Siêu trộm bản thảo tái xuất?

Tháng 8, nhà văn Catherine Lacey nhận email có tiêu đề trích dẫn từ phần đầu cuốn tiểu thuyết sắp ra mắt của bà, "Gemma". Nội dung gồm một đoạn trích từ bản thảo chưa hoàn chỉnh, tiếp theo là loạt 48 biểu tượng ngón tay giữa. "Này, tôi là Nhà Sưu Tập Gáy Sách (Spine Collector) và tôi đã đánh cắp bản thảo của bạn!", trong đó viết. "Hãy gọi cảnh sát và tống tôi vào tù. Bạn biết tôi là ai mà".

Email này không hẳn là bất ngờ. Hai tuần trước đó, Lacey phát hiện bà đã gửi bản thảo đến một tài khoản Hotmail mạo danh người đại diện văn học của mình, Jin Auh. Nghe chuyện, Auh bực dọc: "Nhớ gã bị bắt vì ăn cắp bản thảo mấy năm trước không? Hình như hắn ta quay lại rồi".

Mánh khóe ăn cắp quen thuộc

Năm 2022, FBI bắt giữ Filippo Bernardini, khi đó là điều phối viên bản quyền tại Simon & Schuster UK vì tội danh lừa đảo qua mạng và đánh cắp danh tính ở mức nghiêm trọng. Phía công tố cho rằng trong hơn 5 năm, Bernardini đã tạo khoảng 160 tên miền giả và mạo danh hàng trăm chuyên gia xuất bản để chiếm đoạt hơn 1.000 bản thảo chưa xuất bản.

Filippo Bernardini trộm hơn 1.000 bản thảo bằng cách lừa đảo qua mạng. Ảnh: Bolnews.

Bernardini đã nhận tội lừa đảo qua mạng vào tháng 1/2023. Ông ta tránh được án tù nhưng bị trục xuất khỏi Mỹ và phải bồi thường 88.000 đôla cho Penguin Random House. Bernardini khai ông hành động vì ám ảnh cưỡng chế, tò mò và thù hận nghề nghiệp - ông chưa bao giờ có được công việc mơ ước là một người đại diện văn học hay một người tìm kiếm tài năng. Luật sư bào chữa cũng chỉ ra chẩn đoán phổ tự kỷ.

Thẩm phán chủ tọa Colleen McMahon khi ấy đã nói đây là "trò đùa bị thổi phồng thành tội phạm".

Kể từ vụ việc này, nhiều người trong ngành xuất bản sách đã mắc bẫy một âm mưu không rõ nguồn gốc, tương tự mánh khóe của Bernardini nhưng có vài khác biệt.

Trả lời The New York Times, hơn mười tác giả, người đại diện và người tìm kiếm bản thảo đã mô tả những email từ các tài khoản mạo danh đang tìm kiếm bản thảo trong vài tháng qua, giống với cách thức của Bernardini: email giống hệt nhau, phông chữ và chữ ký sao chép cẩn thận, thông thạo tiếng lóng trong ngành và hiểu biết sâu sắc về các mối quan hệ trong giới xuất bản. Không bao giờ có đề cập đến tiền bạc.

Ít nhất trong ba năm qua, các tác giả và người đại diện cũng nhận được email từ địa chỉ Gmail mang tên Bernardini, có họ là "Bemardini" và chữ "m" thay cho "rn" - giống với cách Bernardini thường xuyên chỉnh sửa chút ít tên miền: penguinrandomhouse.com thành penguinrandornhouse.com. Nội dung thường gồm đoạn trích từ các bản thảo bị đánh cắp cùng với lời chế giễu, biểu tượng ngón tay giữa hoặc phân.

Nghi ngại trong bối cảnh AI

Nhà văn người Italy Vincenzo Latronico nhận một email như vậy vào tháng 5, có đoạn trích cuốn tiểu thuyết sắp xuất bản của ông Una splendida rovina. Nhiều năm trước, Latronico đã nghe tin từ Bernardini về một bản thảo khác và thậm chí năm 2025 còn viết một bài báo về kẻ lừa đảo này.

Từng thấy chuyện buồn cười, nay Latronico lo lắng: Làm sao người này lại có được tác phẩm? Nó đã bị rò rỉ trên mạng? Ông, người đại diện và biên tập viên của ông đã rà soát hộp thư nhưng không tìm thấy email lừa đảo. Sau đó, Latronico tìm kiếm trên mạng và thấy chỗ tải xuống miễn phí bản thảo của mình.

Trang blog Literary Scout đăng tải nhiều đánh giá tiêu cực về những cuốn sách chưa xuất bản. Ảnh: NYT.

Ông cũng gặp một đánh giá tiêu cực trên một blog nhỏ là Literary Scout. Trang web có nhiều bài đánh giá sách từ tiểu thuyết đầu tay đến truyện trinh thám, tác phẩm dịch và cuốn tiểu thuyết mới nhất của Zadie Smith, trong đó gồm nhiều cuốn sách chưa xuất bản.

Các nhà xuất bản vẫn thường chia sẻ bản thảo sách với những người đánh giá tiềm năng vài tháng trước ngày phát hành. Nhưng có trường hợp, bài đánh giá đăng tải chỉ vài ngày sau khi thông báo về thỏa thuận xuất bản, trước khi nhà xuất bản chia sẻ bản thảo rộng rãi. Một số đề cập đến chi tiết cốt truyện và tên nhân vật đã cập nhật so với các bản thảo trước đó.

Không cuốn nào trong số sách được đánh giá nhận điểm cao hơn 1/5 sao. Một số bài đánh giá còn có biểu tượng cảm xúc hình phân và nôn mửa gần điểm đánh giá. Nhiều bài được công cụ phát hiện trí tuệ nhân tạo (AI) nhận định là do AI viết.

Một số bản thảo chưa xuất bản được đánh giá trên Literary Scout cũng đã xuất hiện trên Z-Library - thư viện ngầm lưu trữ hàng triệu đầu sách lậu.

Hiện vẫn chưa rõ ai đứng sau những vụ lừa đảo gần đây. Cả Bernardini lẫn người điều hành tài khoản Bernardini đều không trả lời yêu cầu bình luận từ tờ The Times.

Chuyện trở thành mối lo khi AI đã thâm nhập và gây hoang mang cho giới xuất bản: AI từng trợ lực các vụ lừa đảo giả mạo nhắm vào các nhà văn, nhiều người lén dùng chatbot trong quá trình viết còn các công cụ phát hiện dẫn đến các vụ hủy bỏ phát hành sách, nhiều nhà xuất bản kiện các công ty công nghệ.

Nhận định rằng "mô hình kinh doanh của tất cả công ty mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đều dựa trên hành vi ăn cắp", Lacey hoài nghi một số người hiểu rõ ngành xuất bản đang tiếp tay cho hành vi này.

Tháng 7, Penguin Random House đã đăng thông báo liệt kê các vụ lừa đảo văn học gần đây. Các công ty tìm kiếm tác giả cũng đã tăng cường bảo mật bằng mật khẩu và xác thực hai yếu tố để ngăn chặn tin tặc. Tuy nhiên, điều này chưa thể loại bỏ những kẻ lừa đảo.