'Vòi bạch tuộc' nguy hiểm của các trung tâm AI

Khi sự lo ngại của công chúng dâng cao, Google và OpenAI đã đưa ra những con số của riêng họ, lập luận rằng một lệnh truy vấn chatbot chỉ tiêu tốn vài giọt nước.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu độc lập không hề bị thuyết phục. Họ cho rằng các công ty này đang đánh tráo khái niệm khi tính toán quá hẹp lượng nước thực sự cần thiết để vận hành và làm mát các trung tâm dữ liệu ngày càng khổng lồ. Nhu cầu nước đó không hề nhỏ bé chút nào.

Theo Rest of World, một trung tâm dữ liệu quy mô siêu lớn có thể hút cạn từ 3,7 - 18,9 triệu lít nước mỗi ngày. Con số này tương đương lượng nước sinh hoạt của một thành phố từ 10.000-50.000 dân tùy thuộc vào khu vực trên thế giới.

Hãy tưởng tượng khi các công ty này gom nhiều trung tâm dữ liệu lại với nhau thành từng cụm, rõ ràng việc cung cấp đủ nước là một thách thức cực kỳ lớn.

Quan trọng hơn, nhu cầu nước của từng trung tâm dữ liệu cũng không ngừng tăng lên. Các bộ xử lý đồ họa (GPU) cung cấp sức mạnh cho AI tạo sinh tiêu tốn nhiều tài nguyên hơn so với các loại chip và thiết bị lưu trữ truyền thống.

GPU hoạt động với cường độ cao hơn, tỏa nhiều nhiệt hơn, đồng nghĩa với việc chúng cần nhiều năng lượng và nước hơn để làm mát.

Tệ hơn nữa, trung tâm dữ liệu không thể dùng nước tạp. Nước phải đủ sạch để đảm bảo thiết bị và đường ống không bị ăn mòn hay hư hỏng.

Việc hút trực tiếp nguồn nước uống công cộng vừa dễ dàng vừa rẻ hơn nhiều so với việc tự xây dựng hệ thống xử lý nước. Hậu quả, các trung tâm dữ liệu đang trực tiếp tranh giành nguồn nước sạch sinh hoạt với chính người dân địa phương.

Nếu muốn tìm một minh chứng sống động nhất cho xung đột xoay quanh vấn đề sử dụng nước của trung tâm dữ liệu, hiếm có quốc gia nào phù hợp hơn Chile.

Tháng 10/2019, các cuộc biểu tình xã hội quy mô lớn bùng nổ trên khắp đất nước này. Một trong những khẩu hiệu cốt lõi của phong trào liên quan trực tiếp đến "Nước".

Google lúc đó đang chật vật vận động xin cấp phép và tìm kiếm sự ủng hộ của công chúng cho dự án trung tâm dữ liệu trị giá 200 triệu USD tại Cerrillos, phía tây nam thủ đô Santiago.

Để trấn an người dân, gã khổng lồ công nghệ đã đưa ra một kịch bản quen thuộc: Cơ sở AI này sẽ mang lại việc làm, sự thịnh vượng, và tạo đà thu hút thêm đầu tư công nghệ cho khu vực.

Tuy nhiên, thực tế không hề màu hồng. Trung tâm dữ liệu mới của Google tuy có mang lại nhiều việc làm xây dựng ngắn hạn, nhưng lại có rất ít công việc dài hạn. Bù lại, nó sẽ ngốn một lượng nước khổng lồ, thứ mà Cerrillos không hề dư dả.

Theo chính các số liệu dự báo, trung tâm dữ liệu mà Google muốn xây dựng ở Cerrillos sẽ sử dụng tới 169 lít nước mỗi giây.

Chỉ trong một ngày, nó sẽ tiêu thụ lượng nước bằng toàn bộ 80.000 cư dân Cerrillos dùng để uống trong cả một năm.

Tồi tệ hơn, Google muốn khai thác lượng nước đó từ một tầng ngậm nước ngầm vốn đã chịu sắc lệnh hạn chế khai thác từ năm 2005. Chỉ vài tuần trước khi dự án được cơ quan môi trường đóng dấu phê duyệt, sắc lệnh đó đã được nâng cấp thành lệnh cấm hoàn toàn việc khai thác mới.

Những con số ước tính về lượng nước sử dụng đã gióng lên hồi chuông báo động cho người dân. Chile vốn đã chìm trong đợt hạn hán chưa từng có kể từ năm 2010.

Đến năm 2021, hơn một nửa trong số 19 triệu dân của đất nước này phải sống trong các khu vực thiếu nước trầm trọng, buộc hàng trăm cộng đồng nông thôn phải sống dựa vào các xe bồn chở nước ngọt.

Những kịch bản tương tự như ở Chile đang lặp lại trên khắp các nước thuộc khu vực Mỹ Latin.

Năm 2023, thủ đô Montevideo của Uruguay rơi vào tình trạng khẩn cấp do đợt hạn hán tồi tệ nhất trong vòng 70 năm.

Giữa lúc người dân xuống đường biểu tình chống lại sự lạm dụng nước của các ngành công nghiệp, Google lại lên lên kế hoạch xây dựng một trung tâm dữ liệu ở Canelones, cách Montevideo chưa đầy một giờ lái xe về phía Bắc.

"Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ nước ở Uruguay được dùng cho con người. Phần lớn bị hút cạn bởi các ngành công nghiệp nông nghiệp khổng lồ như trồng đậu nành, lúa gạo và bột gỗ. Giờ đây, chúng ta lại có thêm Google nhăm nhe tiêu thụ lượng nước khổng lồ", Daniel Pena, nhà nghiên cứu tại University of the Republic cho biết.

Nhiều người Uruguay nghi ngờ rằng Google chuyển hướng sang nước họ do vấp phải sự phản đối quá gắt gao ở Chile.

Trong khi đó, tại Brazil, quốc gia này đã có hơn 180 trung tâm dữ liệu, bất chấp nhiều khu vực thường xuyên chịu cảnh hạn hán.

Ở ngoại ô Fortaleza, thành phố lớn thứ 4 ở Brazil, có ít nhất 4 trung tâm dữ liệu lớn đang tìm cách thiết lập cơ sở để tận dụng khu vực thương mại tự do tại Caucaia.

Đáng chú ý, một trung tâm dữ liệu rộng bằng 12 sân bóng đá, trị giá khoảng 10 tỷ USD, đang được ráo riết xây dựng.

Dù trên danh nghĩa thuộc sở hữu của một công ty năng lượng gió địa phương, nó thực chất được phát triển để phục vụ cho nền tảng TikTok. Trớ trêu thay, nó lại được đặt tại một khu vực đã phải chịu tình trạng hạn hán khẩn cấp trong suốt 16/21 năm, từ năm 2003 đến 2024.