|
|
Cháy rừng ở bang New South Wales vào đầu tháng 1/2026. Ảnh: The Guardian. |
Trong khi nửa bán cầu bắc của Trái Đất đang trải qua mùa đông lạnh giá, ở bán cầu Nam, đặc biệt là Australia, lại đang trải qua mùa hè nóng bức. Đáng chú ý hơn, Australia đang phải đối mặt với mùa hè khắc nghiệt chưa từng có trong suốt 6 năm qua với mức nhiệt vượt 40 độ C, thậm chí chạm ngưỡng 50 độ C.
Vì sao nắng nóng bất thường?
Theo IQAir, đợt nắng nóng khắc nghiệt kéo dài từ ngày 27/12/2025 đến 6/1/2026 đã khiến Australia hứng chịu nền nhiệt vượt 45 độ C tại 17 trạm quan trắc của Cục Khí tượng nước này. Đỉnh điểm là mức 49,1 độ C được ghi nhận tại Moomba vào ngày 4/1/2026 - mức cao nhất được đo tại Australia kể từ tháng 1/2019.
Đợt nắng nóng cũng ảnh hưởng tới nhiều khu vực khác tại Australia. Các trung tâm dân cư đông đúc như Melbourne, Adelaide, vùng tây Sydney, cùng nhiều khu vực nội địa như Mallee, Murraylands và Riverina đều ghi nhận nền nhiệt cực đoan. Nắng nóng bắt đầu gia tăng mạnh từ ngày 7/1 và kéo dài đến ngày 9/1.
 |
| Australia trở thành "chảo lửa" trong mùa hè năm nay. Ảnh: Bureau of Meteorology. |
Ông Mark Howden, Giám đốc Viện Khí hậu, Năng lượng và Giải pháp Thảm họa của Đại học Quốc gia Australia, nhận định các đợt nắng nóng hiện tại là hiện tượng rất bất thường, gắn liền với sự gia tăng mạnh nhiệt độ toàn cầu do biến đổi khí hậu.
Trong khi đó, giải thích về hiện tượng thời tiết cực đoan trong mùa hè tại Australia, một số chuyên gia khí tượng khác cho rằng nguyên nhân chính của đợt nắng nóng diện rộng là khối không khí cực nóng và khô di chuyển từ khu vực tây bắc xuống các bang phía nam và phía đông Australia.
Khối khí này được duy trì bởi gió tây bắc thổi liên tục, đồng thời chịu tác động của một hệ thống áp cao di chuyển chậm trên biển Tasman, ngăn cản không khí mát xâm nhập vào đất liền.
Ở tầng cao, một vùng áp cao khác hình thành trên miền nam Australia khiến không khí bị nén xuống gần mặt đất, làm nhiệt độ tăng mạnh. Trời quang mây trên phần lớn lãnh thổ cũng càng khiến bức xạ mặt trời ban ngày gay gắt hơn và hạn chế khả năng hạ nhiệt vào ban đêm.
 |
| Người dân Australia mệt mỏi vì mùa hè cực đoan. Ảnh: Michael West Media. |
Đã được dự báo từ sớm
Đáng chú ý hơn, tình trạng này đã được các chuyên gia dự báo từ năm 2025. Thời gian đó, The Guardian cùng nhiều tờ báo khác đưa tin hiện tượng nhiệt độ tầng bình lưu trên Nam cực tăng bất thường đang được các nhà khoa học theo dõi sát do có khả năng tác động đến thời tiết Australia vào mùa hè.
Hiện tượng này được gọi là “nóng lên đột ngột ở tầng bình lưu”, hầu như không xuất hiện ở bán cầu nam. Trong 45 năm qua, bán cầu nam chỉ ghi nhận 3 sự kiện ở mức trung bình đến mạnh vào các năm 1988, 2002 và 2019. Theo Cục Khí tượng Australia, đợt nóng lên đột ngột vào năm 2019 đã góp phần khiến cháy rừng tại nước này thêm thảm khốc, thậm chí được gọi là "mùa hè đen".
Theo ông Martin Jucker, giảng viên cao cấp ngành Khoa học khí quyển tại Đại học New South Wales, từ đầu tháng 9/2025, nhiệt độ không khí ở độ cao khoảng 30 km trên Nam Đại Dương và Nam cực đã tăng nhanh và cao hơn trung bình khoảng 30 độ C. Ông cho biết thông thường, nhiệt độ ở độ cao này vào khoảng âm 50 độ C, nhưng từ tháng 9 đã đạt mức âm 20 độ C.
Đáng chú ý, sự ấm lên này đi kèm với việc suy yếu của xoáy cực - hệ thống gió mạnh bao quanh các vùng cực của Trái đất. Tốc độ gió vốn thường đạt khoảng 200 km/h nhưng đã giảm còn khoảng 100 km/h.
Những biến đổi này có thể thúc đẩy các hình thái thời tiết nóng và khô hơn ở tầng mặt đất, đặc biệt tại các bang New South Wales và Victoria.
Theo Cục Khí tượng Australia, trong các đợt nóng lên tầng bình lưu trước đây, tác động thời tiết rõ nét nhất thường ghi nhận tại New South Wales và miền nam Queensland với nhiệt độ mùa xuân cao hơn trung bình và lượng mưa giảm.
Chuyên gia Ben Domensino của Weatherzone cho rằng hiện tượng này cũng có thể ảnh hưởng đến chỉ số khí hậu Southern Annular Mode, qua đó làm gia tăng khả năng xuất hiện các ngày nắng nóng bất thường ở miền nam Australia và tăng nguy cơ khô hạn, cháy rừng tại khu vực phía đông.
Hiện tại, dù Australia đã cải thiện đáng kể công tác ứng phó khẩn cấp kể từ sau “mùa hè đen” năm 2019, các chuyên gia vẫm cảnh báo chỉ riêng sự chuẩn bị là chưa đủ.
“Ngay cả khi đã chuẩn bị kỹ lưỡng, chúng ta vẫn phải đối mặt với những tình huống vượt ngoài khả năng kiểm soát", ông Mark Howden nói, đồng thời cho biết biến đổi khí hậu đang tạo ra những diễn biến ngày càng khắc nghiệt và những bất ngờ vẫn sẽ tiếp diễn.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
