Vì sao chuyện tình dục trở thành bí mật?

Trong Lịch sử tính dục I: Khát khao được biết và Lịch sử tính dục II: Sử dụng khoái cảm (Nhã Nam liên kết Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM thực hiện), Michel Foucault, nhà triết học nổi tiếng người Pháp, chỉ ra từ thế kỷ 17, một "bộ máy im lặng" đã được thiết lập để đưa tình dục vào những không gian kín đáo hơn.

Trước đó, xã hội vốn có thái độ cởi mở và trực diện hơn nhiều đối với các biểu hiện thể xác. Sự thay đổi này gắn liền với sự trỗi dậy của tầng lớp trung lưu và những quy tắc đạo đức mới nhằm tối ưu hóa chức năng duy trì nòi giống của gia đình.

Tình dục bị giam trong phòng ngủ

Theo Foucault, trước thế kỷ 17, xã hội phương Tây có thái độ khá cởi mở với chuyện tình dục. Khi đó, các hành vi thân mật không cần phải che giấu quá mức và ngôn từ về xác thịt được sử dụng một cách tự nhiên. Sự thay đổi chỉ diễn ra khi giai cấp tư sản bắt đầu trỗi dậy và áp đặt một trật tự mới, tình dục bị tách rời khỏi đời sống công cộng để thu hẹp lại trong phạm vi gia đình. Từ đây, nhiều người thường lầm tưởng rằng sự kín kẽ trong chuyện phòng the là một giá trị đạo đức vĩnh cửu.

Mục tiêu của sự thu hẹp này không đơn thuần là sự khiêm tốn. Nó phục vụ cho một chức năng nghiêm túc hơn mang tên “tái sản xuất sức lao động”. Khi xã hội coi trọng việc quản lý dân số và sức khỏe cộng đồng, chuyện ái ân không còn là thú vui cá nhân mà trở thành một thứ "quyền lực sinh học". Để tối ưu hóa lực lượng sản xuất, mọi biểu hiện tình dục bên ngoài mục đích duy trì nòi giống đều bị dán nhãn là bất thường và cần được giữ trong bóng tối.

Nhã Nam liên kết với NXB Tổng hợp TP.HCM thực hiện Lịch sử tính dục I: Khát khao được biết (xuất bản lần đầu năm 2024) và Lịch sử tính dục II: Sử dụng khoái cảm (xuất bản lần đầu năm 2026). Ảnh: N.N.

Chính vì vậy, phòng ngủ của cha mẹ trở thành địa điểm duy nhất được thừa nhận chính danh cho tình dục. Mọi không gian khác trong xã hội đều phải được "thanh lọc" để tránh những va chạm thể xác và những lời lẽ khiêu dâm. Sự e ngại nơi công cộng thực chất là một phản xạ được rèn luyện để bảo vệ tính chuẩn mực của mô hình gia đình truyền thống.

Michel Foucault mô tả: "Tình dục bị khoanh vùng cẩn thận; chỉ còn diễn ra trong nhà. Các cặp vợ chồng chịu trách nhiệm cho hoạt động này và biến nó trở thành chức năng nghiêm túc là duy trì nòi giống. Khi nhắc đến tình dục, im lặng trở thành quy tắc".

Sự im lặng này còn được triệt để hóa thông qua giáo dục và y học để hình thành nên tâm lý ngại ngùng từ khi con người còn nhỏ. Foucault cho rằng trẻ em bị áp đặt giả thuyết là những “sinh vật vô tính”, khiến mọi câu hỏi hay biểu hiện về ham muốn của trẻ đều bị người lớn phớt lờ hoặc ngăn cấm. Những hệ thống giám sát trong trường học từ thế kỷ 18 đã dạy cho trẻ rằng tình dục là thứ nguy hiểm cần phải che giấu.

Lâu dần, sự che giấu này trở thành một thói quen ăn sâu vào tiềm thức, biến việc giữ im lặng về tình dục thành tiêu chuẩn đánh giá sự văn minh. Chúng ta ngại nói vì tin rằng đó là cách duy nhất để duy trì trật tự và sự đứng đắn của bản thân trước mắt người khác. Quyền lực đã thành công khi biến một hành vi tự nhiên thành một gánh nặng đạo đức khiến cá nhân tự giác tiết chế ngôn từ.

Nghịch lý càng im lặng lại càng nói nhiều

Thực tế trớ trêu mà Foucault chỉ ra là người dân tỏ ra e ngại nơi công cộng nhưng xã hội của thế kỷ 20 mà ông sống thực chất lại nói về tình dục nhiều hơn bất kỳ thời đại nào trước đây.

Theo ông, sự im lặng ở quán cà phê hay bàn ăn gia đình không có nghĩa là chủ đề này biến mất, nó chỉ được chuyển sang một dạng tồn tại khác. Thay vì những cuộc trò chuyện phiếm, tình dục được mổ xẻ trong phòng khám tâm thần, trong các báo cáo y khoa và những nghiên cứu xã hội học.

Michel Foucault được xem là một trong những nhà tư tưởng lớn nhất thế kỷ 20. Ảnh: Shutterstock.

Quyền lực xã hội không thực sự muốn con người câm lặng tuyệt đối; nó muốn họ phải nói ra "sự thật" về bản thân nhưng dưới sự giám sát chặt chẽ. Giữ bí mật nơi công cộng thực chất là một chiến thuật để tích lũy ham muốn, biến tình dục thành một thứ "bí ẩn" cần được khai phá. Khi cảm thấy mình đang giữ một bí mật lớn lao, con người sẽ càng có nhu cầu tìm đến những chuyên gia để "thú tội" hoặc xin tư vấn.

Chính cảm giác "cấm kỵ" lại là mồi nhử để kích thích con người không ngừng suy nghĩ và bàn tán về tình dục.

Việc biến tình dục thành một "bí mật" linh thiêng đã biến con người thành những sinh vật luôn khao khát được giải phóng thông qua ngôn từ. Chúng ta tin rằng tình dục chứa đựng sự thật sâu kín nhất về tâm hồn và vì thế chúng ta cảm thấy thôi thúc phải khám phá nó bằng cách đọc sách, xem phim hay thảo luận chuyên sâu. Sự ngại ngùng ở nơi công cộng chẳng qua chỉ là lớp vỏ bọc để nuôi dưỡng một cơn sốt thảo luận không bao giờ dứt trong những không gian được cho phép.

--------------

Các thông tin trong bài được khai thác từ bộ sách Lịch sử tính dục của tác giả Michel Foucault do Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM phối hợp với Nhã Nam thực hiện, phát hành lần đầu năm 2024.

Bài viết có sử dụng các thao tác biên tập trong quá trình xử lý thông tin và tư liệu để nội dung được liền mạch.