Video bán sách gây tranh cãi vì có dấu hiệu tạo bởi AI

Mới đây, trang của họa sĩ Mèo Mốc (Đặng Quang Dũng) đăng thông tin về sách của anh được sử dụng cho video bán hàng trên sàn thương mại điện tử, video này có nhiều dấu hiệu cho thấy tạo ra bởi AI như người cầm ngược bìa sách, tên sách bị sai (tên sách trong video là "Cây Du Hí" trong khi tên đúng là Tây Du Hí).

Video có gắn biểu tượng giỏ hàng đặc trưng của sàn thương mại điện tử (TMĐT) Shopee.

So sánh bìa sách trong video có dấu hiệu tạo bởi AI (bên trái) và bìa sách gốc (bên phải).

'Gắn nhãn video tạo bởi AI' liệu đã đủ?

Bài đăng đang nhận được hàng nghìn phản hồi trên mạng xã hội. Nhiều bình luận nhận định video giả lập người thật, tạo ra bởi AI là hình thức video ngắn phổ biến trên Shopee hiện nay. Có ý kiến đặt câu hỏi về trách nhiệm của sàn thương mại điện tử liên quan tới các video tạo bởi AI này.

Trên website của Shopee, mục "Những điều cần biết về nội dung AI và nhãn dán AI trên Shopee Video", sàn TMĐT này yêu cầu người bán và nhà sáng tạo nội dung bật tính năng "gắn nhãn thông báo Video tạo bởi AI" khi đăng tải các nội dung tạo bởi AI.

Sàn ghi các nội dung này bao gồm "hình ảnh, âm thanh, video được tạo hoàn toàn bằng AI để hiển thị và giới thiệu sản phẩm, có mô phỏng hoặc giả lập ngoại hình, giọng nói người thật, tái hiện bối cảnh hoặc sự kiện thực tế; nội dung được chỉnh sửa đáng kể bằng AI, như thay đổi ảnh, giọng nói hoặc đoạn hội thoại trong video".

Sàn hướng dẫn: "Sau khi bật, nhãn AI sẽ hiển thị trên video để người xem dễ dàng nhận biết". Về trách nhiệm pháp lý, Shopee ghi "người bán và nhà sáng tạo nội dung chịu trách nhiệm hoàn toàn khi đăng tải các nội dung tạo bởi AI trên Shopee Video" và cần tuân thủ việc không sử dụng nội dung thuộc phạm vi bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ của bên thứ ba khi chưa có sự cho phép hợp lệ.

Như vậy, người xem tự nhận biết video AI nhờ nhãn đã gắn, người đăng tự chịu trách nhiệm về video AI. Sàn TMĐT này không ghi gì về trách nhiệm của nền tảng với hoạt động này.

Liên hệ với phía Shopee về hướng xử lý các nội dung video AI vi phạm bản quyền, đại diện sàn TMĐT phản hồi rằng trên website, trang "Tiêu chuẩn cộng đồng Shopee Video" mục 8 về vi phạm quyền sở hữu trí tuệ ghi "nội dung vi phạm quyền sở hữu trí tuệ của người khác sẽ bị cấm trên nền tảng, bị xóa nếu bị phát hiện hoặc báo cáo đã qua xác nhận".

Vị đại diện này cũng gửi thêm các bước hướng dẫn người dùng báo cáo Shopee video nếu thấy video vi phạm "Tiêu chuẩn cộng đồng".

Video AI khiến người dùng không tin tưởng mua hàng

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, họa sĩ Đặng Quang Dũng đánh giá hành động của Shopee - gắn nhãn video AI - mới chỉ là giải pháp tối thiểu. Anh cho rằng nền tảng này thiếu lựa chọn cho phép người dùng được từ chối việc xem nội dung tạo sinh từ AI, cũng như bảo vệ hình ảnh của họ khỏi việc bị sử dụng để huấn luyện các mô hình AI.

"Điều này khiến cho việc tiêu thụ nội dung Gen AI trở nên thụ động, nếu không muốn nói rằng các nền tảng đang có dấu hiệu 'ép buộc' người dùng tiêu thụ các nội dung Gen AI này, dù muốn hay không", họa sĩ nhận định. Anh cho rằng các video Gen AI đang quảng bá các sản phẩm không tồn tại do sai lệch thông tin sản phẩm.

"Các nội dung Gen AI hiện tại đang thừa sự nới lỏng, nhưng thiếu chính sách quản lý. Áp lực về việc chọn lọc và phản ánh đối với những sản phẩm tạo bởi AI này đang đặt lên bộ não của người dùng thông thường. Chính bộ não của chúng ta lại đang được sử dụng như một 'màng lọc'. Còn các mô hình Gen AI sử dụng nguồn lấy từ sản phẩm do chính ta tạo ra, để tạo sinh ra những sản phẩm hời hợt, vô hồn", họa sĩ khẳng định.

Tác giả cho biết chưa tìm được cách liên lạc phản ánh tới Shopee, khi các kênh liên lạc có người trực của nền tảng này chỉ nhằm phục vụ người mua - bán trên sàn.

Trần Hiền (23 tuổi, Hà Nội), một người thường xuyên mua hàng trên các sàn TMĐT như Shopee, TikTok, chia sẻ không có thiện cảm với các video tạo ra bởi AI trên các sàn TMĐT.

"Mua hàng online nghĩa là đã không được nhìn thấy sản phẩm thật, video quảng cáo lại tạo bởi AI khiến sản phẩm càng không thật, tôi không tin tưởng mua hàng. Giọng nói AI làm tôi băn khoăn về chất lượng thực sự của sản phẩm", Hiền đánh giá.

Hiền cho rằng cần có chế độ để người xem loại bỏ các nội dung tạo ra bởi AI, vì Hiền không thấy các video này tăng tần suất, chất lượng việc mua bán của mình trên sàn TMĐT. Cô nhận định sàn TMĐT phân phối quá nhiều nội dung AI chỉ giúp thu hút nhiều người bán hơn, thu hút những người bán hàng không thực sự để tâm tới thương hiệu, sản phẩm bán, mà chỉ muốn tối ưu chi phí vận hành cửa hàng.