Thói quen khiến sỏi thận âm thầm tích tụ mà nhiều người không biết

Uống ít nước, ăn mặn, dùng nhiều nước ngọt có đường và đạm động vật có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận, nhất là ở người có yếu tố nguy cơ.

Sỏi thận có thể hình thành khi nước tiểu chứa quá nhiều các chất có khả năng kết tinh như canxi, oxalat hoặc acid uric. Quá trình này thường diễn ra âm thầm và một số viên sỏi không gây triệu chứng cho đến khi di chuyển xuống niệu quản, gây đau quặn thận hoặc cản trở dòng nước tiểu.

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK), uống đủ nước là một trong những biện pháp quan trọng nhất để phòng sỏi thận. Bên cạnh đó, lượng muối, đạm động vật, canxi và oxalat trong chế độ ăn cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ hình thành sỏi.

Uống quá ít nước

Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, lượng nước tiểu giảm và trở nên cô đặc hơn. Khi đó, các khoáng chất và chất thải trong nước tiểu có thể đạt nồng độ cao, tạo điều kiện để các tinh thể hình thành và kết tụ thành sỏi.

Sỏi thận có thể tồn tại âm thầm trong thời gian dài trước khi gây đau dữ dội hoặc các biến chứng, khiến nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi viên sỏi đã lớn. Ảnh: Trung tâm Y tế Chi Mei/Straits Times.

Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU) khuyên người có nguy cơ sỏi thận nên uống khoảng 2,5-3 lít chất lỏng mỗi ngày, trong đó nước lọc luôn được ưu tiên hơn các loại đồ uống khác.

Tuy nhiên, không nên áp dụng một con số cứng nhắc cho tất cả. Nhu cầu nước còn phụ thuộc vào thời tiết, mức độ vận động và lượng mồ hôi mất đi.

Ăn quá mặn

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK), lượng natri cao có thể làm tăng lượng canxi được bài tiết qua nước tiểu. Canxi là một thành phần phổ biến của sỏi thận, vì vậy sự gia tăng canxi trong nước tiểu có thể góp phần làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.

EAU cũng khuyến nghị hạn chế lượng muối ăn vào, với mức NaCl khoảng 4-5 g/ngày đối với người phòng ngừa tái phát sỏi.

Muối không chỉ đến từ lọ muối trên bàn ăn. Thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, thịt chế biến, đồ hộp, nước chấm và một số loại gia vị cũng có thể chứa nhiều natri.

Dưa muối, đồ hộp và các thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều natri; ăn thường xuyên có thể làm tăng lượng canxi bài tiết qua nước tiểu, góp phần tăng nguy cơ sỏi thận.

Ăn quá nhiều thịt và đạm động vật

Một chế độ ăn thường xuyên có nhiều thịt đỏ, nội tạng, thịt gia cầm, cá và hải sản có thể ảnh hưởng đến thành phần nước tiểu.

Việc ăn quá nhiều đạm động vật có thể tạo ra một số thay đổi thuận lợi cho quá trình hình thành sỏi, bao gồm giảm citrate niệu, giảm pH nước tiểu, tăng oxalat niệu và tăng acid uric niệu.

Đặc biệt, những người có sỏi acid uric hoặc lượng acid uric trong nước tiểu cao có thể cần hạn chế thực phẩm giàu purine. Hiệp hội Tiết niệu Mỹ (AUA) cũng khuyến nghị người mắc sỏi acid uric hoặc một số trường hợp sỏi canxi có acid uric niệu cao nên được tư vấn hạn chế đạm động vật không phải từ sữa.

Uống nhiều nước ngọt

Nhiều người có thói quen uống nước ngọt thay nước lọc, đặc biệt trong những ngày nóng hoặc khi ăn ngoài. Đây cũng là thói quen nên được lưu ý.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Frontiers in Nutrition, sử dụng dữ liệu của hơn 191.000 người tham gia UK Biobank (cơ sở dữ liệu y sinh quy mô lớn tại Anh) ghi nhận những người uống hơn hai khẩu phần đồ uống có đường mỗi ngày có nguy cơ mắc sỏi thận cao hơn nhóm không sử dụng.

Các nghiên cứu trước đây cũng ghi nhận mối liên quan giữa lượng fructose cao và nguy cơ xuất hiện sỏi thận. Vì vậy, hướng dẫn EAU khuyến nghị ưu tiên nước và hạn chế nước ngọt cũng như các loại đồ uống chứa nhiều calo.

Tự ý cắt giảm canxi

Đây là một hiểu lầm khá phổ biến. Canxi từ thực phẩm với lượng phù hợp không phải nguyên nhân cần loại bỏ để phòng sỏi. Canxi trong đường tiêu hóa còn có thể gắn với oxalat, làm giảm lượng oxalat được hấp thu và bài tiết qua nước tiểu.

EAU cũng khuyến nghị người có nguy cơ sỏi duy trì lượng canxi trong chế độ ăn ở mức bình thường, khoảng 1-1,2 g/ngày, thay vì tự ý hạn chế.

Do đó, người từng bị sỏi thận không nên tự chuyển sang chế độ ăn thiếu canxi. Việc điều chỉnh khẩu phần cần dựa trên loại sỏi và các bất thường được phát hiện trong nước tiểu.

Nhịn tiểu thường xuyên có thực sự gây sỏi thận?

Bên cạnh các yếu tố dinh dưỡng, các bệnh thuộc nhóm nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) do vi khuẩn sinh men urease (như Proteus mirabilis hay Klebsiella) cũng đóng vai trò là tác nhân trực tiếp hình thành nên sỏi nhiễm trùng.

Vi khuẩn này làm phân hủy ure, biến nước tiểu thành môi trường kiềm và thúc đẩy khoáng chất kết tủa cực kỳ nhanh chóng, trong khi bản thân viên sỏi lại trở thành nơi trú ẩn để vi khuẩn bám dính và khiến nhiễm trùng tái diễn khó dứt điểm.

Thường xuyên nhịn tiểu là thói quen không tốt cho sức khỏe đường tiết niệu, do đó, nên đi tiểu khi có nhu cầu và duy trì uống đủ nước mỗi ngày. Ảnh: Magnific.

Nhịn tiểu thường xuyên không trực tiếp gây sỏi thận nhưng vẫn là thói quen không tốt cho sức khỏe đường tiết niệu.

Thay vì cố nhịn tiểu hoặc trì hoãn việc đi vệ sinh trong thời gian dài, mọi người nên chú ý bổ sung đủ nước trong ngày và đi tiểu khi có nhu cầu. Với người từng bị sỏi thận, việc duy trì lượng nước tiểu đủ lớn mỗi ngày đặc biệt quan trọng để giảm nguy cơ sỏi tái phát.

Nguy cơ sỏi thận phụ thuộc vào loại sỏi, tiền sử bệnh, di truyền và rối loạn chuyển hóa. Người từng bị sỏi nên xác định thành phần sỏi và kiểm tra nước tiểu để phòng tái phát.

Sỏi nhỏ có thể không gây triệu chứng. Khi di chuyển hoặc gây tắc nghẽn, sỏi có thể gây đau lưng, hông, tiểu máu, buồn nôn. Đau dữ dội kèm sốt, rét run hoặc khó tiểu cần đi khám sớm.

Để giảm nguy cơ hình thành sỏi, nên uống đủ nước, hạn chế muối, không ăn quá nhiều đạm động vật, giảm đồ uống nhiều đường và duy trì chế độ ăn cân bằng. Người từng mắc sỏi không nên tự ý kiêng canxi hoặc áp dụng chế độ ăn trên mạng mà chưa xác định loại sỏi.