực sự.

Đồng bạc đã từng là tiền tệ phổ biến khắp thế giới. Ảnh: Goldmarket.

Câu hỏi đặt ra là, Trung Quốc - vốn không có nhiều mỏ bạc, tìm đâu ra một lượng lớn bạc để làm tiền tệ? Câu trả lời chính là thương mại thế giới.

Nếu hệ thống thương mại thế giới được ví như một hệ thống guồng nước khổng lồ, thì tiền tệ là chính là dòng nước thúc đẩy bánh răng chuyển động. Nguồn cung tiền càng lớn, tốc độ của guồng nước càng nhanh và quy mô thương mại thế giới càng lớn. Từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX, loại tiền tệ thúc đẩy hệ thống thương mại thế giới chính là bạc.

Năm 1581, Trương Cư Sĩ - Phụ chính đại thần nhà Minh, bắt đầu thực hiện “Luật một roi” (nhất điều tiên pháp) trên khắp cả nước. Đầu tiên áp dụng cho luật phu dịch và điền phú, xuất phát từ nguyện vọng đảm bảo phu dịch cho vương triều, dần dần chuyển đổi trọng tâm của phu dịch từ hộ đinh (tính theo đầu người) chuyển sang điền mẫu (tính theo diện tích ruộng đất), và thiết lập loại tiền tệ thanh toán cuối cùng là bạc, từ đó tạo ra nhu cầu khổng lồ về bạc.

Một sự trùng hợp ngẫu nhiên nhưng cũng là điều không thể tránh khỏi: Tây Ban Nha phát hiện ra các mỏ bạc khổng lồ ở Peru và Mexico vào năm 1545 và 1548. Cộng thêm với xuất khẩu bạc của Nhật Bản, nguồn cung bạc lớn ở các khu vực này tạo thành động lực mạnh mẽ cho việc luân chuyển các bánh răng thương mại thế giới, và cuối cùng trở thành ngọn nguồn tiền tệ cho bản vị bạc của nhà Minh.