Ngày 17/11/1846, người thợ cơ khí Carl Zeiss mở xưởng nhỏ trên phố Neugasse ở Jena bằng số vốn đi vay, rồi chỉ một năm sau đã chuyển hẳn sang làm kính hiển vi. Thứ dụng cụ ấy kéo những vật nhỏ hơn sợi tóc lại gần mắt người, để một lát cắt lá cây hay một giọt nước ao bỗng hiện rõ từng đường nét.
Gần 180 năm trôi qua, thương hiệu mang tên người thợ ấy vẫn làm đúng công việc của xưởng Jena năm nào: Rút ngắn khoảng cách giữa mắt người và thứ họ muốn nhìn.
Chặng gần nhất của hành trình ấy nằm gọn trong lòng bàn tay, trên chiếc vivo X500 Pro Max mà vivo dành cho những người muốn quay chụp sân khấu từ khán đài.
Khi chiếc kính được tính trên giấy trước
Trong những năm đầu, người thợ trong xưởng mài thấu kính rồi lắp vào ống, đưa lên soi thử rồi gạt bỏ chiếc không đạt và chỉ chiếc nào cho hình ảnh đủ rõ mới được giữ lại. Năm 1866, Carl Zeiss mời nhà vật lý Ernst Abbe của Đại học Jena về xưởng. Từ đó, chiếc kính bắt đầu thành hình trên trang giấy đầy phép tính trước khi chạm tới phôi thủy tinh.
 |
| Tranh in xưởng quang học Carl Zeiss ở Jena năm 1896 nhân dịp tròn 50 năm thành lập. Ảnh: Wikimedia Commons. |
Thấu kính thời mài thử phụ thuộc vào đôi tay của người thợ giỏi nhất xưởng, còn thấu kính từ thời Abbe nằm trong bản tính toán và khâu đo kiểm - thứ có thể truyền lại cho những thế hệ kỹ sư đến sau. Năm 1884, nhà hóa học Otto Schott cùng Abbe và Carl Zeiss lập một xưởng thủy tinh ở Jena, nơi theo Britannica cho ra khoảng 100 loại thủy tinh quang học mới.
Năm 1889, Abbe lập quỹ Carl Zeiss và quỹ này về sau trở thành chủ sở hữu duy nhất của xưởng. Khi không phải báo cáo lợi nhuận theo quý cho cổ đông, một công ty có thể kiên nhẫn với những hướng nghiên cứu mất hàng chục năm mới “chín”. Sự kiên nhẫn ấy hiện rõ ở nơi ít ai ngờ là ngành sản xuất chip. Carl Zeiss SMT theo đuổi quang học cho máy quang khắc cực tím từ giữa thập niên 1990 và nay là nhà cung cấp duy nhất hệ quang học cho máy của ASML.
Năm 1935, nhà vật lý Alexander Smakula của Zeiss phát minh lớp phủ chống phản xạ - lớp màng mỏng hơn sợi tơ phủ lên mặt kính. Theo số liệu của Zeiss, lớp màng ấy nâng tỷ lệ ánh sáng truyền qua thấu kính từ 60% lên 87%, rồi về sau được thay bằng lớp phủ nhiều lớp T*.
Đêm nhạc là lúc lớp màng ấy làm việc vất vả nhất, khi đèn LED rọi thẳng vào ống kính và những vệt sáng tím xanh quét qua khán đài không ngơi nghỉ. Camera chính của vivo X500 Pro Max dùng lớp phủ Zeiss T* và giá trị của nó nằm ở những vệt lóa không xuất hiện trên ảnh - thứ người chụp hiếm khi để ý.
Tên Zeiss trên mặt lưng và những người đứng ra đo
Ngày 17/12/2020, vivo và Zeiss công bố quan hệ đối tác về hình ảnh trên thiết bị di động, bắt đầu từ dòng vivo X60. Người dùng có quyền hoài nghi khi thấy tên một hãng quang học lâu đời in trên điện thoại, bởi ngành này từng có không ít thỏa thuận gắn tên mà thiếu công việc kỹ thuật đứng sau.
Nhưng quan hệ này được dựng quanh phòng thí nghiệm chung vivo ZEISS Imaging Lab, nơi mà theo Android Authority, mỗi nguyên mẫu đều được 2 bên thử nghiệm và đo kiểm ở Trung Quốc lẫn Đức. Vì thế, điều đáng hỏi không nằm ở chỗ logo Zeiss đặt ở đâu trên máy, mà ở chỗ ai đứng ra đo chiếc máy trước khi logo được phép xuất hiện.
 |
| Cụm camera mang tên Zeiss trên mặt lưng vivo X500 Pro Max. |
Ngày 22/8/2025, 2 bên gia hạn thỏa thuận và mở rộng hợp tác sang những ứng dụng hình ảnh nằm ngoài chiếc điện thoại.
Hàng ghế xa bỗng gần lại
Cuối tháng 10, khi TP.HCM đón 2 đêm Anh trai vượt ngàn chông gai và sân Mỹ Đình sáng rực trong 2 đêm diễn của Big Bang, nhiều khán giả ngồi xa sân khấu. Chiếc điện thoại là thứ họ luôn mang theo để giữ lại khoảnh khắc chờ đợi từ lâu.
Camera tele Zeiss APO của vivo X500 Pro Max dùng cảm biến 200 MP với tiêu cự tương đương 85 mm. Khi gắn thêm ống kính tăng cường tiêu cự vivo ZEISS Gen 2 Ultra, máy đạt tiêu cự tương đương 400 mm, đủ để kéo gương mặt nghệ sĩ lại gần mà người xem không phải rời chỗ ngồi. Là phụ kiện mua rời, ống kính này khi gắn vào có thể khiến chiếc điện thoại trông giống máy ảnh nhỏ gọn hơn là món đồ bỏ túi.
 |
| Sân khấu Anh trai vượt ngàn chông gai được chụp bằng vivo X500 Pro Max. |
Xưởng nhỏ trên phố Neugasse năm nào làm kính hiển vi để người ta nhìn rõ một giọt nước, còn ống kính Zeiss trên vivo X500 Pro Max theo khán giả lên tận hàng ghế cuối để họ nhìn rõ người mình thương trên sân khấu.
Điểm khác biệt giữa logo và quan hệ đồng chế tác không hiện trên bảng thông số, mà hiện trong những tấm ảnh chụp ngược đèn vẫn giữ trọn gương mặt người nghệ sĩ. Gần 180 năm qua, Zeiss vẫn giữ lối làm từ thời Abbe là tính trước trên giấy rồi đo lại trong phòng thí nghiệm trước khi để tên mình xuất hiện trên sản phẩm. Và sự chậm rãi khiến mọi khoảng cách ngắn lại. Một logo có thể mua được trong một mùa ra mắt, còn một chuẩn đo phải tích lũy qua nhiều thế hệ người làm nghề.
Người dùng có thể mua vivo X500 Series tại chuỗi cửa hàng Thế Giới Di Động trong thời gian tới. Độc giả xem thêm thông tin tại đây.
