Nghị định 109/2026/NĐ-CP vừa được Chính phủ ban hành (có hiệu lực từ 18/5/2026) đã nâng mức xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực: bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình.
Cụ thể, theo Điều 62 Nghị định 109/2026/NĐ-CP, mức phạt tiền 5 đến 10 triệu đồng sẽ được áp dụng đối với một trong các hành vi sau:
a. Đang có vợ hoặc có chồng mà kết hôn với người khác; chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà kết hôn với người mình biết rõ đang có chồng hoặc có vợ;
b. Đang có vợ hoặc có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác; chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà chung sống như vợ chồng với người mình biết rõ đang có chồng hoặc có vợ;
c. Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng với con dâu; mẹ vợ với con rể; cha dượng với con riêng của vợ; mẹ kế với con riêng của chồng;
d. Cản trở kết hôn, yêu sách của cải trong kết hôn hoặc cản trở ly hôn.
Như vậy, so với quy định tại Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP, mức xử phạt đối với hành vi vi phạm chế độ một vợ, một chồng được nâng lên đáng kể. Trước đây, các hành vi như ngoại tình, chung sống như vợ chồng trái pháp luật chỉ bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng.
Trong khi đó, mức phạt 10 đến 20 triệu đồng đối với các vi phạm nghiêm trọng hơn vẫn được giữ nguyên, bao gồm:
a. Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc giữa những người có họ trong phạm vi ba đời;
b. Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi;
c. Cưỡng ép kết hôn hoặc lừa dối kết hôn, cưỡng ép ly hôn hoặc lừa dối ly hôn.
d. Lợi dụng việc kết hôn để xuất cảnh, nhập cảnh, cư trú, nhập quốc tịch Việt Nam, quốc tịch nước ngoài; hưởng chế độ ưu đãi của Nhà nước hoặc nhằm mục đích khác không phải để xây dựng gia đình.
đ. Lợi dụng việc ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản, vi phạm chính sách, pháp luật về dân số hoặc nhằm mục đích khác không phải để chấm dứt hôn nhân.
Ngoài hình thức xử phạt bằng tiền, người vi phạm trong các trường hợp lợi dụng việc kết hôn hoặc ly hôn còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.
Đối với hành vi vi phạm quy định về sinh con, như: Sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản vì mục đích thương mại; Sinh sản vô tính; Mang thai hộ vì mục đích thương mại, cũng bị nâng mức phạt lên 10 đến 20 triệu đồng, gấp đôi so với trước đây.
Luật Hôn nhân và gia đình xác định “chung sống như vợ chồng” là việc nam, nữ tổ chức cuộc sống chung và coi nhau là vợ chồng.
Ngoài xử phạt hành chính, hành vi vi phạm chế độ một vợ, một chồng còn có thể bị xử lý hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng như làm tan vỡ hôn nhân dẫn đến ly hôn, hoặc tái phạm sau khi đã bị xử phạt. Khung hình phạt gồm cải tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm. Trường hợp nghiêm trọng hơn, như khiến vợ, chồng hoặc con của một trong hai bên tự sát, hoặc vẫn duy trì quan hệ trái pháp luật dù đã có quyết định của tòa án buộc chấm dứt, người vi phạm có thể bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
