Sáng 26/10, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình Quốc hội dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Đây là dự án luật mới, lần đầu được soạn thảo cũng như lấy ý kiến Quốc hội.
Công cụ pháp lý để xử lý triệt để SIM nặc danh, tài khoản ảo
Tại tờ trình tóm tắt dự án luật, cơ quan soạn thảo cho biết việc xây dựng luật dựa trên các chủ trương của Đảng, chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ về hoàn thiện hệ thống pháp luật, phát triển Chính phủ số, kinh tế số và bảo vệ quyền con người trên môi trường số.
Đồng thời, việc hoàn thiện khung pháp lý về hoạt động định danh, xác thực điện tử theo quy định của Hiến pháp và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan cũng nhằm thắt chặt an ninh mạng và nâng cao hiệu quả quản lý, ứng phó trong tình huống khẩn cấp.
Thực tiễn quản lý hiện nay đặt ra yêu cầu cấp bách phải nâng cao hoạt động định danh từ định danh cá nhân sang “định danh vạn vật", bao gồm phương tiện, địa điểm, hàng hóa, bất động sản, hạ tầng kết nối vạn vật và tài sản số.
 |
| Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình bày tờ trình dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Ảnh: Quochoi.vn. |
Việc ban hành luật cũng hình thành khung định danh và xác thực điện tử an toàn, tin cậy, đây cũng là công cụ pháp lý quan trọng giúp phòng ngừa tội phạm mạng, xử lý triệt để SIM nặc danh, tài khoản ảo, tình trạng lừa đảo trực tuyến và ngăn chặn các hình thức giả mạo sinh trắc học tinh vi từ công nghệ trí tuệ nhân tạo.
Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Luật Định danh và xác thực điện tử sẽ tạo cơ sở pháp lý cho việc công nhận danh tính điện tử xuyên biên giới và định danh sản phẩm.
Việc chuẩn hóa dữ liệu theo chuẩn mực chung giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động đáp ứng các quy định khắt khe của thị trường thế giới, từ đó bảo vệ nguồn gốc hàng hóa nội địa, tháo gỡ điểm nghẽn thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Mở rộng đối tượng định danh
Nội dung dự án luật mới tập trung 6 nhóm cơ bản.
Một là về đối tượng định danh điện tử, dự thảo luật xác định 5 nhóm đối tượng gồm: cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian; giao Chính phủ quy định việc định danh, xác thực điện tử đối với đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng, cơ yếu.
 |
| Ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử là cơ sở pháp lý để định danh bất động sản cùng nhiều loại tài sản khác. Ảnh: Quỳnh Danh. |
Dự thảo luật cũng đặt ra quy định nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử; quy định chế độ ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình định danh, xác thực điện tử.
Hai là quy định về mô hình định danh điện tử thực hiện theo 2 phương thức gồm Nhà nước đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng để trực tiếp thực hiện hoạt động định danh điện tử và tổ chức đủ điều kiện tự đầu tư.
Ba là quy định Hệ thống định danh và xác thực điện tử gồm: Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử; Nền tảng định danh và xác thực điện tử; Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID)... cùng các hệ thống thông tin có liên quan được kết nối với Hệ thống để phục vụ quản lý Nhà nước, cung cấp dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.
Bốn là quy định mọi đối tượng đã được tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh theo quy định của Luật là đối tượng xác thực điện tử; đồng thời thiết lập 3 mô hình thực hiện hoạt động xác thực điện tử.
Năm là quy định về dịch vụ định danh, xác thực điện tử.
Sáu là quy định nguyên tắc công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực của nước ngoài để sử dụng trong giao dịch xuyên biên giới.
Đề nghị quy định rõ giá trị pháp lý chuyển tiếp đối với tài khoản VNeID
Trình bày báo cáo thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới cho biết Ủy ban cơ bản nhất trí với tên gọi, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của dự án Luật.
Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị bổ sung một điều quy định về nguyên tắc áp dụng pháp luật để phân định rõ ranh giới với các luật chuyên ngành như Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Ủy ban cũng cơ bản nhất trí với đối tượng định danh điện tử theo dự án Luật, tuy nhiên, có ý kiến cho rằng phạm vi đối tượng định danh điện tử quá rộng, nên đề nghị thu hẹp hoặc phân định rõ danh mục bắt buộc và danh mục khuyến khích thực hiện; cân nhắc tính khả thi khi định danh các đối tượng phi vật chất như tệp dữ liệu, ứng dụng, sự kiện, hành vi; đánh giá kỹ nguy cơ lộ lọt thông tin đối với đối tượng định danh chứa đựng bí mật Nhà nước, bí mật kinh doanh.
 |
| Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Ảnh: Quochoi.vn. |
Về liên kết danh tính điện tử, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với các quy định của dự án luật. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị chỉ bắt buộc liên kết danh tính đối với các giao dịch mà pháp luật chuyên ngành có quy định bắt buộc; việc liên kết danh tính điện tử bảo đảm nguyên tắc cần thiết, tương xứng với mục đích quản lý, sử dụng và mức độ rủi ro của giao dịch, tập trung vào các chủ thể có quyền quản lý, quyền kiểm soát hoặc trực tiếp xác lập, thực hiện giao dịch hành vi.
Về tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nhất trí với chính sách xã hội hóa, cho phép các tổ chức đủ điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử.
Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị cơ quan Nhà nước phải ban hành khung tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu và chuẩn dữ liệu dùng chung để tránh đầu tư dàn trải, thiếu tập trung, thiếu đồng bộ; đồng thời bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm pháp lý và cơ chế bồi thường thiệt hại của tổ chức cung cấp dịch vụ khi để xảy ra sự cố lộ lọt dữ liệu hoặc định danh, xác thực sai lệch.
Về hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp, cơ quan thẩm tra cho rằng có ý kiến đề nghị quy định rõ giá trị pháp lý chuyển tiếp đối với tài khoản VNeID, mã định danh, danh tính điện tử và chữ ký số đã cấp theo quy định hiện hành; xác định lộ trình chuẩn hóa hạ tầng, mã định danh đang vận hành để không làm gián đoạn giao dịch.
Về thời điểm có hiệu lực thi hành, có ý kiến đề nghị quy định thời điểm có hiệu lực phù hợp, đủ thời gian cho các chủ thể chuẩn bị hạ tầng, nhân lực thích ứng, tránh tạo khoảng trống hay điểm nghẽn pháp lý.
Do đây là dự án luật mới, lần đầu được đưa ra lấy ý kiến, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đề nghị các đại biểu Quốc hội thảo luận về toàn bộ dự thảo luật, trong đó tập trung các nội dung: phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự án Luật; tính thống nhất trong hệ thống pháp luật và tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan; đối tượng định danh; thu thập, cập nhật thông tin về danh tính điện tử; tạm dừng, khôi phục, hủy bỏ, chấm dứt hiệu lực danh tính điện tử; liên kết danh tính điện tử…
Sách Bàn về Quốc hội - những thách thức của những khái niệm là kết quả của cả một quá trình tích lũy và suy ngẫm của tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.
