Một người mẹ của hai cô con gái, đứa con thứ ba của vợ chồng cô chết lưu ở năm tháng rưỡi thai kỳ. Một năm sau, cô lại có mang, lần này đứa bé chào đời ở tuần thai thứ 29, nặng 1,4 kg. Em bé Mê Linh sinh non được đưa vào phòng chăm sóc đặc biệt, và sống phần lớn cuộc đời dài 15 ngày của mình cùng những dây nhợ, máy móc. Xứ sở Vô Danh là tiểu thuyết đậm chất tự truyện của tác giả Đoan Bùi kể về trải nghiệm này - cái "án chung thân" dành cho những người mẹ để mất con mình.
Trong lúc thế giới ngoài kia tiếp diễn guồng quay của mình, thì gia đình cô phải trân quý từng giây phút trong khoảng thời gian ngắn ngủi trước khi con gái út về với chốn của "những đứa trẻ chẳng bao giờ lớn lên". Những hình ảnh ít ỏi, những xúc chạm hiếm hoi, tất cả đều được cô nâng niu và tái hiện vào tập bản thảo, như thể sợ mình sẽ quên.
Nhưng chính sau khi đứa bé qua đời, mới là lúc bắt đầu của một cuộc vật lộn: tang chế, những thủ tục hành chính, rồi đến nỗ lực thiết lập lại trật tự cuộc sống. Người thân lẫn bạn bè dường như đều né tránh nhắc đến sự việc, bởi lẽ một đứa trẻ chết non là một chủ đề cấm kị.
Còn cô, cô không thể ngừng liên hệ hoàn cảnh của mình với bất cứ mẩu thông tin nào dẫu chỉ có chút ít trùng hợp trên phương tiện truyền thông, từ ca sinh của một em bé hoàng gia đến chuyện con chó của một chính trị gia qua đời, từ những số liệu thống kê đo lường nỗi đau mất mát đến cách phân loại trẻ em qua đời theo những độ tuổi khác nhau. Cô tuyệt vọng tìm cho mình một chỗ trên các diễn đàn trực tuyến hay trong các hội nhóm ngoài đời, van nài ai đó lắng nghe mình, chỉ để nhận lại những lời an ủi chung chung, những khước từ, những phớt lờ.
Thế là cô chỉ còn cách viết ra "bức thư gửi đến toàn nhân loại để báo tin rằng con cô đã chết": tác phẩm này là một nỗ lực "lật sang trang khác cuộc đời".
Tác giả/Tác phẩm
Xứ sở Vô Danh
Là tiểu thuyết - tự truyện trong đó nhân vật người mẹ kể về trải nghiệm mất đi đứa con gái sinh non của mình. Mang một cấu trúc đặc biệt kết hợp đa hình thức từ tự sự, thư từ cho đến trích dẫn..., cuốn sách vừa là cuộc phẫu tích nỗi đau, vừa là lời tự tình sâu thẳm của tác giả về một trải nghiệm mà nhiều người cho là chủ đề cấm kị không nên nhắc tới.
Kết hợp đa hình thức văn bản, từ tự sự, thư từ, trích dẫn văn chương, âm nhạc, điện ảnh đến điểm tin báo chí, dòng trạng thái trên diễn đàn mạng xã hội..., cuốn sách cấu trúc như một tập tiểu luận với chủ đề bao trùm "tôi-đã-mất-con-gái-mình". Từng bài trong đó là công cuộc khảo sát, lùng sục hướng ra bên ngoài lẫn khoét sâu vào nội tại hòng cắt nghĩa sự kiện ấy của người mẹ.
Chuyện của bản thân, nhưng Đoan Bùi không tài nào đặt bút xưng "tôi", mà phần lớn câu chuyện, tác giả kể ở ngôi thứ ba để giữ khoảng cách với những điều đã xảy ra. Chỉ đến gần cuối, "tôi" mới lộ diện, nhưng "tôi" ấy không hiện diện ở tư cách bà mẹ của những cô con gái nữa, mà là người phóng viên trong những chuyến tác nghiệp ở nhiều nơi khắp địa cầu. Chứng kiến mất mát từ thảm họa thiên nhiên và chiến tranh, biết là khập khiễng nhưng cô vẫn không thể thôi so sánh với nỗi đau chừng như vẫn chưa thể nguôi ngoai của mình.
Trước Xứ sở Vô Danh, tự truyện Người cha im lặng của Đoan Bùi đã được dịch và xuất bản tiếng Việt. Sự kiện cha cô bị tai biến dẫn đến mất ngôn ngữ thôi thúc tác giả bước vào cuộc hành trình truy nguyên nguồn cội nhằm thấu hiểu lịch sử gia đình và hoàn thành tác phẩm này.
Cả hai cuốn sách đều là lời tự tình về những ký ức riêng tư, mà dường như để đưa nó lên trang viết cô đã phải len nó vào giữa những giọng nói khác, sao cho câu chuyện của mình không phơi lộ quá trần trụi những xúc cảm và suy nghĩ sâu thẳm nhất. Với năng lực quan sát, nắm bắt, liên tưởng, đối sánh, phản biện của một phóng viên lâu năm, Đoan Bùi không khó khăn để làm được điều ấy.
Nhưng ở một mức độ nào đó, chính phong cách báo chí này lại làm mạch văn đứt gãy và chẻ vụn văn bản, mang đến một trải nghiệm có phần "bội thực thông tin". Phải chăng đó cũng là dụng ý của tác giả, mô tả trải nghiệm vượt qua nỗi đau của con người trong kỷ nguyên số - không thể nào tránh được sự va chạm với thế giới ngồn ngộn ngoài kia?
Đoan Bùi sinh năm 1976, là cây bút người Pháp gốc Việt, phóng viên của tuần báo Le Nouvel Obs. Cô là tác giả của nhiều cuốn sách cho cả thiếu nhi lẫn người lớn, trong đó La Tour (2022) được đánh giá cao.
Trong tháng 10, Đoan Bùi sẽ giao lưu với bạn đọc tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng, TP.HCM nhân dịp Xứ sở Vô Danh xuất bản tiếng Việt.
(*) Hình ảnh đầu bài: Tranh vẽ của Cath Kidston.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
