Tranh cãi 'khối nghỉ hè' ngồi trong nhà sách cả ngày nhưng không mua

Hình ảnh trẻ em đọc sách gây tranh cãi trên mạng xã hội. Ảnh: TikTok.

“Văn hóa đọc gì? Đây là lạm dụng”, một người bình luận trên mạng xã hội khi thấy hàng chục em nhỏ ngồi đọc trong các nhà sách.

“Trẻ em phá sách rất nhiều. Có những đầu sách vốn đã ít bản, đến lúc khách muốn mua thì sách bị quăn góc, nhàu hoặc rách, phải sang nơi khác tìm”, một tài khoản khác nhận xét.

Ngược lại, nhiều người cho rằng việc trẻ tìm đến sách thay vì dành toàn bộ thời gian cho điện thoại, máy tính bảng hay video ngắn là tín hiệu tích cực. “Nhiều nhà sách vốn đã bố trí khu đọc riêng. Đây cũng là cách thu hút gia đình ở lại lâu hơn, từ đó phát sinh nhu cầu mua sách, văn phòng phẩm hoặc đồ chơi”, một người khác phản biện.

Nghiên cứu của tổ chức KVT Boekwerk (Hà Lan) cho biết nhiều khách hàng xem nhà sách như một "công viên xanh", đi nhà sách như một buổi dạo chơi. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Chiến lược phát triển văn hóa đọc dài hạn

Trao đổi với Tri Thức - Znews, bà Phạm Thị Hóa, Phó tổng giám đốc FAHASA, và ông Nguyễn Huy Hải, Giám đốc chi nhánh TP.HCM của Huy Hoàng Bookstore, cho rằng hình ảnh nhiều em nhỏ đọc sách tại chỗ là một tín hiệu tích cực. Họ cho rằng đây là một phần trong chiến lược dài hạn để phát triển văn hóa đọc.

Hiện tượng trẻ em dành hàng giờ để đọc sách miễn phí, hay còn gọi là “coi cọp”, không hề xa lạ ở Việt Nam lẫn thế giới.

Theo khảo sát diện rộng Children's Deep Dive của tổ chức nghiên cứu thị trường Nielsen (Mỹ), có đến 53% phụ huynh thừa nhận rằng một nửa số sách họ mua cho con là do ngẫu hứng phát sinh tại cửa hàng. 26% người được hỏi thừa nhận họ đến nhà sách nhưng không có ý định mua sách.

Còn theo khảo sát Canadian Book Consumer Study 2024, 30% độc giả vào nhà sách truyền thống chỉ với mục đích “đọc lướt qua những quyển sách để giết thời gian” thay vì mua sách. Tuy nhiên, chính nhóm này lại đóng góp phần lớn vào 18% tổng lượng đơn hàng ngẫu hứng của toàn nhà sách ngay tại thời điểm đó. Do đó, các nhà sách quốc tế thường thiết kế khu đọc riêng, để bản đọc thử sách ở vị trí thuận tiện, giúp độc giả có trải nghiệm đọc sách tốt nhất.

Đó cũng là chiến lược được các thương hiệu nhà sách Việt Nam đồng thuận. Bà Phạm Thị Hóa, Phó tổng giám đốc FAHASA, khẳng định đơn vị hoàn toàn cởi mở và không đặt nặng định kiến với hành vi đọc sách tại chỗ của các bạn nhỏ. Hệ thống này luôn khuyến khích thế hệ trẻ, học sinh, sinh viên tìm đến các không gian nhà sách, đặc biệt là trong mùa hè.

Phó tổng giám đốc FAHASA nhìn nhận: “FAHASA không cho rằng việc khách hàng đến đọc miễn phí sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực. Ngược lại, chúng tôi coi đó là một nguồn khách hàng tiềm năng. Có thể ngày hôm nay chúng ta không bán được cuốn sách đó nhưng dần dần, khi các bạn đã đam mê sách, các bạn sẽ mua và trở thành những khách hàng thân thiết”.

Bà Phạm Thị Hóa, Phó tổng giám đốc FAHASA, khẳng định đơn vị cởi mở với chuyện đọc sách tại chỗ của các bạn nhỏ. Ảnh: Phương Lâm.

Ở góc độ một nhà sách mang tính trải nghiệm, ông Nguyễn Huy Hải, Giám đốc Huy Hoàng Bookstore tại TP.HCM, cũng có ý kiến tương tự.

“Việc trẻ con đến đọc sách, nhất là trong thời gian nghỉ hè này, là một tín hiệu rất tốt. Thay vì đưa con vào các khu vui chơi khá tốn kém và chủ yếu chỉ mang tính chất vận động, khi trẻ đến đây, được tiếp xúc với môi trường văn hóa và an toàn. Nhiều phụ huynh sẵn sàng đưa con đến nhà sách rồi 'thả' con ở đây cả buổi, họ cảm thấy yên tâm hơn rất nhiều so với việc để con ở những nơi khác”, ông kể về hành vi khách hàng khi đến nhà sách.

Theo ông Hải, đây là một phần trong chiến lược phát triển văn hóa đọc dài hạn. Bởi lẽ, văn hóa đọc phải phát triển thì ngành xuất bản, phát hành mới phát triển. “Nếu người dân không quan tâm đến sách, chúng ta biết bán cho ai? Đầu tiên, ta phải kích thích được niềm yêu thích đọc sách”, ông nhấn mạnh.

Chuyển hóa dòng người "đọc cọp" thành doanh thu

Về câu chuyện thiết kế nhà sách sao cho thuận tiện cho việc trẻ em đọc sách vừa không ảnh hưởng trải nghiệm của khách hàng khác, FAHASA và Huy Hoàng Bookstore có hướng xử lý khác nhau.

Theo bà Phạm Thị Hóa, FAHASA chọn chiến lược mở rộng và tích hợp không gian thay vì cấm đoán hay giới hạn hành vi đọc tại chỗ. Đơn vị này chủ động quy hoạch các khu vực trải nghiệm rộng rãi, giúp bạn đọc nhỏ tuổi dễ dàng tiếp cận sách một cách tự nhiên nhất.

“Hiện nay, hầu hết nhà sách trong hệ thống FAHASA có những không gian dành riêng cho khách hàng thiếu nhi, các bé có thể ngồi trải nghiệm và đọc sách cả ngày. Đây là định hướng phát triển dài hạn của chúng tôi trong việc tổ chức mô hình nhà sách hiện đại, thân thiện với gia đình và bạn đọc trẻ”, bà cho biết.

Còn ông Nguyễn Huy Hải cho biết Huy Hoàng Bookstore chọn phương án thu gọn khu vực đọc vào các góc riêng biệt, cụ thể là đưa gian hàng thiếu nhi lùi sâu vào phía trong. Cách bố trí này đảm bảo khách hàng khác có trải nghiệm mua sắm thông suốt. “Nếu đặt khu vực này vào vị trí trung tâm, khách hàng vào mua sắm sẽ thấy rất ngại khi phải đi qua đám đông đang ngồi”, ông nói thêm.

Ông Nguyễn Huy Hải là Chủ nhiệm CLB Phát hành sách TP.HCM, Giám đốc chi nhánh TP.HCM của Huy Hoàng Books. Ảnh: Phương Lâm.

Một minh chứng quốc tế cho chiến lược chấp nhận cho "đọc ké" là chuỗi nhà sách nổi tiếng Tsutaya của Nhật Bản. Bằng thiết kế kết hợp văn hóa đọc với phong cách sống, Tsutaya chỉ xem sách như chiến lược thu hút dòng người vào cửa. Trong khi đó, nguồn lợi nhuận thực tế và bền vững lại xuất phát từ dịch vụ đi kèm, bao gồm: quầy cà phê thương hiệu, khu quà lưu niệm cao cấp, văn phòng phẩm thiết kế và khu vực làm việc trả phí theo giờ.

Lý giải về mô hình kinh doanh này, nghiên cứu “The importance of bookshops according to consumers” (Tạm dịch: Góc nhìn người tiêu dùng về tầm quan trọng của các nhà sách) của KVT Boekwerk (Hà Lan) chỉ ra phần lớn khách hàng có xu hướng xem nhà sách như một “không gian xanh yên tĩnh”, trải nghiệm vào nhà sách tương tự như đi dạo trong công viên.

Theo đó, cảm giác thư giãn, an yên và tách biệt khỏi xô bồ khi đi dạo nhà sách khiến nhiều độc giả, kể cả người lớn lẫn trẻ em, sẵn lòng nán lại hàng giờ liền để trải nghiệm. Trạng thái thư thả của khách hàng đã kích hoạt quy luật “Dwell Time” (Tạm dịch: Thời gian lưu lại) - một chỉ số vàng trong ngành bán lẻ. Theo nghiên cứu, thời gian lưu lại của khách hàng càng cao thì số tiền họ chi trả cho các sản phẩm càng nhiều.

Khi một đứa trẻ ngồi đọc sách miễn phí tại chỗ, các bậc phụ huynh đi cùng thường có xu hướng di chuyển sang các khu vực lân cận để tham quan thay vì đứng đợi một chỗ. Kết quả, nhu cầu tiêu dùng ngẫu hứng phát sinh mạnh mẽ khi họ bước vào các phân khu như quầy văn phòng phẩm, khu đồ chơi giáo dục hoặc quầy cà phê tích hợp.