Trước làn sóng tranh luận về quyền riêng tư trên ứng dụng nhắn tin, câu chuyện bảo vệ dữ liệu cá nhân đang trở nên cấp thiết hơn. Trong khi nhiều người dùng quốc tế bắt đầu thận trọng với cách nền tảng thu thập và khai thác dữ liệu, không ít người Việt vẫn vô tình xem nhẹ rủi ro ẩn sau mỗi cuộc trò chuyện trên không gian mạng.
Tranh luận về an toàn dữ liệu khi nhắn tin
Đầu tháng 5, Meta Platforms thông báo ngừng hỗ trợ mã hóa đầu cuối (End-to-End Encryption - E2EE) trên tính năng nhắn tin trực tiếp của Instagram. Đây là cơ chế giúp nội dung cuộc trò chuyện chỉ có thể được đọc bởi người gửi và người nhận, hạn chế khả năng truy cập từ bên thứ ba. Theo CyberSafe, việc gỡ bỏ E2EE có thể khiến người dùng đối mặt nhiều nguy cơ như rò rỉ dữ liệu, bị đánh cắp thông tin hoặc gia tăng rủi ro lừa đảo trực tuyến.
WhatsApp - nền tảng nhắn tin phổ biến khác - cũng đang đối mặt vụ kiện tập thể liên quan đến nghi vấn thu thập và lưu trữ nội dung tin nhắn của người dùng dù luôn quảng bá rằng ứng dụng duy trì E2EE. Trên mạng xã hội X, Elon Musk từng đặt câu hỏi về việc WhatsApp có thu thập dữ liệu hành vi người dùng hay không. Trong khi đó, CEO Telegram Pavel Durov gọi cam kết mã hóa của WhatsApp là “lời nói dối thế kỷ”.
 |
| Người dùng đang tỏ ra thận trọng với những nền tảng trò chuyện trực tuyến. |
Các bài đăng của Elon Musk và Pavel Durov nhanh chóng khiến mạng xã hội toàn cầu “dậy sóng”, thu hút hàng triệu lượt tương tác cùng hashtag như #WhatsAppPrivacy hay #DeleteWhatsApp. Theo WIRED và TechCrunch, một bộ phận lớn người dùng tại Mỹ và châu Âu đã chuyển sang sử dụng ứng dụng nhắn tin ưu tiên quyền riêng tư, hạn chế quảng cáo và minh bạch hơn trong việc xử lý dữ liệu.
Người dùng Việt Nam đang bảo vệ dữ liệu cá nhân như thế nào?
Với phần lớn người dùng Việt Nam, ứng dụng chat không chỉ là nơi nhắn tin mà còn là “kho lưu trữ” hình ảnh gia đình, giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản ngân hàng, tài liệu công việc và nhiều cuộc trao đổi riêng tư.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia bảo mật, phần lớn người dùng hiện mới chỉ quan tâm đến nội dung tin nhắn mà chưa thực sự nhận thức đầy đủ về “dữ liệu hành vi ẩn” đi kèm, như loại thiết bị đang sử dụng, khung giờ truy cập Internet hay tần suất dùng mạng xã hội. Trong bối cảnh nhiều ứng dụng đẩy mạnh tính năng sao lưu đám mây (cloud backup), câu chuyện quyền riêng tư không còn dừng ở việc “ai đọc được tin nhắn của bạn”, mà còn mở rộng sang việc dữ liệu đang bị khai thác như thế nào và người dùng thực sự kiểm soát được bao nhiêu thông tin.
Điều này càng đáng lo ngại khi hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi. Chỉ cần một đoạn tin nhắn, bức ảnh hoặc file ghi âm bị rò rỉ, kẻ xấu có thể lợi dụng để tạo ra kịch bản phishing, deepfake hoặc thao túng tâm lý, nhắm trực tiếp vào nạn nhân và người thân của họ. Nói cách khác, dữ liệu cá nhân bị lộ không chỉ là rủi ro về thông tin, mà còn kéo theo nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn cá nhân.
 |
| Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân đã có hiệu lực, tạo hành lang pháp lý nhằm bảo vệ người dùng trên không gian số. |
Nhiều chuyên gia công nghệ cũng cho rằng mô hình doanh thu của một ứng dụng có ảnh hưởng lớn đến cách dữ liệu người dùng được xử lý. Những nền tảng phụ thuộc nhiều vào quảng cáo thường có xu hướng thu thập lượng lớn dữ liệu hành vi. Họ cần biết người dùng quan tâm điều gì, vừa trao đổi về sản phẩm nào để nhanh chóng hiển thị quảng cáo phù hợp khi người dùng tiếp tục lướt mạng xã hội.
Trên thực tế, từ đầu năm 2026, Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân đã có hiệu lực, tạo hành lang pháp lý nhằm bảo vệ người dùng trên không gian số. Tuy nhiên, để không trở thành nạn nhân tiếp theo của tình trạng rò rỉ hoặc mua bán dữ liệu cá nhân, chuyên gia khuyến cáo người dùng cần chủ động tìm hiểu dữ liệu đang được lưu trữ, chia sẻ và sử dụng ra sao. Từ đó, mỗi cá nhân có thể lựa chọn kênh liên lạc và cách chia sẻ thông tin phù hợp để tự bảo vệ bản thân.
Bên cạnh đó, người dùng cũng cần phân tách rõ ràng giữa không gian mạng xã hội - nơi phục vụ mục đích giải trí, tương tác công khai, và các ứng dụng nhắn tin chuyên dụng dùng để trao đổi thông tin quan trọng. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, bài toán đặt ra lúc này không còn đơn thuần là ứng dụng nào tiện lợi hơn, mà là người dùng thực sự hiểu và kiểm soát được bao nhiêu dữ liệu của mình trên không gian số.