Chân dung tự họa của Paul Gauguin.

Sinh ra trong giông bão

Eugène Henri Paul Gauguin sinh ra tại Paris ngày 7 tháng 6, 1848. Không lâu sau đó, như một điềm gở báo trước những trắc trở sẽ đeo bám ông suốt cuộc đời, âm thanh của những cuộc xung đột bắt đầu tràn ngập khu phố quanh nhà ông: hơn 10.000 người đã bị giết hoặc bị thương trong các cuộc đụng độ giữa quân đội chính quyền và giới lao động.

Các xung đột chính trị ở Pháp đã ảnh hưởng nhiều đến gia đình Gauguin: người cha, ông Clovis, một ký giả cấp tiến có quan điểm khiến chính quyền lo ngại, đã gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm. Mẹ ông, bà Aline, cũng có quá khứ giông bão không kém. Bà đã chứng kiến cha mình bị kết án mưu giết mẹ mình, nhà hoạt động nữ quyền nổi tiếng Flora Tristan.

Thân thế đặc biệt

Gauguin rất hãnh diện về tổ tiên đằng ngoại của mình. Ông tự hào về bà ngoại Tristan, thường lấy làm vui thú khi kể cho những người quen bảo thủ về việc bà đi khắp đất nước truyền bá tư tưởng xã hội chủ nghĩa, quyền bình đẳng cho phụ nữ và quyền tự do luyến ái.

Cha bà Tristan là đại tá của phó vương Peru người Tây Ban Nha, và Gauguin cũng xem những vị phó vương Peru và quý tộc Borgia Tây Ban Nha là tổ tiên mình.

Ông còn nói trong huyết quản mình cũng đang chảy dòng máu của người Inca và người dân đảo Nam Thái Bình Dương. Ông rất thích thú trước việc mình là con lai giữa người châu Âu và người ngoài châu Âu, tự hào tuyên bố: “Gốc gác tôi là nhà Borgia xứ Aragón, nhưng tôi cũng là một kẻ mọi rợ”.

Tuổi thơ ở Peru

Khi Gauguin lên một tuổi, gia đình ông rời Pháp để đến sống với họ hàng ở Peru. Ông Clovis, cha ông, qua đời vì đau tim trên cuộc hành trình, và Gauguin đã đổ tội cho người thuyền trưởng - “một gã tệ hại”, về sau ông nói vậy.

Gauguin cùng mẹ và chị được chào đón ở thủ đô Lima của Peru bởi Don Pio Tristan y Moscoso, xét về vai vế là cụ của ông. Ông già 109 tuổi này đã gầy dựng cơ đồ từ phân bón guano và tiêu thạch, và ông rất thích những người họ hàng trẻ tuổi này. Ông cho họ một căn nhà để ở, một người hầu da đen và một đứa nhỏ chạy việc.

Trở về Pháp

Mẹ Gauguin đưa cả nhà về Pháp đầu năm 1855 khi ông nội Gauguin sắp qua đời. Tài sản cụ Don Pio để cho bà nhanh chóng bị những họ hàng khác chiếm dụng, và nhà Gauguin trở nên rất túng thiếu.

Họ sống ở Orléans với chú Isidore, em trai ông Clovis, và Gauguin đi học ở trường trong vùng. Do lớn lên ở nước ngoài nên ông khác biệt với những đứa trẻ khác, và hầu hết thời gian ông chỉ chơi một mình, mơ về cuộc sống đã nằm lại phía sau ở Peru, hoặc dùng con dao bỏ túi để gọt những chuôi dao.

Nhìn thấy chúng, một người hàng xóm đã nói, “Nó sẽ thành nhà điêu khắc lớn đấy”, một dự đoán đã để lại ấn tượng lớn trong lòng cậu bé Gauguin. Các thầy giáo cho rằng ông có năng khiếu nhưng tính tình lập dị.

Một người thầy đã nói: “Thằng bé này lớn lên hoặc là thành thằng ngốc hoặc là thành thiên tài”, lời tiên tri mà Gauguin về sau thích lặp đi lặp lại nhiều lần trong đời.