Cụm từ "già kén kẹn hom" được nhiều độc giả biết tới qua bài thơ Già kén kẹn hom của Hồ Xuân Hương. Trong đó có 4 câu mở đầu như sau:

"Bụng làm dạ chịu trách chi ai

Già kén kẹn hom ví chẳng sai.

Tiếc đĩa hồng ngâm cho chuột vọc,

Thừa mâm bánh ngọt để ngâu vầy."

Theo cuốn Từ điển tiếng Việt do GS Hoàng Phê chủ biên, "già kén kẹn hom" nghĩa là trường hợp kén chọn quá kỹ để đến nỗi tình duyên lỡ làng, cuối cùng có thể gặp hoàn cảnh không như ý. Ý nghĩa này cũng phù hợp với nội dung bài thơ của nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương.

Tham khảo Đại Nam Quốc Âm Tự Vị, Việt Nam tự điển, cách nói được lý giải theo nghĩa: kén chọn quá mức sẽ bị sa lồng, mắc bẫy. Cụ thể, "kẹn" hay "chẹn" nghĩa là vướng kẹt, mắc lại. "Hom" nghĩa là "cái nan ở miệng lờ, miệng giỏ để cho cá vào được mà không ra được". Vậy "kẹn hom" nghĩa là "mắc kẹt vào cái hom".

Truy tìm nguồn gốc sâu xa hơn của cách nói này, PGS.TS Phạm Văn Tình lý giải trên Báo Lao Động, dẫn cuốn Kể chuyện thành ngữ, tục ngữ (Hoàng Văn Hành chủ biên, NXB Khoa học Xã hội).

Theo sách, trong nghề tơ tằm, có một công đoạn là dùng né cho tằm làm kén. Người ta đan những thanh tre, nứa thành phên có chân đứng tựa như tấm liếp, nhưng đan thưa tạo ra những ô trống hình vuông để cài rơm vào cho tằm làm kén. Đó là cái né.

Còn những thanh tre, thanh nứa dùng để đan gọi là hom, như trong hom gianh, hom sắn, hom dâu. Tằm chín được thả trên né để tùy ý chọn nơi nhả tơ kết kén. Nếu kén trên né mà to, mật độ lại dày (già kén) thì sẽ bị kẹt chặt vào hom, khó gỡ (kẹn hom). Già kén kẹn hom có nghĩa là như vậy.

Tác giả sách, GS. Hoàng Văn Hành, cho rằng bắt nguồn từ một từ đồng âm (“kén” trong kén tằm và “kén” trong kén chọn), dần dà từ việc chăn tằm kéo kén đã dẫn đến câu chuyện tình duyên đôi lứa lỡ dở.