Quán chiếu khoa học bằng nguyên lý Phật giáo

Trong khi khoa học thường được xem là lĩnh vực của lý trí và tôn giáo gắn với niềm tin, thì cuốn sách do Omega+ và Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội hợp tác xuất bản Tính không của vạn vật: Quán chiếu khoa học hiện đại bằng các nguyên lí của Phật giáo mở ra một cách tiếp cận khác: đặt hai hệ tư tưởng ấy vào thế đối thoại, cùng soi chiếu để hiểu sâu hơn về bản chất của thực tại.

Cuốn sách là kết quả của nhiều năm suy tư và giảng dạy của Nguyễn Hoàng Hải tại Đại học Quốc gia Hà Nội, nơi ông đồng thời nghiên cứu khoa học đương đại, triết học, khoa học tự nhiên và Phật giáo. Từ trải nghiệm học thuật ấy, tác giả xây dựng một không gian chung, trong đó tri thức khoa học và trí tuệ Phật giáo không phủ định nhau, mà cùng hướng đến việc giải thích thế giới và con người.

Trọng tâm của tác phẩm nằm ở việc vận dụng ba nguyên lý cốt lõi của Phật giáo - duyên khởi, sự khổ và trung đạo để đọc lại các phát hiện của khoa học hiện đại. Duyên khởi cho thấy mọi sự vật đều tồn tại trong mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, không có thực thể nào độc lập. Từ đó, “tính không” được hiểu như sự vắng mặt của một bản chất cố định, còn khổ nảy sinh từ ảo tưởng về một cái tôi bất biến. Trung đạo và Bát chính đạo được đặt như hướng tiếp cận giúp con người thoát khỏi những cực đoan trong nhận thức và hành động.

Cuốn sách "Tính không của vạn vật: Quán chiếu khoa học hiện đại bằng các nguyên lí của Phật giáo". Ảnh: Omega+.

Điểm đáng chú ý của cuốn sách là cách tác giả triển khai các nguyên lý này qua nhiều tầng khác nhau. Ở cấp độ vật chất, những thành tựu của vật lý hiện đại - từ cơ học lượng tử đến nguyên lí bất định,... cho thấy vật chất không “rắn chắc” và độc lập như cảm nhận thường ngày.

Ở cấp độ sự sống và cơ thể, ông phân tích sự cộng sinh, phụ thuộc lẫn nhau giữa gene, tế bào, vi sinh vật và môi trường, cho thấy cái gọi là “cơ thể ta” thực chất là một hệ sinh thái liên kết chằng chịt.

Ở cấp độ ý thức, ông bàn về cách bộ não kiến tạo thực tại từ những lát cắt rất mỏng của thông tin giác quan - ý thức chỉ là mô hình mà não xây dựng để có thể dự đoán và thích ứng, chứ không phải tấm gương phản chiếu trung lập.

Bố cục của cuốn sách được chia làm 5 chương: Chương 1: Trình bày sơ lược về nền văn minh Ấn Độ trước khi Phật giáo ra đời, sự cải cách của Phật giáo trên nền tảng của Ấn Độ giáo, sự phát triển của Phật giáo ở Ấn Độ và ở Việt Nam và các nguyên lí của Phật giáo. Chương 2: Trình bày tính không của vật chất thông qua lí thuyết về nguyên tử và các hạt hạ nguyên tử. Chương 3: Trình bày tính không ở sự sống nói chung. Chương 4: Tính không trong cơ thể con người ở ba mức độ: cơ thể, tế bào và DNA. Chương 5: Tính không của ý thức con người. Ý thức phát triển từ các nhận thức cơ bản, là trí tuệ tập thể ở các mức độ cấu trúc khác nhau.

Cuốn sách không chỉ dành cho những ai yêu thích Phật giáo hay triết học, cuốn sách còn là tài liệu cho những người đam mê khoa học, mong muốn khám phá sự gắn kết giữa tôn giáo và lý trí, giữa niềm tin và kiến thức.