Những nội dung mới của Luật Xuất bản sửa đổi vừa được công bố

Tại Hà Nội, sáng 10/9, ông Cấn Đình Tài - Phó chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước - công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố các luật đã được Quốc hội thông qua, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Ông Nguyễn Huy Dũng - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cơ quan chủ trì soạn thảo - trình bày những điểm quan trọng của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Theo ông Nguyễn Huy Dũng, Luật Xuất bản sửa đổi, bổ sung có 8 nhóm nội dung mới.

Ông Nguyễn Huy Dũng (đứng) - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cơ quan chủ trì soạn thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Xuất bản - tại buổi lễ công bố sáng 10/9. Ảnh: Việt Linh.

Tạo cơ sở pháp lý để phát triển cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực

Nhóm đầu tiên, Luật hoàn thiện quy định về vị trí, vai trò và nguyên tắc của hoạt động xuất bản. Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản; nhà xuất bản trực tiếp tổ chức biên tập, độc lập quyết định nội dung và chịu trách nhiệm về xuất bản phẩm. Quản lý nhà nước được thực hiện theo hướng kết hợp phòng ngừa với hậu kiểm, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm của từng chủ thể.

Nhóm thứ hai, Luật hoàn thiện nội dung quản lý nhà nước và chính sách phát triển hoạt động xuất bản, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, mô hình chính quyền địa phương hai cấp và quản lý liên thông ba lĩnh vực xuất bản, in, phát hành.

Luật hoàn thiện chính sách đặt hàng, hỗ trợ sáng tác, mua và khai thác bản quyền, dịch thuật, quảng bá xuất bản phẩm Việt Nam; phát triển xuất bản điện tử, hạ tầng kỹ thuật, cơ sở dữ liệu, văn hóa đọc và nguồn nhân lực. Chính sách cũng hướng tới hỗ trợ tác giả, đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn; phát huy vai trò của hội, hiệp hội nghề nghiệp; thúc đẩy hợp tác công tư và hội nhập quốc tế.

Luật tạo cơ sở pháp lý để hình thành, phát triển cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm. Đây không phải là loại hình pháp nhân mới mà là mô hình tổ chức theo pháp luật hiện hành, nhằm tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực sản xuất và phổ biến nội dung, phát huy vai trò dẫn dắt, tăng sức cạnh tranh và quảng bá văn hóa Việt Nam.

Nhóm thứ ba, Luật hoàn thiện quy định về phòng, chống in lậu, in nối bản trái phép, in giả xuất bản phẩm và nguyên tắc ứng dụng AI vào hoạt động xuất bản. Luật nhận diện rõ hơn các hành vi in lậu, in nối bản trái phép, in giả xuất bản phẩm; đồng thời xác định trách nhiệm của các chủ thể tham gia quá trình sản xuất, phổ biến xuất bản phẩm.

Các quy định mới tăng cường khả năng phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm; bảo đảm truy xuất nguồn gốc, xác định chủ thể chịu trách nhiệm đối với từng công đoạn qua đó bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; bảo vệ hoạt động xuất bản hợp pháp và lập lại trật tự thị trường.

Đối với việc sử dụng trí tuệ nhân tạo, Luật xác định việc ứng dụng công nghệ không làm thay đổi, giảm nhẹ hoặc chuyển giao trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân. Chủ thể sử dụng trí tuệ nhân tạo phải chịu trách nhiệm về nội dung, bảo đảm quyền tác giả, quyền liên quan và kiểm soát rủi ro trong quá trình tạo lập, biên tập, chuyển đổi và phổ biến nội dung.

Cơ chế quản lý nội dung với xuất bản phẩm thuộc nhóm đề tài đặc biệt

Nhóm thứ tư, một nhóm nội dung được công chúng và nhà xuất bản đặc biệt quan tâm, là về cơ chế quản lý nội dung đối với xuất bản phẩm thuộc một số nhóm đề tài đặc biệt.

Đối với xuất bản phẩm có nội dung về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ và lãnh đạo đất nước qua các thời kỳ, anh hùng dân tộc, Luật giao Chính phủ quy định cụ thể phạm vi và cơ chế thực hiện.

Việc quản lý được thực hiện qua ba lớp: Nhà xuất bản tự thẩm định nội dung; cơ quan chủ quản kiểm tra kết quả thẩm định của nhà xuất bản trong quá trình đăng ký kế hoạch; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đọc, kiểm tra xuất bản phẩm lưu chiểu và cho ý kiến trước khi phát hành.

Cơ chế này nhằm tăng cường phòng ngừa đối với những nhóm đề tài có yêu cầu cao về tính chính xác và có thể tác động trực tiếp đến chính trị, tư tưởng, chủ quyền, an ninh quốc gia. Việc thẩm định trước khi phát hành chỉ áp dụng đối với phạm vi do Chính phủ quy định, không mở rộng đối với mọi xuất bản phẩm và không làm thay đổi nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản.

Luật cũng đổi “đăng ký xuất bản” thành “đăng ký kế hoạch xuất bản”, gắn việc nộp lưu chiểu với đọc, kiểm tra xuất bản phẩm. Nhà xuất bản quyết định phát hành sau 10 ngày kể từ khi hoàn thành nộp lưu chiểu và trong thời hạn 12 tháng; trường hợp thuộc nhóm đề tài đặc biệt phải có ý kiến của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trước khi phát hành.

Nhóm thứ năm, Luật hoàn thiện quy trình xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử; điều kiện, yêu cầu hoạt động và trách nhiệm của nhà xuất bản, tổ chức phát hành, tổ chức cung cấp dịch vụ trung gian.

Tổ chức cung cấp dịch vụ trung gian phải bảo đảm xác định được tổ chức, cá nhân phát hành xuất bản phẩm; lưu giữ và cung cấp thông tin, dữ liệu theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; áp dụng biện pháp nhận dạng nội dung số để bảo vệ quyền tác giả; ngăn chặn, gỡ bỏ hoặc hạn chế truy cập nội dung vi phạm theo quy định.

Ngoài ra, ba nhóm nội dung còn lại, Luật hoàn thiện quy định về liên kết và phát triển hệ sinh thái xuất bản; bổ sung quy định quản lý sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm trên không gian mạng và nền tảng xuyên biên giới; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, phân cấp và phân quyền.

Luật sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản sẽ có hiệu lực từ 1/3/2027. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục xây dựng văn bản quy định chi tiết, chuẩn bị các điều kiện để triển khai Luật thống nhất, hiệu quả.