Truyện cổ tích ở 'xứ sở mùa đông'

Québec là vùng đất đặc biệt của Canada. Đây là tỉnh bang duy nhất có tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức. Với mùa đông kéo dài và băng tuyết phủ trắng trong nhiều tháng, thiên nhiên khắc nghiệt cũng đi vào những câu chuyện được kể cho trẻ em qua nhiều thế hệ.

Những câu chuyện này được giới thiệu trong Vạn điều kỳ diệu xứ tuyết Québec, tác phẩm do Cécile Gagnon chủ biên, TS Trương Thị An Na dịch, được Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam xuất bản và phát hành năm 2026.

Tập sách tuyển chọn 28 truyện dân gian, mở ra thế giới của những chú gấu ngủ đông, đàn chim di cư, những khu rừng phủ tuyết và cuộc sống của con người giữa cái lạnh kéo dài. Qua đó, các câu chuyện mang màu sắc kỳ ảo và gắn với bài học về tình yêu thương, sự sẻ chia và đoàn kết để vượt qua khó khăn.

Món quà từ những câu chuyện kể

Trong phần Lời người dịch, TS An Na cho biết mình vô tình biết đến tác phẩm Mille ans de Contes Québec, tuyển tập truyện dân gian rất đặc sắc của Québec, Canada, trong lúc tìm truyện cổ tích cho cháu nội. Một giáo sư ở Đại học Motréal đã giới thiệu và dẫn bà đi mua sách tại Paris (Pháp).

Theo dịch giả, ngay từ ngày cầm tác phẩm trên tay, bà đã có một niềm tin đây là món quà quý dành cho cháu nội lẫn những cô cậu bé từ 3-4 tuổi trở lên ở Việt Nam.

“Từ xa xưa, truyện kể là nền tảng của giáo dục đạo đức. Ngày nay, tâm lý học hiện đại còn cho thấy truyện kể giúp trẻ đối diện với chính nỗi sợ của mình. Những nhân vật to lớn và đáng sợ như gã khổng lồ thực ra rất hữu ích: chúng giúp trẻ hình dung và gọi tên nỗi sợ bị bỏ rơi hay không được yêu thương”, bà nhận định.

Và do đó, khi thấy nhân vật chính vượt qua những khó khăn, các độc giả “nhí” sẽ thấy nhẹ lòng hơn vì biết rằng bản thân luôn được bạn bè, gia đình, người thân yêu thương, quan tâm, che chở.

“Kể chuyện còn nuôi dưỡng trí nhớ, khả năng tập trung và trí tưởng tượng. Và để giờ kể chuyện thêm hấp dẫn, bạn cần chuẩn bị một góc nhỏ với ánh đèn dịu nhẹ, một chiếc khăn choàng hay một chiếc mũ ngộ nghĩnh - bất kể bạn sử dụng phụ kiện nào, hãy đọc truyện to rõ, chậm rãi, có nhấn nhá và giọng điệu, kèm thêm những khoảng lặng để trẻ kịp cảm nhận, chìm đắm và phiêu lưu vào câu chuyện ấy”, TS Trương Thị An Na gợi ý thêm về cách kể truyện cổ tích cho trẻ.

Điều đáng chú ý là các câu chuyện trong tập sách mở ra hành trình dài của truyện dân gian. Từ những câu chuyện được truyền miệng qua nhiều thế kỷ, các motif dần được ghi chép, sưu tầm và lưu truyền ở nhiều quốc gia. Một motif truyện có thể xuất hiện ở nhiều vùng đất với những biến thể khác nhau. Điều này cũng cho thấy truyện cổ tích dân gian là một phần của di sản chung của nhân loại.

Từ nền tảng đó, Mille ans de Contes Québec, hay bản tiếng Việt Vạn điều kỳ diệu xứ tuyết Québec, khuyến khích trẻ tiếp tục sáng tạo bằng cách kể lại, thay đổi và làm mới các câu chuyện theo cách riêng của mình.

Giữa mùa đông, con người yêu thương nhau nhiều hơn

Ngay từ phần đầu của bộ truyện, độc giả đã có dịp chìm đắm vào thế giới mùa đông ở Québec. Đó là câu chuyện về một chú gấu con không muốn ngủ đông, chủ động khám phá thế giới mà bản thân từng rất sợ hãi.

Lại có câu chuyện về gã khổng lồ vụng về, ăn phải “địa y tuần lộc” - loại địa y là thức ăn của loài tuần lộc ở Québec và làm người ta xì hơi mỗi khi ăn - để cảnh báo trẻ em không được tùy tiện cây cỏ lạ trong rừng.

Có câu chuyện về chú ngỗng di cư mang tên Tika. Mệt mỏi vì chuyến hành trình đầu tiên bay về phương Bắc tránh rét, Tika đáp xuống một ngôi nhà nhỏ và được một cô bé giúp đỡ. Ngày hôm sau, chú ngỗng non phải cùng đàn tiếp tục chuyến di cư. Thay vì buộc chú phải ở lại với mình, cô bé chỉ nhẹ nhàng cột lên cổ chú ngỗng một chiếc cột tóc màu đỏ như đánh dấu tình cảm với người bạn mới.

Sau này, cả hai chỉ gặp lại nhau khi Tika đã trở thành con ngỗng đầu đàn, dẫn dắt cả đàn tiếp tục bay về phương Bắc tránh rét. Câu chuyện sẽ dạy các bạn nhỏ về tình yêu thương. Cô bé yêu Tika nhưng không giữ nó lại, Tika thì luôn nhớ ơn cô và năm nào cũng bay ngang ngôi nhà của người bạn. Dải băng đỏ trở thành một kỷ vật tượng trưng cho tình bạn thân thiết giữa chú ngỗng và cô bé xứ Québec.

Tập truyện còn giới thiệu về sự tích siro cây phong nổi tiếng của Canada. Truyện kể về một mùa đông khó khăn ở một bộ lạc thổ dân da đỏ, cậu bé Petit Coyote dù còn nhỏ cũng phải đi săn bắn để tìm thức ăn cho gia đình trong mùa lạnh giá, không thể trồng trọt.

Trong một lần vô tình, Coyote đã tìm thấy một thứ nước trong chảy ra từ những cây phong có lá chuyển sang màu đỏ vào tháng lá rụng. Một thứ nước có mùi thơm ngọt dễ chịu mà sau này được phát triển thành siro cây phong nổi tiếng.

Cây phong cũng là thứ làm nên sự nổi tiếng của Québec - thủ phủ siro cây phong. Đây là nơi sản xuất hơn 70% sản lượng của toàn cầu, biến loài cây đặc trưng của xứ lạnh thành một niềm tự hào về văn hóa.

Theo tác phẩm, Québec được mệnh danh là “xứ sở mùa đông” vì từ cuối thu đến đầu xuân, tuyết trắng phủ kín những mái nhà, con phố và biến cả vùng đất này thành một màu trắng xóa. Mùa đông ở đây cũng là thời điểm diễn ra lễ hội Carnaval de Québec.

Dịp này, người dân và du khách sẽ có dịp nhìn ngắm những cuộc diễu hành, chiêm ngưỡng tượng người tuyết khổng lồ, chơi trượt băng và tham quan khách sạn Băng độc đáo. Toàn bộ công trình khách sạn được làm từ băng tuyết và được xây mới mỗi năm, trở thành một điểm check-in độc đáo ở Canada.