Bên trong căn nhà của 'cha đẻ' phân tâm học

Những đồ dùng hàng ngày của Sigmund Freud. Ảnh: Đức Huy.

Nằm trên con phố Berggasse tại thành phố Vienna (Áo), căn nhà tập thể nơi Sigmund Freud và gia đình từng ở gần một thế kỷ trước. Đây là căn nhà ông và gia đình bỏ lại để chạy trốn Quốc xã trong thế chiến giờ đây trở thành điểm đến của nhiều du khách.

Trái với những mường tượng về sự nghiệp rực rỡ của cha đẻ ngành phân tâm học Sigmund Freud, nơi đây ghi dấu một cuộc đời đầy sóng gió của ông trong bối cảnh thế chiến thứ hai.

Kể từ đợt trùng tu cách đây 6 năm, Bảo tàng Sigmund Freud đã mang một diện mạo mới khang trang hơn cho căn nhà này với những ghi chép chi tiết về cuộc chạy trốn của Freud.

Ngôi nhà lịch sử giữa thủ đô của nghệ thuật

Vienna thường được nhắc đến như một cái nôi của hội họa, âm nhạc. Nếu nhìn vào dòng chảy lịch sử, các nghệ sĩ đến từ Cộng hòa Séc, Đức, Hungary đều ít nhiều chịu ảnh hưởng từ nơi đây. Không chỉ vậy, trong thời cực thịnh của Áo đầu thế kỷ XX, mảnh đất này còn là nơi làn sóng khoa học trở nên sôi nổi hơn bao giờ hết, một cá nhân tiêu biểu trong giai đoạn đó là nhà phân tâm học Sigmund Freud.

Theo tư liệu ghi chép tại bảo tàng, vào năm 1891, Sigmund Freud cùng vợ là Martha và ba người con đầu (Mathilde, Martin, Oliver) chính thức chuyển vào sinh sống tại tòa nhà nằm ở số 19 phố Berggasse. Cũng tại nơi đây, ba người con nhỏ của họ là Ernst, Sophie và Anna lần lượt ra đời.

Từ năm 1892, Freud đã tiến hành trang trí và sửa sang các phòng sinh hoạt lẫn phòng khám của mình. Các tấm ảnh được chụp bởi nhiếp ảnh gia Edmund Engelman vào năm 1938 đã giúp đội ngũ bảo tàng hình dung được cấu trúc trong căn nhà và phục dựng lại một phần.

Từ khu vực tiền sảnh và tủ áo của căn hộ, du khách sẽ bắt đầu khám phá câu chuyện về những năm tháng đầu đời của Freud. Các nghiên cứu tự thuật và tài liệu liên quan đến quá trình tự phân tích được trưng bày mở đầu cho hành trình một bác sĩ đã chuyển sự chú ý từ những triệu chứng hữu hình sang thế giới vô thức của con người.

Bên ngoài căn nhà số 19, phố Berggasse (Vienna, Áo). Ảnh: Đức Huy.

Ở những gian phòng khác, câu chuyện được mở rộng từ cá nhân Freud sang những người thân của ông. Những bức ảnh gia đình được Anna Freud, người con gái út của Freud, lưu giữ trong album riêng trở thành tư liệu để kể lại số phận của các thành viên trong gia đình.

Sau khi Freud rời Vienna và sơ tán sang London căn nhà bước vào một chương hoàn toàn khác. Chính quyền Quốc xã thay đổi chức năng của các căn hộ và biến chúng thành những “căn hộ tập trung”, nơi khoảng 80 người Do Thái bị giam giữ trước khi bị đưa đi các trại tập trung.

Chi tiết này khiến ngôi nhà trở thành một địa điểm lịch sử đặc biệt: nơi từng chứng kiến sự hình thành của một học thuyết về con người cũng chứng kiến sự hủy diệt con người trong thảm họa Holocaust.

Tái hiện lịch sử trung thực và sống động

Một trong những điểm thú vị của bảo tàng là nơi đây không cố gắng để sưu tầm hay phục dựng lại toàn bộ không gian nhà khoa học Freud và gia đình từng sinh sống.

Chẳng hạn, chiếc ghế dài, biểu tượng tại phòng khám của Freud không còn ở Berggasse 19. Khi rời Vienna để sang London, ông đã mang theo những tài sản quan trọng của mình, trong đó có chiếc ghế mà các bệnh nhân từng nằm để kể về những giấc mơ, nỗi sợ hãi và những ký ức sâu kín.

Freud ngồi phía sau, lắng nghe họ nói theo phương pháp liên tưởng tự do. Từ những cuộc trò chuyện ấy, “talking cure”, phương pháp chữa trị bằng lời nói dần hình thành.

Ngoài đồ dùng của gia đình, bảo tàng Sigmund Freud còn trưng bày những tác phẩm lấy cảm hứng từ ông. Chân dung Sigmund Freud của họa sĩ người Áo Wilhelm Victor Krausz. Ảnh: Đức Huy.

Dẫu hiểu được tầm quan trọng, bảo tàng vẫn không đặt một chiếc ghế mới vào vị trí cũ bởi họ muốn đảm bảo rằng du khách có thể hiểu nơi đây từng trải qua sự khốc liệt trong chiến tranh, Sigmund Freud cùng gia đình đã phải bỏ lại nhà cửa để sơ tán.

Laura (du khách đến từ Graz, Áo) cho biết bản thân từng đọc các bài viết trên mạng về những cuộc đời của Freud nhưng đây là lần đầu tiên cô cảm mọi thứ chi tiết hơn và sống động hơn.

“Nếu bạn từng đọc về Anne Frank, hoặc bất kỳ cuốn hồi ký nào về thảm họa Holocaust, bạn sẽ hiểu sự khốc liệt của lịch sử. Tại không gian này, tôi có thể cảm nhận được điều đó. Tôi cũng thấy ấn tượng với cách bảo tàng sắp xếp mọi thứ, đặc biệt là lúc mình bấm chuông và cánh cửa nhà Freud được mở khóa, tôi giống một vị khách đến thăm nhà và Freud chỉ vừa mới rời đi 5 phút trước vậy”, Laura chia sẻ.

Cho tới nay, bảo tàng đã trải qua 20 năm hoạt động, sau vài lần tu sửa, nơi đây đã bổ sung nhiều không gian và tăng tính tương tác. Dù vậy, tinh thần chung vẫn giữ xuyên suốt đó là sự trung thực với lịch sử và gần gũi đối với nhiều thế hệ.

Sigmund Freud là tác giả của nhiều cuốn sách nổi tiếng trên khắp thế giới, trong đó có Việt Nam. Một số ấn phẩm tiêu biểu của ông có thể kể đến là: Moses và Độc thần giáo, Nỗi bất an trong văn hóa, Về giấc mơ và diễn giải giấc mơ, Vật tổ và cấm kỵ…

Những 'ngăn kéo vô thức' kỳ dị trong nghệ thuật Salvador Dalí Ảnh hưởng từ Freud khiến Salvador Dalí xem con người như chiếc tủ chứa những bí mật của vô thức, tạo nên các tác phẩm vừa kỳ quái vừa ám ảnh. 19:34 28/7/2026

Khi Carl Jung quyết định đoạn tuyệt Sigmund Freud Freud từng dạy rằng ai cũng có phần nào đó bị loạn thần kinh, và ta cần phải thực hành sự khoan dung. Nhưng Carl Jung không hề muốn chỉ dừng lại ở đó; trái lại, ông muốn biết làm thế nào để có thể thoát khỏi tình trạng rối loạn này. 18:23 29/10/2025