Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Tri thức trực tuyến nếu mạng chậm. Đóng

5 'thủ phạm' đứng sau 4 loại ung thư gây tử vong nhiều nhất

Số người tử vong vì ung thư tại Việt Nam tăng hơn 2,4 lần sau 5 năm. Đằng sau thực trạng này là nhiều yếu tố nguy cơ từ môi trường đến thói quen sinh hoạt.

ung thư ảnh 1

Ung thư ngày càng trở thành gánh nặng sức khỏe, trong đó thuốc lá, rượu bia, ô nhiễm môi trường và già hóa dân số là những yếu tố đáng chú ý. Ảnh minh họa: Đinh Hà.

Theo báo cáo Thực trạng và xu hướng nguyên nhân tử vong tại Việt Nam do Cục Thống kê công bố ngày 12/11, giai đoạn 2021-2025, cả nước ghi nhận khoảng 152.100 trường hợp tử vong do ung thư, chiếm 8,4% tổng số ca tử vong do bệnh tật.

Đáng chú ý, số trường hợp tử vong do ung thư có xu hướng tăng nhanh qua các năm. Năm 2021, cả nước ghi nhận hơn 19.000 trường hợp, chiếm khoảng 5% tổng số ca tử vong do bệnh tật. Đến năm 2023, con số này tăng lên 25.800 trường hợp, tương ứng 7,3%. Năm 2025, số ca tử vong do ung thư lên tới 46.800, chiếm 15,2%.

Như vậy, số trường hợp tử vong do ung thư năm 2025 cao hơn hơn 2,4 lần so với năm 2021.

Trong các loại ung thư, ung thư phổi đứng đầu về số ca tử vong, chiếm trung bình 22% tổng số trường hợp trong cả giai đoạn. Tiếp theo là ung thư gan, ung thư dạ dày và ung thư đại tràng.

Những tác nhân âm thầm đứng sau làn sóng ung thư

Theo GS.TS Mai Trọng Khoa, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, nguyên Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, có nhiều nguyên nhân góp phần làm gia tăng số trường hợp mắc ung thư.

Trước hết, quy mô dân số ngày càng tăng khiến số người có nguy cơ mắc bệnh trong cộng đồng lớn hơn. Bên cạnh đó, tuổi thọ trung bình được nâng lên cũng làm gia tăng gánh nặng ung thư. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, nhưng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư tăng dần theo tuổi. Khi số người cao tuổi trong cộng đồng nhiều hơn, số trường hợp mắc bệnh cũng có xu hướng tăng.

Môi trường sống là một yếu tố đáng chú ý khác. Ô nhiễm không khí, hóa chất công nghiệp, thuốc trừ sâu, khói bụi và các tác nhân độc hại có thể làm tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư. Đặc biệt, việc tiếp xúc lâu dài với các yếu tố gây hại trong môi trường có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.

Tuy nhiên, theo GS Khoa, thuốc lá mới là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng hàng đầu đối với ung thư phổi. Nguy cơ không chỉ xuất hiện ở người hút thuốc trực tiếp mà còn ở những người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân đáng chú ý khiến số trường hợp ung thư phổi ở nữ giới gia tăng. Nhiều phụ nữ không hút thuốc nhưng sống cùng người hút thuốc, thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc trong gia đình. Ngoài ra, sử dụng rượu bia và duy trì lối sống thiếu lành mạnh cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc ung thư.

ung thư ảnh 2

Tuổi tác, môi trường sống và cả những biến đổi gene tự nhiên đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Ảnh: Đinh Hà.

Bên cạnh các yếu tố từ môi trường và thói quen sinh hoạt, những biến đổi gene phát sinh bên trong cơ thể cũng có thể dẫn đến ung thư. Vì vậy, ngay cả người không hút thuốc, không có tiền sử tiếp xúc rõ ràng với các yếu tố nguy cơ vẫn có khả năng mắc bệnh.

Những cánh cửa mới trong điều trị

GS Mai Trọng Khoa cho biết điển hình như khoảng 10 năm trước, ung thư phổi thường gắn với tiên lượng xấu. Phần lớn bệnh nhân được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khiến thời gian sống còn hạn chế.

Những năm gần đây, sự phát triển của sinh học phân tử đã tạo ra nhiều thay đổi trong chẩn đoán và điều trị. Các phương pháp như điều trị đích, thuốc ức chế tyrosine kinase, hóa trị và xạ trị hiện đại giúp cải thiện hiệu quả điều trị, kể cả ở bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn tiến xa.

Đáng chú ý, Bệnh viện Bạch Mai phối hợp với Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển phần mềm trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ chẩn đoán ung thư phổi.

Hệ thống có khả năng phân tích đồng thời 3 loại hình ảnh y khoa. Với ảnh CT lồng ngực, AI hỗ trợ phát hiện các nốt bất thường và vùng nghi ngờ ung thư. Trên hình ảnh nội soi phế quản, phần mềm có thể nhận diện tổn thương, kể cả ở những vị trí khó quan sát, đồng thời gợi ý vị trí cần sinh thiết. Đối với hình ảnh mô bệnh học, hệ thống hỗ trợ phân tích, phân loại tế bào nhằm xác định loại ung thư phổi.

Kết quả thử nghiệm cho thấy công nghệ này giúp bác sĩ phát hiện tổn thương nhanh và chính xác hơn, đồng thời giảm khối lượng công việc trong quá trình chẩn đoán.

ung thư ảnh 3

Bệnh nhân thăm khám tại Bệnh viện K. Ảnh: Thái Hà.

Bên cạnh ứng dụng AI, phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm vẫn là yếu tố quan trọng giúp cải thiện kết quả điều trị. Với những người thuộc nhóm nguy cơ cao, chụp cắt lớp vi tính liều thấp (CT liều thấp) là phương pháp được sử dụng trong tầm soát.

Theo GS Khoa, kỹ thuật này có thể phát hiện những tổn thương nhỏ ở phổi, qua đó hỗ trợ nhận diện ung thư từ giai đoạn sớm. Tuy nhiên, việc tầm soát cần căn cứ vào độ tuổi, tiền sử hút thuốc và các yếu tố nguy cơ của từng người. Người dân không nên tự ý chụp kiểm tra thường xuyên khi chưa có chỉ định chuyên môn.

Ngoài chẩn đoán hình ảnh, các xét nghiệm sinh học phân tử đóng vai trò quan trọng trong việc xác định những biến đổi gene của khối u. Kết quả này giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp với đặc điểm bệnh của từng người, trong đó có các thuốc nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch.

Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại như PET, PET/CT hay PET-MRI cũng góp phần phát hiện, đánh giá tổn thương ung thư và xác định mức độ lan rộng của bệnh, hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định điều trị.

Một hướng đi mới được chuyên gia đánh giá có nhiều tiềm năng là theranostics - phương pháp kết hợp giữa chẩn đoán và điều trị. Công nghệ này sử dụng các phân tử hướng đích gắn với đồng vị phóng xạ để vừa nhận diện, vừa tác động trực tiếp lên tế bào ung thư.

Dù vậy, chuyên gia nhấn mạnh kiểm soát yếu tố nguy cơ vẫn là giải pháp quan trọng để giảm gánh nặng ung thư. Không hút thuốc, tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động, hạn chế rượu bia, duy trì lối sống lành mạnh và khám sức khỏe, tầm soát phù hợp với mức độ nguy cơ là những biện pháp người dân có thể chủ động thực hiện.

'Vệ sĩ' vô hình của con người

Nếu có hệ miễn dịch ổn định, cơ thể sẽ sản sinh ra nhiều kháng thể chống lại các bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn, virus gây nên. Bạn sẽ khỏe mạnh mà không cần tới thuốc men. Cuốn sách "Siêu tổ chức con người" của tác giả Rodney Dietert đem tới cho bạn đọc những kiến thức hữu ích để bảo vệ hàng rào đề kháng tự nhiên của cơ thể và xây dựng lối sống lành mạnh.

Mặt tròn, da mỏng bất thường: Bác sĩ cảnh báo thói quen nguy hiểm

Sau nhiều tháng tự mua thuốc giảm đau và thuốc được quảng cáo chữa tiểu đường trên mạng xã hội, người đàn ông 69 tuổi được chẩn đoán suy thượng thận do thuốc.

Thức dậy giữa đêm đi vệ sinh, người đàn ông 38 tuổi đột quỵ

Một giờ sau khi ngủ, người đàn ông 38 tuổi thức dậy đi vệ sinh thì bất ngờ đau đầu dữ dội, méo miệng, liệt nửa người. Bác sĩ phát hiện xuất huyết não vùng cầu não.

Cá biển hay cá nước ngọt tốt cho sức khỏe hơn?

Cá biển thường được đánh giá cao nhờ hàm lượng omega-3, nhưng cá nước ngọt cũng có những lợi thế dinh dưỡng riêng.

Bức tranh ung thư ở Việt Nam qua những con số

Bức tranh ung thư ở Việt Nam qua những con số

0

Theo công bố mới nhất từ GLOBOCAN 2024, thế giới ghi nhận hơn 20,6 triệu ca ung thư mới, trong khi Việt Nam chứng kiến biến động đáng chú ý ở các bệnh lý hàng đầu.

Phương Anh

Bạn có thể quan tâm