Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Tri thức trực tuyến nếu mạng chậm. Đóng

Ung thư đại trực tràng ở Việt Nam lên top 3, bác sĩ nêu điều đáng lo

Dù y học có nhiều tiến bộ, ung thư đại trực tràng vẫn tăng hạng tại Việt Nam. Nhiều người chỉ đi khám khi xuất hiện triệu chứng, bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm.

Nội soi ngày càng hiện đại, AI hỗ trợ phát hiện tổn thương, nhưng số ca ung thư đại trực tràng vẫn tăng. Ảnh: BVCC.

Theo số liệu GLOBOCAN 2024 do Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) công bố, Việt Nam ghi nhận 177.404 ca ung thư mắc mới và 111.015 ca tử vong do ung thư trong năm.

Trong bức tranh đó, ung thư đại trực tràng đang đi lên nhanh. Bệnh có 22.584 ca mắc mới, đứng thứ ba sau ung thư vú và ung thư phổi. Bệnh cũng có 10.990 ca tử vong, đứng thứ ba sau ung thư phổi và ung thư gan. Cứ 8 người Việt được chẩn đoán ung thư thì có một người mắc ung thư đại trực tràng.

Hai năm trước, theo GLOBOCAN 2022, bệnh này ghi nhận khoảng 16.800 ca mắc và 8.400 ca tử vong. Như vậy, số ca mắc ước tính tăng hơn 30%. Thứ hạng của bệnh cũng vượt qua ung thư gan và ung thư dạ dày, hai loại ung thư vốn quen thuộc với người Việt.

Công nghệ hiện đại vẫn chưa đủ

Nghịch lý này được thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Duy Anh, nguyên bác sĩ Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, lý giải ngắn gọn: công nghệ hiện đại giúp phát hiện bệnh tốt hơn, nhưng không thể ngăn ung thư hình thành.

ung thư ảnh 1

Chụp CT mô phỏng để xác định thể tích điều trị, tính liều xạ trị, khung điều trị cho người bệnh tại TP.HCM. Ảnh: Duy Hiệu.

Theo chuyên gia, con số tăng có ba nguyên nhân chồng lên nhau.

Thứ hai là lối sống thay đổi nhanh. Mâm cơm nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn hơn và ít rau hơn. Rượu bia, thuốc lá, thói quen ngồi nhiều, ít vận động, thừa cân và béo phì cũng phổ biến hơn. Những yếu tố này âm thầm tác động lên đường ruột trong nhiều năm trước khi thành bệnh.

Thứ ba là năng lực chẩn đoán đã cải thiện. Nhiều trường hợp trước đây bị bỏ sót hoặc không được thống kê đầy đủ, nay được ghi nhận nhờ phương tiện y tế hiện đại hơn. Nói cách khác, một phần mức tăng phản ánh việc chúng ta “nhìn thấy” bệnh rõ hơn, chứ không hoàn toàn là bệnh bùng phát.

Xu hướng này không riêng Việt Nam. Ở Mỹ, ung thư đại trực tràng ở người dưới 50 tuổi tăng liên tục nhiều năm. Vì vậy, năm 2021, Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Mỹ (USPSTF) hạ tuổi bắt đầu tầm soát từ 50 xuống 45

ung thư ảnh 2

Bác sĩ cảnh báo khoảng trống lớn nhất hiện nay là thói quen tầm soát. Ảnh minh họa: Unsplash.

Khoảng trống lớn nhất không nằm ở máy móc

“Khoảng trống đáng lo ngại nhất hiện nay vẫn là hoạt động tầm soát. Việt Nam chưa có chương trình tầm soát ung thư đại trực tràng có tổ chức trên quy mô toàn quốc. Nhiều người còn ngại nội soi vì sợ đau, e ngại hoặc cho rằng không có triệu chứng đồng nghĩa với không mắc bệnh”, bác sĩ Duy Anh nhấn mạnh.

Quan niệm “không đau, không triệu chứng là khỏe” chính là cái bẫy của căn bệnh này. Ở giai đoạn sớm, ung thư đại trực tràng thường diễn tiến âm thầm. Khi triệu chứng xuất hiện, người bệnh lại dễ nhầm với các bệnh tiêu hóa thông thường. Đi ngoài ra máu thường bị cho là trĩ. Thay đổi thói quen đại tiện thì bị nghĩ là viêm đại tràng. Nhiều người tự ra hiệu thuốc mua thuốc uống, thấy đỡ lại thôi. Thời điểm vàng để phát hiện bệnh trôi qua theo từng đợt thuốc như thế.

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được đưa vào phòng nội soi. Các hệ thống hỗ trợ phát hiện polyp đã giúp tăng tỷ lệ phát hiện u tuyến, loại tổn thương có khả năng tiến triển thành ung thư. Dù vậy, bác sĩ Duy Anh lưu ý AI chỉ “nhìn” được những gì nằm trong khung hình nội soi. Nếu người dân không đến bệnh viện, AI cũng không có gì để nhìn.

Theo chuyên gia, nút thắt hiện nay không đơn thuần nằm ở máy móc. Nó nằm ở nhận thức và thói quen chăm sóc sức khỏe của cộng đồng.

Cửa sổ 10-15 năm để chặn ung thư

Một trong những điểm đáng chú ý của ung thư đại trực tràng là bệnh có thể được phòng ngừa thông qua phát hiện và loại bỏ tổn thương tiền ung thư.

ung thư ảnh 3

Người bệnh ung thư tại TP.HCM được chụp PET/CT để đánh giá hiệu quả, phát hiện di căn (nếu có) để bác sĩ đưa ra tiên lượng và phát đồ phù hợp. Ảnh: Khương Nguyễn.

Theo bác sĩ Duy Anh, phần lớn ung thư đại trực tràng phát triển từ polyp tuyến lành tính. Quá trình chuyển từ polyp thành ung thư thường kéo dài khoảng 10-15 năm. Đây là khoảng thời gian quan trọng để phát hiện và can thiệp trước khi tổn thương trở thành ung thư.

Thông qua nội soi đại tràng, bác sĩ có thể phát hiện và cắt bỏ polyp ngay trong quá trình thực hiện thủ thuật, từ đó ngăn chặn một số trường hợp ung thư hình thành.

Bên cạnh khả năng phòng bệnh, phát hiện sớm còn quyết định đáng kể đến kết quả điều trị. Theo các số liệu thống kê được bác sĩ dẫn giải, tỷ lệ sống sau 5 năm của người mắc ung thư đại trực tràng khi bệnh còn khu trú có thể đạt khoảng 90%. Trong khi đó, nếu ung thư đã di căn xa, tỷ lệ này chỉ còn khoảng 15%.

Tầm soát thế nào cho đúng?

Về tầm soát, theo khuyến cáo của Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Mỹ (USPSTF) năm 2021, người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu từ 45 tuổi và duy trì đến 75 tuổi.

Hai phương pháp có thể được lựa chọn là nội soi đại tràng định kỳ 10 năm một lần nếu kết quả bình thường hoặc xét nghiệm máu ẩn trong phân bằng phương pháp miễn dịch (FIT) hàng năm. Nếu kết quả FIT dương tính, người bệnh cần được nội soi đại tràng để xác định nguyên nhân.

Với nhóm nguy cơ cao, thời điểm bắt đầu tầm soát có thể sớm hơn và khoảng cách giữa các lần kiểm tra ngắn hơn, tùy thuộc tiền sử gia đình, bệnh lý nền và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.

ung thư ảnh 4

Bác sĩ điều khiển robot phẫu thuật cho bệnh nhân ung thư. Ảnh: BVK.

"Trong các phương pháp hiện nay, nội soi đại tràng có ưu thế vì vừa giúp phát hiện tổn thương, vừa cho phép lấy mẫu sinh thiết hoặc cắt bỏ polyp khi cần thiết. Một số cơ sở y tế triển khai nội soi có gây mê, giúp người bệnh giảm cảm giác khó chịu trong quá trình thực hiện", vị chuyên gia nói.

Bác sĩ Duy Anh cũng lưu ý PET/CT không phải phương pháp được sử dụng để tầm soát ung thư đại trực tràng ở người khỏe mạnh. Kỹ thuật này có giá trị trong đánh giá giai đoạn bệnh trước điều trị, tìm kiếm tổn thương di căn, phát hiện tái phát trong những trường hợp phù hợp, chẳng hạn khi chỉ số CEA tăng, và đánh giá đáp ứng điều trị. Để phát hiện sớm ung thư đại trực tràng, nội soi và xét nghiệm FIT vẫn là những phương pháp cần được ưu tiên theo chỉ định phù hợp.

Ngoài tầm soát, mỗi người có thể chủ động giảm nguy cơ mắc bệnh bằng cách duy trì chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế thịt đỏ, thịt chế biến sẵn; giảm rượu bia và bỏ thuốc lá. Việc duy trì ít nhất 150 phút vận động mỗi tuần, kiểm soát cân nặng, vòng bụng và đường huyết cũng góp phần bảo vệ sức khỏe.

Đặc biệt, người dân cần tìm hiểu tiền sử bệnh của gia đình và chủ động thông báo với bác sĩ khi thăm khám.

Bác sĩ Duy Anh khuyến cáo người dân không nên chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài trên 3 tuần, phân nhỏ hoặc dẹt bất thường, đau bụng, mót rặn, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc thiếu máu không xác định được nguyên nhân.

Những biểu hiện này không đồng nghĩa chắc chắn người bệnh mắc ung thư đại trực tràng, nhưng cần được thăm khám để xác định nguyên nhân. Người dân không nên tự quy kết là bệnh trĩ hoặc viêm đại tràng rồi kéo dài việc điều trị tại nhà.

Loại ung thư đang tăng bậc nhanh tại Việt Nam, ngày càng trẻ hóa

Từ triệu chứng chướng bụng thông thường, nam thanh niên 19 tuổi phát hiện mắc ung thư đại trực tràng ở giai đoạn muộn.

Bức tranh ung thư ở Việt Nam qua những con số

Theo công bố mới nhất từ GLOBOCAN 2024, thế giới ghi nhận hơn 20,6 triệu ca ung thư mới, trong khi Việt Nam chứng kiến biến động đáng chú ý ở các bệnh lý hàng đầu.

Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc

Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.

Dấu hiệu cảnh báo cơ thể thiếu kali

Dấu hiệu cảnh báo cơ thể thiếu kali

0

Mệt mỏi, chuột rút, táo bón và yếu cơ có thể là dấu hiệu cảnh báo hạ kali máu, tình trạng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Bà bầu nên ăn cá gì, tránh loại nào?

Bà bầu nên ăn cá gì, tránh loại nào?

0

Để hạn chế lượng thủy ngân hấp thụ, bà bầu nên chọn cá hồi, cá mòi, cá cơm và tránh các loài có hàm lượng thủy ngân cao như cá mập, cá kiếm.

Phương Anh

Bạn có thể quan tâm