Sự khác biệt cơ bản nhất giữa Bản vị Đôla và Bản vị Vàng là phương thức thanh toán của đồng tiền bản vị sau khi lưu chuyển quốc tế. Theo chế độ Bản vị Vàng, dòng chảy của đôla ra bên ngoài cũng sẽ dẫn đến dòng chảy của vàng ra bên ngoài, điều này sẽ làm suy yếu quy mô dự trữ tiền tệ của Mỹ và ngăn cản việc tạo ra tín dụng ở Mỹ.

Hệ thống Bản vị Đôla sẽ phá vỡ sự cân bằng này. Dòng chảy đôla ra bên ngoài sẽ không làm giảm thiểu nền tảng tạo ra tín dụng trong nước, trong khi quốc gia đón nhận dòng đôla chảy vào sẽ gia tăng dự trữ ngoại hối, qua đó mở rộng nguồn cung tiền tệ của nó.

Được bắt đầu vào năm 1924, kế hoạch Dawes đã kích hoạt một trò chơi lưu thông đôla. Khi dòng đôla chảy vào Đức, giá trị của đồng mark sẽ tăng cao, nền kinh tế sẽ trải qua thời kỳ thịnh vượng ngắn hạn, đồng thời nợ của Đức sẽ tăng gấp bội. Đức đã bồi thường cho Anh và Pháp bằng đồng đôla. Dự trữ ngoại hối của Anh và Pháp tăng lên, đồng thời tăng tín dụng và nợ.

Anh và Pháp sẽ trả nợ cho Mỹ bằng đồng đôla, và Mỹ sẽ nhận được tổng số tiền gốc và lãi nhiều hơn, điều này sẽ làm tăng tín dụng trong nước và tạo ra nợ. Sau đó, đồng đôla lại chảy ra nước ngoài, bắt đầu một chu kỳ mới. Mỗi chu kỳ sẽ mang lại nhiều nguồn cung tiền hơn cho các quốc gia mà đồng đôla chảy qua, đồng thời kèm theo đó là quy mô nợ lớn hơn, và bản thân Mỹ cũng không ngoại lệ.

Đây dường như là ý tưởng tuyệt vời về một động cơ vĩnh cửu. Chừng nào các chủ ngân hàng Mỹ sẵn sàng cho thế giới vay một cách hào phóng, nền kinh tế thế giới có thể tiếp tục thịnh vượng, và chẳng ai quan tâm rằng những nước đi vay này có khả năng trả nợ hay không. Đây là cuộc chơi “tín dụng thứ cấp” quy mô quốc tế của những năm 1920.

Vào ngày 7 tháng 7 năm 1927, Strong tổ chức một cuộc họp bí mật của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York tại Long Island, New York mà không mời bất cứ ai từ trụ sở Cục Dự trữ Liên bang ở Washington tham gia. Tại đó, ông đưa ra một quyết định quan trọng là giảm lãi suất từ 4% xuống 3,5%, thúc đẩy dòng chảy của vàng sang Anh.

Tại thời điểm này, lượng vàng dự trữ của Anh đang cạn kiệt và chế độ Bản vị Vàng đang bị lung lay, trong khi Mỹ sẽ không cho phép hệ thống Bản vị Vàng của Anh sụp đổ. Quyết định cắt giảm lãi suất đơn phương đã khiến Cục Dự trữ Liên bang ở Washington tức giận.

Cơ quan này có quyền phủ quyết quyết định của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, nhưng không thể buộc Ngân hàng Dự trữ Liên bang thay đổi chính sách của mình, kết quả đã dẫn tới một sự chia rẽ trong nội bộ Cục Dự trữ Liên bang. Strong đã phớt lờ mâu thuẫn nội bộ của Cục Dự trữ Liên bang và trực tiếp bắt tay vào hành động.

Từ tháng 7 đến tháng 9, ông đã bơm 200 triệu đôla vào nghiệp vụ thị trường mở, giảm tỷ lệ chiết khấu xuống 35%. Phố Wall lập tức sôi sục, thị trường chứng khoán lao vào cơn cuồng loạn cuối cùng. Trong quý 4 năm 1927, doanh số bán trái phiếu nước ngoài tại Mỹ đã lập kỷ lục lịch sử, và dòng đôla chảy ra nước ngoài với quy mô thậm chí còn lớn hơn thế.

Vàng và đồng đôla Mỹ tạo ra những cơn sóng thần tài chính thế giới. Ảnh: Goodreturns.

Tất cả các cuộc khủng hoảng tài chính về bản chất đều là những cuộc khủng hoảng nợ, và tất cả các cuộc khủng hoảng nợ đều có khúc dạo đầu là sự đứt gãy chuỗi vốn.

Vào tháng 7 năm 1928, thị trường chứng khoán Mỹ đã trở nên điên cuồng. Phố Wall đã cung cấp các khoản vay có đòn bẩy lên tới 7 tỷ đôla cho các nhà đầu tư chứng khoán, và lãi suất cho vay tăng chóng mặt từ 10% đến 20%! Chứng kiến bong bóng đã phình đến mức không thể kiểm soát, Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York đã buộc phải tăng lãi suất thêm 1,5% ngay lập tức, và lợi tức tăng vọt lên 5%.

Vào thời điểm này, đồng đôla ở nước ngoài đã bị choáng váng. Lãi suất của Mỹ quá cao, và mức lãi ở Phố Wall lại càng hấp dẫn, đồng đôla đã bắt đầu ráo riết chảy ngược trở lại. Sự lưu thông của đồng đôla - nền tảng cho sự thịnh vượng của thế giới - cuối cùng đã bị phá vỡ.

Việc Đức “bơi khỏa thân” ngay lập tức bị phanh phui, nền kinh tế Đức ngay lập tức rơi vào vực thẳm suy thoái. Đức phải bắt đầu kiểm soát dòng vốn chảy ra, đồng thời hạn chế nhập khẩu.

Thị trường tài chính London cũng lập tức hoảng loạn, Anh đã đầu tư tới 1 tỷ đôla vào Đức và Trung Âu, và giờ đây nước này đang phải đối mặt với số phận tàn khốc. Việc Mỹ đột ngột tăng lãi suất ngay lập tức khiến lượng vàng chảy ra trên quy mô lớn ở London, và Anh buộc phải tăng lãi suất để giảm bớt áp lực này. Tình trạng suy thoái của nước Anh càng trở nên nghiêm trọng.

Đến tháng 10 năm 1929, Mỹ cuối cùng cũng đón nhận thời khắc sụp đổ của bong bóng nợ. Lúc này, tổng số nợ của nền kinh tế Mỹ đã lên tới 300% GDP. Kim tự tháp nợ này phải tiếp tục mở rộng để tồn tại và quy mô trả nợ đã vượt xa khả năng thanh toán mà vàng có thể cung cấp. Trò chơi nợ ở Mỹ đã trở thành một mô hình Ponzi điển hình.

Mãi đến khi các nước ngoại vi lần lượt rơi vào khủng hoảng và suy thoái, các ngân hàng Mỹ mới nhận thấy mọi chuyện không ổn, khi họ chuẩn bị bắt đầu thu hồi khối nợ khổng lồ như kim tự tháp này thì thị trường chứng khoán bắt đầu sụp đổ. Nền kinh tế Mỹ đã rơi vào thời kỳ suy thoái kéo dài.

Sau tác động của đợt khủng hoảng đầu tiên năm 1929, nền kinh tế thế giới bước vào một khoảng lặng ngắn ngủi, một sự im lặng thậm chí còn đáng sợ hơn, chỉ có một vết nứt rạn trên con đập nợ kia. Tháng 5 năm 1931, con đập nợ thực sự vỡ tung.

Với sự sụp đổ của ngân hàng lớn nhất nước Áo, hệ thống ngân hàng của Đức ngay lập tức bị cơn lũ đột biến rút tiền gửi nhấn chìm. Ngay sau đó, chế độ Bản vị Vàng của Anh sụp đổ, và Pháp cuối cùng cũng bị cuốn vào vòng xoáy suy thoái, sau đó là Nhật Bản, Ý, Trung Âu, Nam Mỹ và các nước khác trong Khối Thịnh vượng Chung.

Từ năm 1914 đến năm 1933, cuộc viễn chinh đầu tiên của đồng đôla nhằm giành quyền bá chủ tiền tệ thế giới đã kết thúc trong thất bại. Mặc dù đồng đôla Mỹ đã đánh bại quyền bá chủ toàn cầu của đồng bảng Anh, nhưng nó không thể thiết lập nên một hệ thống tiền tệ mới.

Sau cuộc Đại suy thoái, việc trả các khoản nợ chiến tranh của nhiều quốc gia đã bị đình trệ, dẫn đến sức kiểm soát của đồng đôla đối với châu Âu giảm mạnh; việc chuỗi thương mại thế giới bị phá vỡ cũng khiến tầm ảnh hưởng của đồng đôla trong lĩnh vực thanh toán quốc tế bị thu hẹp nghiêm trọng; mặc dù đồng đôla vẫn khống chế được vị “Hán Hiến Đế” là vàng, nhưng đồng bảng Anh đã từ bỏ vàng, không còn thừa nhận “thiên hạ của nhà Hán” nữa.