Thấy gì từ cách các quốc gia châu Á xây dựng 'sức mạnh mềm'?

Văn hóa đã trở thành "sức mạnh mềm" của quốc gia trên trường quốc tế, và sách là một cấu phần cốt lõi của sức mạnh mềm đó.

Các quốc gia châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan đã có những cách thức riêng để mang sách nội địa ra thế giới.

Quỹ tài trợ dịch thuật, đào tạo nguồn nhân lực bền vững

Chiến lược đưa văn học Hàn Quốc vươn tầm toàn cầu là minh chứng điển hình cho sự đầu tư bài bản, dài hạn từ phía Nhà nước. Trụ cột của chiến lược này là Viện Dịch thuật Văn học Hàn Quốc (LTI Korea), một cơ quan trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc.

LTI Korea phân bổ ngân sách hàng năm một phần cho các quỹ tài trợ dịch thuật và một phần cho Học viện Dịch thuật.

Điểm sáng của LTI Korea là tổ chức này vừa cấp kinh phí dịch thuật - mang lợi ích ngắn hạn, vừa chủ động xây dựng cả một hệ sinh thái dịch giả - mang lợi ích dài hạn. Học viện Dịch thuật của LTI Korea đóng vai trò là cơ sở đào tạo bài bản cho các dịch giả, giúp họ chuyển thể tốt hơn tác phẩm từ tiếng Hàn sang các ngôn ngữ khác.

Nhờ chính sách này, LTI Korea đã hỗ trợ dịch và xuất bản hàng nghìn đầu sách sang hơn 40 ngôn ngữ khác nhau. Thành quả rực rỡ nhất của chiến lược này chính là việc tác phẩm của nhà văn Han Kang liên tục đoạt các giải thưởng quốc tế lớn như Man Booker, Nobel Văn học năm 2024, tạo nên làn sóng "K-literature" (còn gọi là "K-lit") sôi động khắp thế giới.

Song song với LTI Korea, Cơ quan Xúc tiến Công nghiệp Xuất bản Hàn Quốc (KPIPA) chịu trách nhiệm hỗ trợ hoạt động thương mại bản quyền, giúp tài trợ chi phí dịch thuật, hỗ trợ chi phí in ấn, thúc đẩy xuất bản số và tạo không gian kết nối giao thương cho các nhà xuất bản Hàn Quốc trên thị trường toàn cầu.

Tác phẩm của nhà văn Han Kang liên tục đoạt các giải thưởng quốc tế lớn như Man Booker, Nobel Văn học năm 2024, tạo nên làn sóng "K-literature" mạnh mẽ. Ảnh: The Asia Business Daily.

Trong khi đó, Nhật Bản triển khai chiến lược quảng bá thông qua Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản (The Japan Foundation - JF) với chương trình JLPP (Japanese Literature Publishing Project).

Khác với mô hình của Hàn Quốc, Nhật Bản tài trợ rộng rãi cho cả tác phẩm hư cấu lẫn phi hư cấu thuộc mảng khoa học xã hội và nhân văn. Quỹ JF áp dụng cơ chế tài trợ bán phần khắt khe nhưng minh bạch, hỗ trợ tối đa 80% chi phí dịch thuật hoặc chi phí in ấn, sản xuất sách.

Số liệu thống kê cho thấy, năm 2025, chương trình đã cấp vốn cho 82 trên 124 hồ sơ với mức hỗ trợ trung bình khoảng 489.000 yên/dự án.

Cơ chế của Nhật Bản đặt ra những tiêu chuẩn kỹ thuật cao nhằm đảm bảo chất lượng công trình xuất bản: ưu tiên tối đa việc dịch trực tiếp từ nguyên bản tiếng Nhật; bắt buộc đơn vị nộp hồ sơ phải là các nhà xuất bản ngoài Nhật Bản đã ký kết hợp đồng bản quyền và hợp đồng dịch giả rõ ràng; đồng thời phải nộp kèm một bản dịch mẫu để hội đồng chuyên gia thẩm định chất lượng trước khi phê duyệt.

Nhật Bản triển khai chiến lược quảng bá thông qua Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản (The Japan Foundation - JF) với chương trình JLPP (Japanese Literature Publishing Project).

Dịch thuật tác phẩm; tổ chức hội chợ sách

Trung Quốc thực hiện chiến lược quảng bá sách ra nước ngoài bằng phương thức huy động sức mạnh tổng hợp của ngân sách Nhà nước và các tập đoàn xuất bản. Chương trình nòng cốt là "Dự án Tủ sách Cổ điển Quốc tế" (China Classics International) cùng các Chương trình hỗ trợ dịch thuật và nghiên cứu văn hóa Trung Quốc.

Các chương trình này tài trợ ngân sách lớn cho việc dịch các tác phẩm học thuật, chính trị, triết học, tác phẩm văn học kinh điển và văn học đương đại sang các ngôn ngữ lớn trên thế giới.

Trung Quốc chủ động ký kết hợp tác với các tập đoàn xuất bản đa quốc gia hàng đầu tại châu Âu và Bắc Mỹ để bảo đảm đầu ra phát hành. Thông qua việc tài trợ chi phí bản quyền và dịch thuật, dự án giúp giảm thiểu rủi ro tài chính cho các đối tác nước ngoài, qua đó đưa sách Trung Quốc trực tiếp vào hệ thống thư viện, trường đại học và thị trường bán lẻ quốc tế.

Bên cạnh đó, các sự kiện như Hội chợ Sách Quốc tế Bắc Kinh (BIBF) được đầu tư quy mô lớn để biến thành trung tâm giao dịch bản quyền toàn cầu.

Hội nghề nghiệp năng động, tận dụng danh hiệu quốc tế

Hội chợ sách thường niên tại Thái Lan.

Thái Lan chọn con đường xã hội hóa và tranh thủ các danh hiệu quốc tế để tạo đòn bẩy cho ngành sách. Đơn vị đóng vai trò trung tâm điều phối là Hiệp hội Xuất bản và Phát hành sách Thái Lan (PUBAT), phối hợp với TCEA (Cơ quan Kinh tế Sáng tạo Thái Lan) do chính phủ tài trợ.

PUBAT phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhà nước để thúc đẩy các chiến lược phát triển văn hóa đọc và xuất khẩu sách. Điểm nhấn trong chiến lược của Thái Lan là việc vận động thành công để UNESCO công nhận Bangkok là "Thủ đô Sách Thế giới" (World Book Capital) vào năm 2013.

Bằng việc tận dụng thương hiệu này, Thái Lan đã phát động chuỗi chương trình truyền thông quốc tế, nâng cấp hạ tầng thư viện, và tổ chức các hội chợ sách quy mô khu vực.

Đồng thời, PUBAT khéo léo kết hợp hoạt động giao dịch bản quyền sách với các ngành công nghiệp sáng tạo khác như điện ảnh, ẩm thực và du lịch. Hiệp hội này cũng tuyển chọn các tác giả Thái Lan tiêu biểu để dịch thuật và quảng bá ra nước ngoài.

Quốc gia	Cơ quan/Chương trình chủ lực	Cơ chế hoạt động	Dòng sách tập trung
Hàn Quốc	Viện Dịch thuật Văn học Hàn Quốc, Cơ quan Xúc tiến Công nghiệp Xuất bản Hàn Quốc	Hỗ trợ dịch thuật, đào tạo dịch giả	Tác phẩm hiện đại, nhiều tiềm năng thương mại IP, tiềm năng đạt giải thưởng
Nhật Bản	Japan Foundation	Hỗ trợ dịch thuật, đào tạo dịch giả	Khoa học xã hội và nhân văn, nghiên cứu Nhật Bản, tác phẩm văn hóa - tư tưởng, tác phẩm kinh điển
Trung Quốc	China Classics International	Hỗ trợ dịch thuật, đầu tư hội sách quốc tế	Di sản truyền thống, lý luận chính trị, tác phẩm triết học, văn học kinh điển
Thái Lan	Hiệp hội Xuất bản và Phát hành sách Thái Lan; Cơ quan Kinh tế Sáng tạo Thái Lan	Tổ chức hội sách quy mô khu vực, tuyển chọn tác giả tiêu biểu để hỗ trợ dịch thuật, tích hợp xuất bản với các ngành công nghiệp sáng tạo	Sách về văn hóa, lối sống, ẩm thực, du lịch, văn học đương đại phù hợp đại chúng