Thực tiễn này đặt ra yêu cầu hoàn thiện quy định pháp luật, đặc biệt trong xác định trách nhiệm, bảo vệ dữ liệu và kiểm soát rủi ro khi công nghệ được đưa vào vận hành.
Đây là vấn đề được chuyên gia, nhà khoa học và đại diện cơ quan tư pháp trao đổi tại hội nghị khoa học cấp quốc gia năm 2026 với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo (AI) và những tác động đến lĩnh vực pháp luật”, do Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ Quốc tế, Trường Đại học Gia Định (GDU) phối hợp tổ chức ngày 30/10 tại TP.HCM.
AI tham gia vào quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến con người
Phát biểu tại hội nghị, PGS.TS Phạm Văn Song, quyền Hiệu trưởng GDU, nhận định: “Câu hỏi đặt ra không còn là có sử dụng AI hay không, mà là sử dụng AI như thế nào và kiểm soát trách nhiệm ra sao. Trong khi công nghệ phát triển nhanh, hành lang pháp lý vẫn còn khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, đặc biệt về phạm vi ứng dụng, trách nhiệm của các bên và cơ chế xử lý khi phát sinh rủi ro”, PGS.TS Phạm Văn Song chia sẻ.
 |
| PGS.TS Phạm Văn Song chia sẻ tại hội nghị. |
Cụ thể hóa vấn đề này, tham luận của thạc sĩ, dược sĩ Nguyễn Công Hậu, giảng viên GDU, với chủ đề “Hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động bán lẻ thuốc ứng dụng trí tuệ nhân tạo: Tiếp cận từ Luật Dược số 44/2024/QH15” đề cập đến yêu cầu pháp lý khi đưa AI vào hoạt động bán lẻ thuốc. Đây là lĩnh vực có tính đặc thù bởi quyết định liên quan đến thuốc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và sự an toàn của người sử dụng.
Trong khi đó, ở lĩnh vực tư pháp, thạc sĩ, thẩm phán Lê Thiết Hùng, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 5, tỉnh Quảng Trị, phân tích cơ hội, thách thức và giới hạn trách nhiệm pháp lý khi sử dụng trợ lý ảo cho thẩm phán. Việc ứng dụng AI có thể hỗ trợ quá trình xử lý thông tin, tra cứu và nghiên cứu hồ sơ, nhưng cũng đặt ra yêu cầu xác định rõ vai trò của công nghệ trong hoạt động xét xử, bảo đảm quyết định tư pháp vẫn thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của con người.
Theo PGS.TS Đoàn Đức Lương, trưởng ban điều hành Mạng lưới các cơ sở đào tạo Luật tại Việt Nam, AI đang làm thay đổi sâu sắc phương thức hành nghề luật, đào tạo, nghiên cứu khoa học, hoạt động của cơ quan tư pháp cũng như cách tiếp cận và xây dựng chính sách pháp luật. Do đó, việc tổ chức diễn đàn khoa học về AI và pháp luật có ý nghĩa trong thúc đẩy trao đổi học thuật, gắn kết hoạt động đào tạo với ứng dụng công nghệ và tiến trình số hóa.
 |
| Các diễn giả tham gia phiên tham luận thứ nhất (phiên chung) nhận hoa từ ban tổ chức. |
Ứng dụng AI và yêu cầu quản lý trong lĩnh vực kinh tế - xã hội
Tại hội nghị, thạc sĩ, luật sư Phạm Ngọc Anh, giảng viên GDU, trình bày tham luận “Hoàn thiện khung pháp lý về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng”. Nội dung nghiên cứu tập trung vào việc xây dựng cơ chế quản lý phù hợp với mô hình ứng dụng công nghệ trong hoạt động ngân hàng, qua đó cho thấy yêu cầu cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính.
Bên cạnh đó, tham luận “Phát triển AI ở Trung Quốc trong nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa: Sự kết hợp giữa quản lý nhà nước và thị trường” của ThS Quách Thị Diệu Hằng và TS Nguyễn Thị Thanh Liên đến từ Trường Đại học Gia Định mở rộng góc nhìn về mối quan hệ giữa vai trò quản lý của Nhà nước, động lực phát triển công nghệ từ thị trường.
Chia sẻ tại hội nghị, GS.TS Võ Khánh Vinh, Phó chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật, cho biết, từ thực tiễn nghiên cứu, ông ứng dụng AI để tổng hợp, thống kê hơn 47.000 văn bản pháp luật còn hiệu lực ở cấp Trung ương và địa phương. Việc khai thác công cụ AI trong hệ thống hóa dữ liệu cho thấy tiềm năng hỗ trợ nghiên cứu pháp luật, nhất là trong bối cảnh số lượng văn bản ngày càng lớn và yêu cầu tra cứu, đối chiếu thông tin ngày càng cao.
 |
| PGS.TS Võ Khánh Vinh phát biểu tại sự kiện. |
Tuy nhiên, theo GS.TS Võ Khánh Vinh, sự phát triển của AI đang làm thay đổi mối quan hệ giữa công nghệ và pháp luật. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là xây dựng quy định điều chỉnh AI, mà còn phải từng bước định hình trật tự pháp lý mới, trong đó con người, pháp luật và trí tuệ nhân tạo cùng tồn tại, tương tác và phát triển. Công nghệ cần được đặt trong những nguyên tắc phù hợp, vừa phát huy giá trị ứng dụng, vừa bảo đảm vai trò chủ thể và trách nhiệm của con người.
