Thủ tướng Nhật Bản thăm Việt Nam: Mở ra không gian hợp tác Việt - Nhật

Kiểm tra sản phẩm tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Sankoh Việt Nam (Nhật Bản). Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN.

Nhận lời mời của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae thăm chính thức Việt Nam từ ngày 1 đến 3/5/2026.

Chuyến thăm đánh dấu việc Việt Nam là quốc gia đầu tiên trong khu vực mà Thủ tướng Takaichi Sanae đi thăm sau khi được bầu lại làm Thủ tướng Nhật Bản tháng 2/2026 vừa qua, cho thấy sự coi trọng cao độ của Nhật Bản đối với quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam-Nhật Bản khi cả hai nước đang cùng bước vào giai đoạn phát triển mới.

Chuyến thăm góp phần làm sâu sắc và xác định những trụ cột mới, quan trọng trong quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, tạo ra không gian hợp tác mới, đáp ứng lợi ích thiết thực của nhân dân hai nước.

Hơn 5 thập kỷ gắn bó, tin cậy

Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 21/9/1973. Trải qua hơn 50 năm vun đắp và xây dựng, quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản không ngừng được củng cố và phát triển toàn diện trên mọi lĩnh vực, trở thành một điểm sáng trong việc triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam.

Sau hơn 5 thập kỷ, quan hệ hai nước có nền tảng tốt đẹp và nhiều lợi ích chung, đạt đồng thuận cao và sự ủng hộ trong nội bộ Nhật Bản và các chính đảng lớn.

Khuôn khổ quan hệ giữa hai nước đã liên tục được nâng cấp, từ "Đối tác tin cậy, ổn định lâu dài" (năm 2002) lên "Quan hệ đối tác chiến lược vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á" (năm 2009), "Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á"(năm 2014), "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới"(tháng 11/2023).

Việc nâng cấp quan hệ thành "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới" đã phản ánh mức độ tin cậy chính trị cao và sự chín muồi của quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, mở ra thời kỳ hợp tác phát triển mới thực chất và hiệu quả hơn nữa trên mọi lĩnh vực, đáp ứng mong muốn, nhu cầu và lợi ích của nhân dân hai nước, góp phần vào hòa bình, ổn định, phát triển và thịnh vượng tại khu vực và trên thế giới.

Bà Takaichi Sanae là lãnh đạo nước ngoài đầu tiên điện đàm chúc mừng sau khi Tổng Bí thư Tô Lâm được bầu làm Chủ tịch nước.

Ngoài các hoạt động trao đổi đoàn cấp cao, hai nước hiện cũng đang duy trì hiệu quả các cơ chế đối thoại, như: Ủy ban Hợp tác Việt Nam-Nhật Bản do hai Bộ trưởng Ngoại giao làm đồng Chủ tịch (từ năm 2007, đã họp 12 lần); Ủy ban hỗn hợp về thương mại, năng lượng và công nghiệp (từ năm 2015); Sáng kiến chung Việt Nam-Nhật Bản; Đối thoại Nông nghiệp cấp Bộ trưởng (từ năm 2014); Đối thoại Đối tác chiến lược Việt Nam-Nhật Bản về ngoại giao-an ninh-quốc phòng cấp Thứ trưởng ngoại giao (từ năm 2010, đã họp 8 lần), sau được nâng cấp lên Đối thoại 2+2 cấp Thứ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng (từ tháng 12/2025); Đối thoại Chính sách quốc phòng Việt Nam-Nhật Bản cấp Thứ trưởng (từ năm 2012); Đối thoại An ninh cấp Thứ trưởng (từ năm 2013); Đối thoại về an ninh biển.

Chiều 13/4/2026, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm điện đàm với bà Takaichi Sanae, Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do Nhật Bản (LDP), Thủ tướng Nhật Bản. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN.

Cùng với đó, hai bên hợp tác chặt chẽ và hiệu quả tại các diễn đàn quốc tế và khu vực, như Liên hợp quốc, các hội nghị ASEAN+, APEC, ASEM… đóng góp ngày càng tích cực vào hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và có hiệu quả của Đảng và Nhà nước ta.

Việt Nam-Nhật Bản: Đối tác quan trọng hàng đầu của nhau

Quan hệ kinh tế-thương mại song phương Việt Nam-Nhật Bản được xây dựng trên nền tảng là các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương mà hai nước đã ký kết, cũng như thông qua các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của Nhật Bản tại Việt Nam.

Nhật Bản hiện là nước tài trợ ODA và là đối tác hợp tác lao động lớn nhất, là nhà đầu tư số 3, đối tác du lịch và thương mại lớn thứ 4 của Việt Nam. Kim ngạch thương mại song phương luôn tăng trưởng ổn định, cân bằng, đạt khoảng 52 tỷ USD năm 2025, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2024. Riêng trong tháng 1/2026, kim ngạch thương mại giữa hai nước đạt 4,87 tỷ USD, tăng 27,7% so với cùng kỳ năm 2025.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Nhật Bản gồm: thủy sản, quần áo, giày dép, thiết bị điện/cơ khí, sản phẩm gỗ, sản phẩm nhựa…; và các mặt hàng Việt Nam chủ yếu nhập khẩu từ Nhật Bản gồm: máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng, sản phẩm điện tử và linh kiện, sắt thép, linh kiện ô tô, hóa chất…

Về đầu tư trực tiếp (FDI), tính lũy kế đến hết tháng 1/2026, Nhật Bản có 5.722 dự án đầu tư có hiệu lực tại Việt Nam với tổng mức đầu tư đạt 78,9 tỷ USD, đứng thứ 3/153 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam (sau Hàn Quốc, Singapore).

Đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam tập trung vào lĩnh vực công nghệ chế biến chế tạo (61%), sản xuất phân phối điện (15%), kinh doanh bất động sản (12%), tập trung ở 33/34 tỉnh thành, theo thứ tự đầu tư nhiều nhất là Thành phố Hồ Chí Minh, Thanh Hóa, Hà Nội, Hải Phòng, Đồng Nai…

Ở chiều ngược lại, Việt Nam có 132 dự án đầu tư sang Nhật Bản với tổng vốn đăng ký đạt 47,2 triệu USD, chiếm 0,2% tổng vốn đăng ký đầu tư ra nước ngoài lũy kế của Việt Nam, đứng thứ 33/85 quốc gia và vùng lãnh thổ mà Việt Nam đầu tư ra nước ngoài. Các dự án của Việt Nam chủ yếu trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, sản xuất và phân phối điện, khí, nước, điều hòa, bất động sản…

Nhật Bản còn là nước cung cấp viện trợ phát triển chính thức (ODA) lớn nhất cho Việt Nam với tổng giá trị vay tính đến hết năm tài khóa 2025 là khoảng 2.550 tỷ yen (tương đương hơn 23 tỷ USD), chiếm hơn 26% tổng vốn ký kết vay nước ngoài của Chính phủ.

ODA của Nhật Bản cho Việt Nam tập trung vào các lĩnh vực: thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế; cải thiện về mặt xã hội và rút ngắn chênh lệch phát triển; bảo vệ môi trường ứng phó biến đổi khí hậu; nâng cao năng lực quản lý hành chính.

Ngoài hợp tác kinh tế-thương mại, hai nước cũng hợp tác hiệu quả trong nhiều lĩnh vực khác như văn hóa, giáo dục-đào tạo, y tế, du lịch, hợp tác giữa các địa phương, lao động…

Việt Nam là quốc gia phái cử nhiều nhất trong tổng số 15 quốc gia tham gia phái cử lao động sang Nhật Bản (khoảng 310.000 người, đứng thứ nhất).

Chỉ tính trong 3 tháng đầu năm 2026, đã có khoảng 14.000 người Việt sang Nhật Bản làm việc, duy trì vị thế dẫn đầu trong các quốc gia có lao động tại Nhật.

Trong hợp tác giáo dục-đào tạo, Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới chính thức đưa tiếng Nhật vào giảng dạy ở bậc trung học cơ sở từ năm 2003, tiểu học từ năm 2019. Nhật Bản là một trong những nước viện trợ lớn nhất cho ngành giáo dục-đào tạo của Việt Nam thông qua các chương trình viện trợ ODA. Số lưu học sinh Việt Nam tại Nhật Bản hiện đạt hơn 51.000 người.

Nhật Bản đã hỗ trợ nâng cấp 4 trường đại học của Việt Nam đạt đại học chất lượng cao, gồm Đại học Cần Thơ, Đại học Đà Nẵng, Đại học quốc gia Hà Nội, Đại học Nông nghiệp Hà Nội.

Về du lịch, năm 2025, khách Nhật Bản đến Việt Nam đạt hơn 810.000 lượt, khách Việt Nam đến Nhật Bản đạt khoảng 680.000 lượt người.

Về giao lưu văn hóa, các lễ hội thường niên như Lễ hội Việt Nam tại Nhật Bản, Lễ hội Nhật Bản tại Việt Nam và Lễ hội Hoa anh đào Nhật Bản tại Việt Nam… luôn được đông đảo nhân dân hai nước đón nhận.

Hợp tác địa phương hai nước được thúc đẩy mạnh mẽ, địa phương của Việt Nam và Nhật Bản đã ký hơn 110 văn bản hợp tác, trong đó các cặp quan hệ tiêu biểu có Thành phố Hồ Chí Minh với Osaka (2007), Nagano (2017); Hà Nội với Fukuoka (2008), Tokyo (2013); Đà Nẵng với Sakai (2009), Yokohama (2013); Phú Thọ-Nara (2014), Huế-Kyoto (2014); Hưng Yên-Kanagawa (2015), Hải Phòng-Niigata (2015)...

Các đại biểu cắt băng khai mạc Lễ hội Việt Nam 2025 tại Nhật Bản. (Ảnh: Xuân Giao/TTXVN)

Cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản đã vượt hơn 680.000 người, là cộng đồng lớn thứ 2 tại Nhật Bản, sau Trung Quốc. Người Việt Nam sinh sống, làm việc và học tập trên khắp 47 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương của Nhật Bản, trong đó chủ yếu tập trung tại tỉnh Aichi, Tokyo, Osaka, Saitama, Chiba, khu vực Kyushu… Đây là nền tảng vững bền cho quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, góp phần làm cho hai dân tộc ngày càng xích lại gần nhau hơn.

Thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác tiềm năng giữa hai nước

Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới có nhiều diễn biến phức tạp, chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae từ ngày 1 đến 3/5/2026 có ý nghĩa đặc biệt, khẳng định quyết tâm của hai nước cùng đồng hành vì hòa bình, ổn định và phát triển, nhất là sau khi Việt Nam đã tổ chức thành công Đại hội Đảng XIV và đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền giành thắng lợi quan trọng trong cuộc bầu cử Hạ viện Nhật Bản hồi tháng 2/2026 vừa qua. Hai nước đang triển khai nhiều quyết sách lớn, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của hai nước trong nhiều năm tới.

Theo Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu, việc Thủ tướng Takaichi chọn Việt Nam là quốc gia đầu tiên để đi thăm trong khu vực sau khi bà được bầu lại làm Thủ tướng Nhật Bản vào tháng 2/2026 vừa qua cho thấy Việt Nam giữ vị trí hết sức quan trọng trong chính sách khu vực của Nhật Bản.

Đây sẽ là dịp để hai bên tiếp tục củng cố tin cậy chính trị, tăng cường trao đổi chiến lược ở cấp cao, đồng thời tạo thêm động lực mới cho hợp tác song phương ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả.

Đại sứ Phạm Quang Hiệu cho biết dự kiến trong khuôn khổ chuyến thăm, hai bên sẽ tập trung trao đổi về những lĩnh vực phù hợp với ưu tiên và phát triển thế mạnh bổ sung cho nhau của cả Việt Nam và Nhật Bản trên những lĩnh vực thiết yếu hiện nay, trước hết là kinh tế, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, bảo đảm chuỗi an ninh năng lượng, lương thực, hợp tác sản xuất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, du lịch, hợp tác địa phương, giao lưu văn hóa, giao lưu nhân dân cũng như phối hợp chặt chẽ hơn trong các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm.

Cùng với hợp tác khoa học công nghệ, hợp tác năng lượng, nông nghiệp thông minh và công nghệ cao, cơ sở hạ tầng và tăng cường chuỗi cung ứng nâng cao sức chống chịu cũng là những nội dung được hai bên quan tâm.

Chuyến thăm lần này góp phần làm sâu sắc và xác định những trụ cột mới, quan trọng trong quan hệ, góp phần tạo ra không gian hợp tác mới, đáp ứng lợi ích thiết thực của nhân dân hai nước.

Trong khi đó, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naok cho biết điểm nhấn của chuyến thăm lần này là sự kiện Thủ tướng Takaichi phát biểu chính sách tại Đại học Quốc gia Hà Nội về chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP). Đây là lần đầu tiên một Thủ tướng Nhật Bản phát biểu về chính sách tại Việt Nam kể từ năm 2020.

Việc chọn Hà Nội và Đại học Quốc gia Hà Nội để phát biểu mang ý nghĩa to lớn, thể hiện sự công nhận của Nhật Bản đối với vai trò trung tâm của ASEAN, vị trí quan trọng của Việt Nam trong khu vực, và những cải cách mạnh mẽ mà Việt Nam đang thực hiện.

Về triển vọng hợp tác giữa hai nước thời gian tới, Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu cho biết hợp tác khoa học-công nghệ như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, an ninh năng lượng và củng cố chuỗi cung ứng... đang nổi lên như những điểm sáng với tiềm năng rất lớn, đồng thời đang mở ra những triển vọng hết sức tích cực cho hai nước.

Nhật Bản có thế mạnh vượt trội về công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch, tài chính xanh... và đang phải giải quyết bài toán thiếu hụt lực lượng lao động; trong khi Việt Nam có môi trường kinh tế năng động, nguồn nhân lực trẻ ngày càng được đào tạo bài bản và rất nhiều người được coi là có trình độ cao, tinh thần đổi mới sáng tạo mạnh mẽ với tinh thần khát vọng vươn lên.

Theo Đại sứ, chính sự bổ sung cho nhau ấy tạo nên nền tảng rất thuận lợi để hai bên mở rộng hợp tác trong thời gian tới. Hai nước có thể đẩy mạnh hợp tác theo một số hướng lớn, bao gồm: thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhất là nguồn nhân lực trẻ, ham học hỏi, sẵn sàng đổi mới của Việt Nam; tăng cường đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cùng tham gia các dự án nghiên cứu khoa học chung giữa hai nước, trong đó đội ngũ kỹ sư người Việt Nam trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, chuyên gia bán dẫn và các ngành công nghiệp khác đang hoạt động rất tích cực tại Nhật Bản; mở rộng hợp tác trong các dự án xanh, chuyển đổi năng lượng, hạ tầng số và tài chính bền vững.