Những bí mật của loài báo tuyết

Một con báo tuyết. Ảnh: Reuters.

Báo tuyết có sức hút đặc biệt đối với trí tưởng tượng của con người, một biểu tượng cho những bí ẩn tồn tại trên hành tinh của chúng ta. Loài động vật khó nắm bắt này sống đơn độc ở những vùng cao nhất của dãy Himalaya, di chuyển dọc theo các vách đá. Chúng cũng là loài chủ chốt trong công tác bảo tồn Himalaya, chìa khóa để bảo tồn hệ sinh thái khắc nghiệt và mong manh này.

Chân dung loài báo tuyết

Kulbhushansingh Suryawanshi là một trong những nhà khoa học chuyên nghiên cứu về báo tuyết. Tờ The Guardian cho biết Suryawanshi lớn lên ở Aurangabad thuộc bán đảo Deccan - cách xa môi trường sống của báo tuyết - và quyết định theo đuổi ngành sinh thái học sau khi đọc cuốn sách The Year of the Gorilla (Năm của loài khỉ đột) của nhà sinh vật học George Schaller.

The Ghost of the Mountains (tạm dịch: Bóng ma của những ngọn núi) là cuốn sách đầu tay của Kulbhushansingh Suryawanshi. Ông đã kể lại một cách sống động về hàng thập kỷ làm việc trong lĩnh vực này, từ những cuộc phiêu lưu đầy hứng khởi trên các đỉnh núi cao đến những nỗ lực xây dựng mô hình hợp tác cộng đồng để bảo vệ báo tuyết và môi trường sống còn lại của chúng.

Sách The Ghost of the Mountains. Ảnh: Amazon UK.

Cuốn sách là một bức chân dung về một loài thường bị hiểu lầm và đang bị đe dọa trong một môi trường ngày càng khắc nghiệt, đông đúc và nóng bức.

Mặc dù tên gọi là báo tuyết, nhưng chúng lại có rất ít điểm chung với báo đốm (họ hàng gần nhất còn sống của chúng là hổ). Và, không giống báo đốm, chúng thích nghi với địa hình khắc nghiệt, hiểm trở của những dãy núi cao nhất.

Chúng có một cái đuôi rậm rạp đến kỳ lạ, được sử dụng vừa như một chi phụ vừa như một chiếc khăn choàng đồ sộ, và những bàn chân lớn hoạt động như giày trượt tuyết.

Những gì chúng thiếu về sức mạnh (chúng không có lực cắn đặc biệt mạnh) được bù lại bằng sự nhanh nhẹn (báo tuyết có thể đuổi theo con mồi xuống những vách đá dốc; người ta biết chúng có thể dồn ngựa vào vùng tuyết sâu để bắt chúng).

Chúng cực kỳ khó phát hiện; Suryawanshi nhận xét rằng “bộ lông màu vàng đất và bụi với những đốm không đều trông giống hệt một tảng đá phủ đầy địa y”. Ông cho rằng chúng thực sự nên được gọi là “báo đá”.

Tờ The Guardian nêu cuốn sách của Suryawanshi rất khác biệt với những tác phẩm viết về báo tuyết. Giống nhật ký của một nhà bảo tồn, cuốn sách kể về quá trình vất vả quan sát và đếm số lượng báo tuyết ở những vùng xa xôi trên thế giới. Ông lội qua tuyết, đặt bẫy ảnh. Báo tuyết của ông là một phần của hệ sinh thái, giống bất kỳ loài động vật nào khác; chúng vừa bị ghét bỏ, vừa được yêu thương, cũng như là đối tượng của sự thờ ơ.

Theo Suryawanshi, mặc dù báo tuyết thích săn bắt động vật hoang dã, nhưng tới 70% khẩu phần ăn của chúng là gia súc, điều này dẫn đến xung đột với người dân địa phương.

Ông đã trò chuyện với một người chăn gia súc ở thung lũng Spiti thuộc dãy Himalaya của Ấn Độ, người này thản nhiên kể rằng mình đã bắn chết một con báo tuyết sau khi nó tấn công đàn dê của ông, và vứt xác nó xuống sông.

Trong trường hợp này, báo tuyết không phải là một đối tượng thiêng liêng để tôn kính, mà là một loài gây hại tiềm tàng. Bên cạnh đó vẫn có những người dân địa phương khác nói về tình cảm yêu mến của họ dành cho loài này. Một cộng đồng ở làng Kibber đã nhận nuôi và cho ăn một con báo tuyết bị bệnh, thậm chí còn đặt tên cho nó là Rancho theo tên một nhân vật trong một bộ phim Bollywood.

Tác giả Kulbhushansingh Suryawanshi. Ảnh: wiko-berlin.

Những thách thức với hệ sinh thái

The Ghost of the Mountains hé lộ những thách thức mà một hệ sinh thái tươi đẹp, mong manh đang phải đối mặt giữa một quá trình chuyển đổi lớn.

Khi Suryawanshi mô tả công việc quan trọng của mình với tư cách là một nhà bảo tồn trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, ông cũng truyền tải một cảm giác kinh ngạc đầy cuốn hút. Đối với ông, mỗi lần gặp báo tuyết vẫn là một trải nghiệm siêu việt, mang lại một ý nghĩa và mục đích mới mẻ.

Phần lớn công việc của Suryawanshi dành cho việc hòa giải xung đột giữa loài động vật này với người dân địa phương. Ông hỗ trợ thiết kế chuồng gia súc có thể ngăn chặn móng vuốt và sự tinh ranh của một con báo tuyết đói; đưa ra các khuyến nghị về các kế hoạch bồi thường cho những người chăn nuôi có gia súc bị giết.

Điều thú vị là, ông nhận thấy phụ nữ là những người thù địch nhất với báo tuyết vì họ là người chăm sóc gia súc. Thậm chí, một người phụ nữ địa phương hỏi: “Tại sao ông không cưới một trong những con báo tuyết của mình?”.

Tác dụng của cuốn sách này là dần dần gỡ bỏ những điều huyền bí, cho thấy báo tuyết cũng mong manh và xinh đẹp như bất kỳ cư dân nào khác của các dãy núi cao - chuột pika, bò yak hoang dã, mèo Pallas - nhưng không kém phần xứng đáng nhận được sự quan tâm và tôn trọng của chúng ta.

Cuốn sách của Kulbhushansingh Suryawanshi nhận được khen ngợi từ các tác giả sách về thiên nhiên. Andrea Wulf, tác giả của cuốn sách ăn khách The Invention of Nature, đánh giá: "Hấp dẫn và dũng cảm. Một câu chuyện tuyệt đẹp về những vùng đất hoang dã hùng vĩ và cuộc sống đan xen của báo tuyết, con mồi của chúng, những con người cùng chung sống trên vùng đất đó".