Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Tri thức trực tuyến nếu mạng chậm. Đóng

‘Phép thuật’ giúp loài người sống sót trong quá trình tiến hóa

Từ thời kỳ đồ đá đến kỷ nguyên điện tử, “phép thuật” của tinh thể đã giúp loài người chế tạo công cụ, phát triển vật liệu và tạo nên những công nghệ làm thay đổi cuộc sống.

Tinh thể quan trọng đến mức chúng ta đánh dấu sự phát triển của giống loài mình theo thời điểm ta đưa chúng vào sử dụng.

Thời Kỳ Đồ Đá bắt đầu khoảng ba triệu năm trước khi chúng ta bắt đầu chế tạo công cụ từ đá lửa (tạo thành từ các tinh thể thạch anh nhỏ). Thời Kỳ Đồ Đồng bắt đầu vào thời điểm sau năm 6000 TCN khi chúng ta học cách đúc nó: đồng thiếc, một hợp kim của đồng và các kim loại khác (thường là thiếc), cũng là một tinh thể.

phép thuật ảnh 1

Tinh thể đánh dấu sự phát triển của loài người. Ảnh: Alamy.

Mặc dù nghe có vẻ lạ khi một kim loại có thể là tinh thể, nhưng đây thực sự là quy luật chứ không phải ngoại lệ: hầu hết các kim loại đều là tinh thể.

Khi khả năng sử dụng lửa được cải thiện, chúng ta đã rèn các kim loại có nhiệt độ nóng chảy cao hơn, bước vào Thời Kỳ Đồ Sắt vào khoảng năm 1200 TCN khi bắt đầu chế tạo thép (một hợp kim kết tinh của sắt và carbon).

Mỗi nguyên tử trong tinh thể kim loại nhường một hoặc nhiều electron để tạo thành một vùng tích điện âm, gần giống với các tủ sách trong thư viện phép thuật cổ xưa tìm thấy sự hấp dẫn lẫn nhau bằng cách chia sẻ bản thảo của chúng. Điều này khiến kim loại dẫn điện và dẫn nhiệt tốt. Nguyên nhân chạm vào chúng thấy lạnh là do chúng mang hơi ấm khỏi tay bạn.

Các electron được chia sẻ đồng đều nghĩa là kim loại dễ dàng thay đổi hình dạng, khiến chúng trở nên dễ uốn (dễ dàng đập thành các hình dạng mới mà không bị vỡ) và dễ kéo sợi (dễ dàng kéo ra thành các dây kim loại).

Ngay từ ban đầu, các ứng dụng thực tế đã là trọng tâm trong mối quan hệ của chúng ta với tinh thể, và việc tìm hiểu về chúng đã hình thành nên một chương quan trọng trong quá khứ nguyên thủy của ngành vật lý vật chất ngưng tụ.

Ngày nay, chúng ta thường xuyên sử dụng "phép thuật" của chúng, từ đèn LED trong nhà và đường phố, đến màn hình tinh thể lỏng trên điện thoại và máy tính xách tay, cho đến diode laser được sử dụng để gửi thông tin liên lạc internet thông qua cáp quang. Ngành điện tử học được dựng nên từ các tinh thể ở dạng vi mạch silicon.

Felix Flicker / NXB Trẻ

Bình luận

SÁCH HAY

Đại hội Hội Xuất bản Việt Nam lần thứ V

Đại hội Hội Xuất bản Việt Nam lần thứ V

0

Việc chuyển đổi mô hình hoạt động có thể giúp đơn vị xuất bản chủ động sản xuất từ sách giấy, ebook cho đến sách nói để tạo sự sôi nổi và đa dạng cho thị trường.

BOOK SPACE

BOOK SPACE

0

Nằm trên tuyến đường trung tâm phường Sài Gòn (TP.HCM), Artbook cơ sở 43 Đồng Khởi thuộc chuỗi nhà sách chuyên phân phối ấn phẩm nghệ thuật, độc bản và quà tặng văn hóa Việt Nam.

Nghề viết văn

Nghề viết văn

0

Nhiều nhà văn có con đường học vấn khá sâu rộng, ngược lại một số người chủ yếu tự học và viết bằng trải nghiệm. Các nhà văn sẽ tự học bằng việc đọc, nó giúp họ tích lũy tri thức.

Sống một đời xứng đáng

Sống một đời xứng đáng

0

Chừng nào mẹ còn năng lượng, thì chừng đó mẹ còn có quyền quyết định tiếp tục dùng nó để mang lại niềm vui cho chính mình và những người xung quanh. Thấy hai cha con tôi cười phá lên, với mẹ, thế là xứng đáng.

Vũ trụ tuần hoàn

Vũ trụ tuần hoàn

0

Sau khoảng một nghìn tỷ năm hoặc hơn, một vụ nổ lớn mới xảy ra và một chu kỳ mới bắt đầu.

Giải mã hoóc-môn dopamine

Giải mã hoóc-môn dopamine

0

Nhân vô thập toàn, con người ai cũng có khuyết điểm. Có điều cách bạn đối diện với nó ảnh hưởng rất nhiều từ thái độ sống mà chúng ta được cha mẹ hình thành tự nhỏ.

6 vật liệu định hình văn minh nhân loại

6 vật liệu định hình văn minh nhân loại

0

Nó nhẹ đến mức nổi trên dầu, mềm đến mức có thể cắt bằng dao nhà bếp, nhưng lại phản ứng mạnh đến mức sôi sục và phát nổ khi tiếp xúc với nước và không khí.

Điểm kỳ dị đã cận kề

Điểm kỳ dị đã cận kề

0

Ray Kurzweil dự đoán đầu những năm 2040, các nano robot sẽ có thể đi vào não bộ của người còn sống và sao chép toàn bộ dữ liệu tạo nên ký ức và tính cách của người gốc.